KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / SDU International Journal of Educational Studies / 2026 / Sayı: 1

Yapay Zekâ: Öğretmen Adaylarının Algıları Üzerine Bir Metafor Analizi

Artificial Intelligence: A Metaphor Analysis on Pre-Service Teachers’ Perceptions

Gülşah İmamoğlu Akman(TC MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI ISPARTA)0000-0001-7498-9649
Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-04-15
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, öğretmen adaylarının yapay zekâya ilişkin 113 farklı metafor oluşturduğunu ve bu metaforların beş kavramsal kategoride toplandığını göstermektedir: fayda sağlayan, kararsızlık-belirsizlik, sınırsız güç, zarar veren ve kaçınılmaz.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, öğretmen adaylarının “yapay zekâ” kavramına ilişkin algılarını metaforlar aracılığıyla incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Araştırma grubu, 2023-2024 eğitim ve öğretim yılında Süleyman Demirel Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nde öğrenim gören 304 öğretmen adayından meydana gelmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, öğretmen adaylarının yapay zekâya ilişkin 113 farklı metafor oluşturduğunu ve bu metaforların beş kavramsal kategoride toplandığını göstermektedir: fayda sağlayan, kararsızlık-belirsizlik, sınırsız güç, zarar veren ve kaçınılmaz.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:2023-2024 Verileri
⚙️Değişkenler:Yapay zekâ · Öğretmen adayı · metafor

Özet

Bu çalışma, öğretmen adaylarının “yapay zekâ” kavramına ilişkin algılarını metaforlar aracılığıyla incelemektedir. Araştırma grubu, 2023-2024 eğitim ve öğretim yılında Süleyman Demirel Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nde öğrenim gören 304 öğretmen adayından meydana gelmiştir. Katılımcıların yapay zekâ hakkındaki algılarını belirlemek için “Yapay zekâ ……… gibidir, çünkü ……….” ifadesi kullanılmıştır. Bu ifade, katılımcıların yapay zekâ kavramını kendi kelimeleriyle ifade etmelerine olanak tanımaktadır. Bulgular, öğretmen adaylarının yapay zekâya ilişkin 113 farklı metafor oluşturduğunu ve bu metaforların beş kavramsal kategoride toplandığını göstermektedir: fayda sağlayan, kararsızlık-belirsizlik, sınırsız güç, zarar veren ve kaçınılmaz. Metaforların büyük bir kısmı “fayda sağlayan” kategorisinde yer alırken, bu durum öğretmen adaylarının yapay zekâya genellikle olumlu bir bakış açısına sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, yapay zekâya yönelik endişe ve güvensizlik (kitle imha silahı, düşman vb.) içeren metaforların da bulunduğu gözlemlenmiştir. Sonuçlar, öğretmen adaylarının yapay zekâya ilişkin genel bir farkındalığa sahip olduklarını ve bu teknolojinin eğitimde etkin bir şekilde kullanılabileceği konusunda potansiyel taşıdıklarını göstermektedir. Ayrıca öğretmen adaylarının yapay zekâya ihtiyaç duyduklarını, ancak henüz tam anlamıyla kullanıma hazır olmadıklarını hissettiklerini düşündürmektedir.

Abstract

This study examines pre-service teachers’ perceptions of the concept of “artificial intelligence” through metaphors. The research group consisted of 304 pre-service teachers studying at Süleyman Demirel University Faculty of Education in the 2023-2024 academic year. The statement “Artificial intelligence is like ......... because ..........” was used to determine the participants’ perceptions about artificial intelligence. This statement allows the participants to express the concept of artificial intelligence in their own words. The findings show that pre-service teachers created 113 different metaphors about artificial intelligence and these metaphors were grouped into five conceptual categories: beneficial, ambivalence-uncertainty, unlimited power, damaging and inevitable. While many of the metaphors were in the “beneficial” category, this reveals that pre-service teachers generally have a positive view of artificial intelligence. In addition, it was also observed that there were metaphors involving anxiety and insecurity (weapons of mass destruction, enemy, etc.) towards artificial intelligence. The results show that pre-service teachers have a general awareness of artificial intelligence and have the potential to use this technology effectively in education. In addition, it suggests that pre-service teachers feel that they need artificial intelligence but are not yet ready to use it fully.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Akman, G. İ. (2026). Yapay Zekâ: Öğretmen Adaylarının Algıları Üzerine Bir Metafor Analizi. SDU International Journal of Educational Studies, Sayı: 1. https://ajindex.com/articles/1540643

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (66)

