KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Sağlık Akademisyenleri Dergisi / 2026 / Cilt: 13 Sayı: 1

Aralıklı oruç ile tip 2 diyabet ilişkisi: geleneksel derleme

The relationship between intermıttent fasting and type 2 diabetes: A traditional review

Seyit Ramazan Karadoğan(Eğirdir Kemik Eklem Hastalıkları Tedavi ve Rehabilitasyon Hastanesi)0000-0001-5413-8484
Eren Canbolat(ANKARA ÜNİVERSİTESİ, SAĞLIK BİLİMLERİ FAKÜLTESİ, BESLENME VE DİYETETİK BÖLÜMÜ, BESLENME VE DİYETETİK ANABİLİM DALI)0000-0001-6250-2303
Sayfa
169–179
Yayın Tarihi
2026-03-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuç olarak, aralıklı oruç dikkatli bir planlama, profesyonel destek ve bireyselleştirilmiş yaklaşımlar eşliğinde tip 2 diyabet yönetiminde etkili bir strateji olarak kullanılabilir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Tip 2 diyabet, tüm dünyada hızla artan prevalansı ile önemli bir halk sağlığı sorunu haline gelmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu derlemede, alternatif gün orucu, periyodik oruç ve zaman kısıtlı aralıklı oruç gibi farklı aralıklı oruç modellerinin tip 2 diyabet üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuç olarak, aralıklı oruç dikkatli bir planlama, profesyonel destek ve bireyselleştirilmiş yaklaşımlar eşliğinde tip 2 diyabet yönetiminde etkili bir strateji olarak kullanılabilir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Aralıklı Oruç · Tip 2 Diyabet · Glisemik Kontrol

Özet

Tip 2 diyabet, tüm dünyada hızla artan prevalansı ile önemli bir halk sağlığı sorunu haline gelmiştir. Diyabetin yönetiminde tıbbi beslenme tedavisi temel bir rol oynamakta olup, yeni ve sürdürülebilir beslenme modellerinin araştırılması önem kazanmaktadır. Son yıllarda aralıklı oruç diyetleri, glisemik kontrolü iyileştirme, insülin duyarlılığını artırma ve vücut ağırlığını azaltma gibi faydaları nedeniyle dikkat çekmektedir. Bu derlemede, alternatif gün orucu, periyodik oruç ve zaman kısıtlı aralıklı oruç gibi farklı aralıklı oruç modellerinin tip 2 diyabet üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Literatürde aralıklı orucun HbA1c düzeylerini düşürdüğü, insülin direncini azalttığı ve açlık kan glikozunda iyileşmeler sağladığı gösterilmiştir. Ayrıca metabolik süreçlerde AMPK aktivasyonu ve otofaji mekanizmalarının aralıklı oruçla tetiklendiği ve bu yolla insülin duyarlılığının artırıldığı ortaya konmuştur. Bununla birlikte, aralıklı oruç uygulamalarının hipoglisemi, dehidratasyon ve besin ögesi eksiklikleri gibi olası riskleri olduğu ve özellikle insülin kullanan bireylerde tıbbi gözetim altında uygulanması gerektiği vurgulanmaktadır. Mevcut çalışmaların genellikle küçük örneklem grupları ve kısa süreli takiplerle sınırlı olması, uzun vadeli güvenilirlik ve etkinlik verileri eksikliğine yol açmaktadır. Sonuç olarak, aralıklı oruç dikkatli bir planlama, profesyonel destek ve bireyselleştirilmiş yaklaşımlar eşliğinde tip 2 diyabet yönetiminde etkili bir strateji olarak kullanılabilir. Ancak bu konuda daha büyük örneklemli, uzun dönemli randomize kontrollü çalışmalara ihtiyaç vardır.

Abstract

Type 2 diabetes has become a major global public health concern due to its rapidly increasing prevalence. Medical nutrition therapy plays a fundamental role in the management of diabetes, and the exploration of new, sustainable dietary approaches has gained significance. In recent years, intermittent fasting diets have garnered attention for their potential to improve glycemic control, enhance insulin sensitivity, and promote weight reduction. This review evaluates the effects of different intermittent fasting protocols, including alternate-day fasting, periodic fasting, and time-restricted feeding, on type 2 diabetes. Evidence from the literature suggests that intermittent fasting can significantly lower HbA1c levels, improve insulin resistance, and reduce fasting blood glucose levels. Additionally, intermittent fasting has been shown to activate metabolic processes such as AMPK activation and autophagy, contributing to enhanced insulin sensitivity. However, potential risks such as hypoglycemia, dehydration, and micronutrient deficiencies, particularly in insulin-treated patients, emphasize the necessity for medical supervision during implementation. The limitations of existing studies, including small sample sizes and short follow-up durations, highlight the need for further research. In conclusion, intermittent fasting, when carefully planned and supported by healthcare professionals, can be an effective strategy in the management of type 2 diabetes. Nonetheless, larger-scale, long-term randomized controlled trials are essential to confirm its safety, sustainability, and efficacy across diverse populations.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Karadoğan, S. R., Canbolat, E. (2026). Aralıklı oruç ile tip 2 diyabet ilişkisi: geleneksel derleme. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, Cilt: 13 Sayı: 1, 169–179. https://doi.org/10.52880/sagakaderg.1690303

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (43)