  1. Akdeniz, M., & Özdinç, F. (2021). Eğitimde yapay zekâ konusunda Türkiye adresli çalışmaların incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 912-932.
  2. Altuntaş, H., & Karabay, E. (2024). Üniversite öğrencileri ve öğretim üyelerinin yapay zekâya ilişkin metaforik algıları. Yönetim Bilişim Sistemleri Dergisi, 10(2), 35-52.
  3. Arık, G., & Seferoğlu, S. S. (2022). Eğitimde yapay zekâ çalışmaları: Araştırma eğilimleri, karşılaşılan zorluklar ve çözüm önerileri. İçinde V. Nabiyev & A. K. Erümit (Ed.), Eğitimde yapay zekâ kuramdan uygulamaya (3. Baskı, ss. 259-282). Pegem Akademi.
  4. Arslan, K. (2020). Eğitimde yapay zekâ ve uygulamaları. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(1), 71-88.
  5. Baker, T., & Smith, L. (2019). Educ-AI-tion rebooted? Exploring the future of artificial intelligence in schools and colleges. Nesta. https://media.nesta.org.uk/documents/Future_of_AI_and_education_v5_WEB.pdf
  6. Banerjee, S., & Banerjee, B. (2023). College teachers’ anxiety towards artificial intelligence: A comparative study. Research Review International Journal of Multidisciplinary, 8(5), 36-43. https://doi.org/10.31305/rrijm.2023.v08.n05.005
  7. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
  8. Bulut, M. A., Davarcı, M., Bozdoğan, N. K., & Sarpkaya, Y. (2024). Yapay zekânın eğitim üzerindeki etkileri. Ulusal Eğitim Dergisi, 4(3), 976-986.
  9. Chen, X., Xie, H., & Hwang, G. J. (2020). A multi-perspective study on artificial intelligence in education. Computers and Education: Artificial Intelligence, 1, 100005. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2020.100005
  10. Coşkun, B. (2024). Aday öğretmenlerin yapay zekâ algıları ve eğitimde yapay zekâ kullanımına ilişkin düşünceleri. Kapadokya Eğitim Dergisi, 5(2), 439-456.
  11. Creswell, J. W. (2016). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (M. Bütün & S. B. Demir, Çev.). Siyasal Kitabevi. (Orijinal eserin yayın tarihi 2013).
  12. Çam, M. B., Çelik, N. C., Güntepe, E. T., & Durukan, Ü. G. (2021). Öğretmen adaylarının yapay zekâ teknolojileri ile ilgili farkındalıklarının belirlenmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18(48), 263-285.
  13. Dikmen, S., & Bahçeci, F. (2024). Eğitim bilimleri alanında yapay zekâ konulu bilimsel yayınların eğilimleri: Bibliyometrik bir inceleme. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Studies, 10(46), 98-112.
  14. Dinçer, S., & Doğanay, A. (2016). Bilgisayar destekli öğretimde eğitsel arayüzlerin kullanımı: Bir sentez çalışması. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39(39), 83-99.
  15. Erdoğan, A., Yazlık, O. D., & Erdik, C. (2014). Mathematics teacher candidates’ metaphors about the concept of “mathematics”. International Journal of Education in Mathematics, Science and Technology, 2(4), 289-299.
  16. Erdoğan, Ş., & Bozkurt, E. (2023). Fizik öğretmen adaylarının “yapay zekâ” kavramına ilişkin algılarının incelenmesi: Bir metafor çalışması. Medeniyet ve Toplum Dergisi, 7(2), 152-163.
  17. Gao, L. X., & Zhang, L. J. (2020). Teacher learning in difficult times: Examining foreign language teachers’ cognitions about online teaching to tide over Covid-19. Frontiers in Psychology, 11, 549653. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.549653
  18. George, B., & Wooden, O. (2023). Managing the strategic transformation of higher education through artificial intelligence. Administrative Sciences, 13(9), 196. https://doi.org/10.3390/admsci13090196
  19. Gibbs, R. W. (1994). The poetics of mind: Figurative thought, language, and understanding. Cambridge University Press.
  20. Gölbaşı, B., & Okul, Ö. (2024). Öğretmen adaylarının ‘yapay zekâ’ kavramına ilişkin metaforik algıları. 11. Uluslararası Avrasya Eğitim Araştırmaları Kongresi Tam Metin Kitabı içinde (ss. 49-58).
  21. Güzey, C., Çakır, O., Athar, M. H., & Yurdaöz, E. (2023). Eğitimde yapay zekâ üzerine gerçekleştirilmiş araştırmalardaki eğilimlerin incelenmesi. Bilgi ve İletişim Teknolojileri Dergisi, 5(1), 67-78. https://doi.org/10.53694/bited.1060730