  1. Andriessen, C., Fealy, C. E., Veelen, A., van Beek, S. M. M., Roumans, K. H. M., Connell, N. J., Mevenkamp, J., Moonen-Kornips, E., Havekes, B., Schrauwen-Hinderling, V. B., Hoeks, J., & Schrauwen, P. (2022). Three weeks of time-restricted eating improves glucose homeostasis in adults with type 2 diabetes but does not improve insulin sensitivity: A randomised crossover trial. Diabetologia, 65(10), 1710–1720. https://doi.org/10.1007/s00125-022-05752-z
  2. Albosta, M., & Bakke, J. (2021). Intermittent fasting: Is there a role in the treatment of diabetes? A review of the literature and guide for primary care physicians. Clinical Diabetes and Endocrinology, 7(1), 3. https://doi.org/10.1186/s40842-020-00116-1
  3. Anton, S. D., Moehl, K., Donahoo, W. T., Marosi, K., Lee, S. A., Mainous, A. G. III, Leeuwenburgh, C., & Mattson, M. P. (2018). Flipping the metabolic switch: Understanding and applying the health benefits of fasting. Obesity (Silver Spring, Md.), 26(2), 254–268. https://doi.org/10.1002/oby.22065
  4. Arnason, T. G., Bowen, M. W., & Mansell, K. D. (2017). Effects of intermittent fasting on health markers in those with type 2 diabetes: A pilot study. World Journal of Diabetes, 8(4), 154–164. https://doi.org/10.4239/wjd.v8.i4.154
  5. Borgundvaag, E., Mak, J., & Kramer, C. K. (2021). Metabolic impact of intermittent fasting in patients with type 2 diabetes mellitus: A systematic review and meta-analysis of interventional studies. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 106(3), 902–911. https://doi.org/10.1210/clinem/dgaa926
  6. Carter, S., Clifton, P. M., & Keogh, J. B. (2019). The effect of intermittent compared with continuous energy restriction on glycaemic control in patients with type 2 diabetes: 24-month follow-up of a randomised noninferiority trial. Diabetes Research and Clinical Practice, 151, 11–19. https://doi.org/10.1016/j.diabres.2019.03.022
  7. Che, T., Yan, C., Tian, D., Zhang, X., Liu, X., & Wu, Z. (2021). Time-restricted feeding improves blood glucose and insulin sensitivity in overweight patients with type 2 diabetes: A randomised controlled trial. Nutrition & Metabolism, 18(1), 88. https://doi.org/10.1186/s12986-021-00613-9
  8. Chung, W. K., Erion, K., Florez, J. C., Hattersley, A. T., Hivert, M.-F., Lee, C. G., McCarthy, M. I., Nolan, J. J., Norris, J. M., Pearson, E. R., Philipson, L., McElvaine, A. T., Cefalu, W. T., Rich, S. S., & Franks, P. W. (2020). Precision medicine in diabetes: A consensus report from the American Diabetes Association (ADA) and the European Association for the Study of Diabetes (EASD). Diabetes Care, 43(7), 1617–1635. https://doi.org/10.1007/s00125-020-05181-w
  9. Corley, B. T., Carroll, R. W., Hall, R. M., Weatherall, M., Parry-Strong, A., & Krebs, J. D. (2018). Intermittent fasting in type 2 diabetes mellitus and the risk of hypoglycaemia: A randomized controlled trial. Diabetic Medicine, 35(5), 588–594. https://doi.org/10.1111/dme.13595
  10. Cui, J., Lee, S., Sun, Y., Zhang, C., Hill, M. A., Li, Y., & Zhang, H. (2022). Alternate day fasting improves endothelial function in type 2 diabetic mice: Role of adipose-derived hormones. Frontiers in Cardiovascular Medicine, 9, 925080. https://doi.org/10.3389/fcvm.2022.925080
  11. Duran, R. (2018). Tip 2 diyabet hastalarında tıbbi beslenme tedavisi, pentraksin-3, hs-CRP ve vücut kompozisyon analizleri arasındaki ilişkilerin değerlendirilmesi [Tıpta Uzmanlık Tezi, Selçuk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://acikbilim.yok.gov.tr/handle/20.500.12812/451973
  12. Franz, M. J., MacLeod, J., Evert, A., Brown, C., Gradwell, E., Handu, D., & Robinson, M. (2017). Academy of Nutrition and Dietetics nutrition practice guideline for type 1 and type 2 diabetes in adults: Systematic review of evidence for medical nutrition therapy effectiveness and recommendations for integration into the nutrition care process. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 117(10), 1659–1679. https://doi.org/10.1016/j.jand.2017.03.022
  13. Gabel, K., Kroeger, C. M., Trepanowski, J. F., Hoddy, K. K., Cienfuegos, S., Kalam, F., & Varady, K. A. (2019). Differential effects of alternate‐day fasting versus daily calorie restriction on insulin resistance. Obesity, 27(9), 1443–1450. https://doi.org/10.1002/oby.22564
  14. Ingersen, A., Helset, H. R., Calov, M., Chabanova, E., Harreskov, E. G., Jensen, C., Hansen, C. N., Prats, C., Helge, J. W., Larsen, S., & Dela, F. (2022). Metabolic effects of alternate-day fasting in males with obesity with or without type 2 diabetes. Frontiers in Physiology, 13, 1061063. https://doi.org/10.3389/fphys.2022.1061063
  15. International Diabetes Federation. (2021). IDF Diabetes Atlas (10th ed.). https://www.diabetesatlas.org