  22. Haenlein, M., & Kaplan, A. (2019). A brief history of artificial intelligence: On the past, present, and future of artificial intelligence. California Management Review, 61(4), 5-14. https://doi.org/10.1177/0008125619864925
  23. Holmes, W., Bialik, M., & Fadel, C. (2019). Artificial intelligence in education: Promises and implications for teaching and learning. Center for Curriculum Redesign.
  24. Işık, E., & Köse, M. (2024). Fen Bilimleri öğretmenlerinin artırılmış gerçeklik, metaverse, yapay zekâ ve eğitimde uygulamalarıyla ilgili görüşlerinin incelenmesi. Journal of Individual Differences in Education, 6(2), 149-169. https://doi.org/10.47156/jide.1587315
  25. İçöz, S., & İçöz, E. (2024). Türkçe öğretmen adaylarının yapay zekâ uygulamalarına yönelik farkındalık düzeylerinin incelenmesi. Ulusal Eğitim Dergisi, 4(3), 987-1001.
  26. İmamoğlu Akman, G., & Akman, Y. (2025). Eğitim inançları ve yapay zekâ: eğitim fakültesi öğrencilerinin algıları üzerine bir araştırma. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 16(1), 911-928. https://doi.org/10.51460/baebd.1601530.
  27. İncemen, S., & Öztürk, G. (2024). Farklı eğitim alanlarında yapay zekâ: Uygulama örnekleri. International Journal of Computers in Education, 7(1), 27-49.
  28. İşler, B., & Kılıç, M. (2021). Eğitimde yapay zekâ kullanımı ve gelişimi. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 5(1), 1-11.
  29. Johnson, D., & Verdicchio, M. (2017). AI anxiety. Journal of the Association for Information Science and Technology, 68(9), 2267-2270. https://doi.org/10.1002/asi.23867
  30. Kır, Ş., & Şenocak, D. (2022). Açık ve uzaktan öğrenme sistemlerinde yapay zekânın öğrenen destek hizmeti bağlamında kullanımı. Dijital Teknolojiler ve Eğitim Dergisi, 1(1), 36-56. https://doi.org/10.5281/zenodo.6647642
  31. Kıral, Y. E. (2015). Öğretmen adaylarının algılarına göre öğretmen metaforları. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(1), 57-65.
  32. Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30, 607-610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308
  33. Kurtboğan, H. (2023). Yeni dünyada yapay zekâ metaforu ve yapay zekânın çalışan performansına etkisi [Yüksek Lisans Tezi, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi].
  34. Küçükali, R., & Coşkun, H. C. (2021). Eğitimde dijitalleşme ve yapay zekânın okul yöneticiliğindeki yeri. Uluslararası Liderlik Çalışmaları Dergisi: Kuram ve Uygulama, 4(2), 124-135. https://doi.org/10.52848/ijls.852119
  35. Küçükkara, M. F., Ünal, M., & Sezer, T. (2024). Okul öncesi eğitimi öğretmenlerinin yapay zekâya ilişkin görüşleri. Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4(1), 17-28.
  36. Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors we live by. University of Chicago Press.
  37. Luckin, R., Holmes, W., Griffiths, M., & Forcier, L. B. (2016). Intelligence unleashed: An argument for AI in education. Pearson Education. https://www.pearson.com/content/dam/one-dot-com/one-dot-com/global/Files/about-pearson/innovation/open-ideas/Intelligence-Unleashed-Publication.pdf
  38. Mart, M., & Kaya, G. (2024). Okul öncesi öğretmen adaylarının yapay zekâya yönelik tutumları ve yapay zekâ okuryazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Edutech Research, 2(1), 91-109.
  39. McCarthy, J. (2007). What is artificial intelligence? http://www-formal.stanford.edu/jmc/
  40. Meço, G., & Coştu, F. (2022). Eğitimde yapay zekânın kullanılması: Betimsel içerik analizi çalışması. Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 12(23), 171-193.
  41. Miles, M. B., Huberman, A. M., & Huberman, M. A. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage Press.
  42. Mould, T. J., Oades, L. G., & Crowe, T. P. (2010). The use of metaphor for understanding and managing psychotic experiences: A systematic review. Journal of Mental Health, 19, 282-293.
  43. Moustakas, C. (1994). Phenomenological research methods. SAGE Publications.
  44. Ng, D. T. K., Chan, E. K. C., & Lo, C. K. (2025). Opportunities, challenges and school strategies for integrating generative AI in education. Computers and Education: Artificial Intelligence, 8: 100373. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2025.100373.
  45. OECD. (2021). OECD digital education outlook 2021: Pushing the frontiers with AI, blockchain and robots. OECD Publishing. https://www.oecd.org/education/digital-education-outlook-2021/
  46. Oruç, T., Yeşilyurt, M., & Kurt, M. (2024). Eğitimde yapay zekâ konulu çalışmaların betimsel analizi. Temel Eğitim, 6(24), 44-60.
  47. Özer, S., Yazıcı, A. S., Akgül, S., & Yıldırım, A. (2023). Okullarda yapay zekâ kullanımına ilişkin öğretmen görüşleri. Ulusal Eğitim Dergisi, 3(10), 1776-1794.
  48. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4. Baskı). SAGE Publications.
  49. Roschelle, J., Lester, J., & Fusco, J. (2020). AI and the future of learning: Expert panel report. Digital Promise. Saban, A. (2006). Functions of metaphors in teaching and teacher education: A review essay. Teaching Education, 17(4), 299-315.
  50. Saban, A. (2008a). İlköğretim I. kademe öğretmen ve öğrencilerinin bilgi kavramına ilişkin sahip oldukları zihinsel imgeler. İlköğretim Online, 7(2), 421-455.
  51. Sayılı, E. B., & Akman, Y. (2025). Öğretmenlerin değişime direnç algıları ile yapay zekâ kaygıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 23(1), 541-558. https://doi.org/10.37217/tebd.1577046.
  52. Selwyn, N. (2019). Should robots replace teachers? AI and the future of education. Polity Press.
  53. Şenocak, D. (2020). Açık ve uzaktan öğrenme ortamlarında yapay zekâ: Sunduğu fırsatlar ve yarattığı endişeler. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 6(3), 56-78.
  54. Tabier, E., & Bakanay, Ç. D. (2023). Okul öncesi eğitimde müze eğitim ortamları ve yapay zekâ uygulamaları. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences (JOSHAS), 9(65), 3082-3088.
  55. Turan, E. Z. (2024). İngilizce öğretmen adaylarının yapay zekâ kavramına ilişkin algılarının incelenmesi: Bir metafor çalışması. 11. Uluslararası Avrasya Eğitim Araştırmaları Kongresi Tam Metin Kitabı içinde (ss. 189-190).
  56. Uçkun, C. G., & Konak, O. (2023). Meslek yüksekokulu öğrencilerinin yapay zekâ kavramına ilişkin metaforik algıları. TURAN: Stratejik Araştırmalar Merkezi, 15(60), 45-49.
  57. UNESCO. (2017). Data revolution to measure equity in education for SDGs #CIES2017. UNESCO Institute for Statistics.
  58. UNESCO. (2021). AI and education: Guidance for policy-makers. UNESCO Publishing. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000376709
  59. Uygunoğlu, T., & Yurtcu, Ş. (2006). Yapay zekâ tekniklerinin inşaat mühendisliği problemlerinde kullanımı. Yapı Teknolojileri Elektronik Dergisi, 2(1), 61-70.
  60. Vatansever, A. N. (2024). Üniversite öğrencilerinin yapay zekâ kavramına ilişkin metaforları ve görüşleri üzerine karşılaştırmalı nitel bir araştırma [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi.
  61. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
  62. Yılmaz, D. V. (2023a). İnsan kaynakları yönetiminde İK analitiği ve yapay zekâ. İçinde M. Aktaş (Ed.), Yapay zekâ yönetim ve eğitim (ss. 85-105). Nobel Yayın.
  63. Yılmaz, D. V. (2023b). Yapay zekâ ve yükseköğretim. İçinde M. Aktaş (Ed.), Yapay zekâ yönetim ve eğitim (ss. 205-233). Nobel Yayın.
  64. Zawacki-Richter, O., Marín, V. I., Bond, M., & Gouverneur, F. (2019). Systematic review of research on artificial intelligence applications in higher education – where are the educators? International Journal of Educational Technology in Higher Education, 16(1), 1-27. https://doi.org/10.1186/s41239-019-0171-0
  65. Zeide, E. (2019). Artificial intelligence in higher education: Applications, promise and perils, and ethical questions. Educause Review. https://er.educause.edu/-/media/files/articles/2019/8/er193104.pdf
  66. Zhang, K., & Aslan, A. B. (2021). AI technologies for education: Recent research & future directions. Computers and Education: Artificial Intelligence, 2, 100025. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2021.100025