  16. Kahleova, H., Belinova, L., Malinska, H., Oliyarnyk, O., Trnovska, J., Skop, V., Kazdova, L., Dezortova, M., Hajek, M., Tura, A., Hill, M., & Pelikanova, T. (2014). Eating two larger meals a day (breakfast and lunch) is more effective than six smaller meals in a reduced-energy regimen for patients with type 2 diabetes: A randomised crossover study. Diabetologia, 57(8), 1552–1560. https://doi.org/10.1007/s00125-014-3253-5
  17. Karslıoğlu, D. H. (2019). Obezite, Tip 2 diyabet ve beslenme. Klinik Tıp Bilimleri, 7(3), 36–43.
  18. Khalafi, M., Maleki, A. H., Ehsanifar, M., Symonds, M. E., & Rosenkranz, S. K. (2025). Longer‐term effects of intermittent fasting on body composition and cardiometabolic health in adults with overweight and obesity: A systematic review and meta‐analysis. Obesity Reviews, 26(2), e13855. https://doi.org/10.1111/obr.13855
  19. Köktürk, S. N., & Yardımcı, H. (2021). Aralıklı oruç ve bazı hastalıklar üzerine etkileri. Türkiye Klinikleri Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(4), 949–957. https://doi.org/10.5336/healthsci.2020-80090
  20. Li, Z., & Heber, D. (2021). Intermittent fasting. JAMA, 326(13), 1338. https://doi.org/10.1001/jama.2020.15140
  21. Luo, W., Zhou, J., Yang, X., Wu, R., Liu, H., Shao, H., Huang, B., Kang, X., Yang, L., & Liu, D. (2022). A Chinese medical nutrition therapy diet accompanied by intermittent energy restriction alleviates type 2 diabetes by enhancing pancreatic islet function and regulating gut microbiota composition. Food Research International, 161, 111744. https://doi.org/10.1016/j.foodres.2022.111744
  22. Mattson, M. P., Longo, V. D., & Harvie, M. (2017). Impact of intermittent fasting on health and disease processes. Ageing Research Reviews, 39, 46–58. https://doi.org/10.1016/j.arr.2016.10.005
  23. McDiarmid, S., Harvie, M., Johnson, R., Vyas, A., Aglan, A., Moran, J., Ruane, H., Hulme, A., Sellers, K., & Issa, B. G. (2022). Manchester Intermittent versus Daily Diet App Study (MIDDAS): A pilot randomized controlled trial in patients with type 2 diabetes. Diabetes, Obesity & Metabolism, 24(3), 432–441. https://doi.org/10.1111/dom.14592
  24. Mohamed, Y. A., Abouelmagd, M., Elbialy, A., Elwassefy, M., & Kyrillos, F. (2024). Effect of intermittent fasting on lipid biokinetics in obese and overweight patients with type 2 diabetes mellitus: Prospective observational study. Diabetology & Metabolic Syndrome, 16(1), 4. https://doi.org/10.1186/s13098-023-01234-3
  25. Opstad, T. B., Sundfør, T., Tonstad, S., & Seljeflot, I. (2021). Effect of intermittent and continuous caloric restriction on Sirtuin1 concentration depends on sex and body mass index. Nutrition, Metabolism and Cardiovascular Diseases, 31(6), 1871–1878. https://doi.org/10.1016/j.numecd.2021.03.005
  26. Özel, H. G. (2019). Diyabetli bireylerde tıbbi beslenme tedavisine uyum sorunları. Beslenme ve Diyet Dergisi, 47, 15–28. https://doi.org/10.33076/2019.BDD.1311
  27. Özelgün, D. D. (2017). Diabetes Mellitus’ta tıbbi beslenme tedavisi ilkeleri. Klinik Tıp Bilimleri, 5(4), 41–49. Park, S. Y., Gautier, J. F., & Chon, S. (2021). Assessment of insulin secretion and insulin resistance in human. Diabetes & Metabolism Journal, 45(5), 641–654. https://doi.org/10.4093/dmj.2021.0220
  28. Parr, E. B., Devlin, B. L., Lim, K. H. C., Moresi, L. N. Z., Geils, C., Brennan, L., & Hawley, J. A. (2020). Time-restricted eating as a nutrition strategy for individuals with type 2 diabetes: A feasibility study. Nutrients, 12(11), 3228. https://doi.org/10.3390/nu12020505
  29. Parvaresh, A., Razavi, R., Abbasi, B., Yaghoobloo, K., Hassanzadeh, A., Mohammadifard, N., Safavi, S. M., Hadi, A., & Clark, C. C. T. (2019). Modified alternate-day fasting vs. calorie restriction in the treatment of patients with metabolic syndrome: A randomized clinical trial. Complementary Therapies in Medicine, 47, 102187. https://doi.org/10.1016/j.ctim.2019.08.021
  30. Patterson, R. E., Laughlin, G. A., LaCroix, A. Z., Hartman, S. J., Natarajan, L., Senger, C. M., Martínez, M. E., Villaseñor, A., Sears, D. D., Marinac, C. R., & Gallo, L. C. (2015). Intermittent fasting and human metabolic health. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 115(8), 1203–1212. https://doi.org/10.1016/j.jand.2015.02.018
  31. Petroni, M. L., Brodosi, L., Marchignoli, F., Sasdelli, A. S., Caraceni, P., Marchesini, G., & Ravaioli, F. (2021). Nutrition in patients with type 2 diabetes: Present knowledge and remaining challenges. Nutrients, 13(8), 2748. https://doi.org/10.3390/nu13082748
  32. Santos, H. O., Genario, R., Tinsley, G. M., Ribeiro, P., Carteri, R. B., Coelho-Ravagnani, C. de F., & Mota, J. F. (2022). A scoping review of intermittent fasting, chronobiology, and metabolism. The American Journal of Clinical Nutrition, 115(4), 991–1004. https://doi.org/10.1093/ajcn/nqab433
  33. Sarıdağ-Devran, B., & Saka, M. (2023). Aralıklı açlık. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(1), 62–72.
  34. Soran, Z., & Öney, B. (2022). Aralıklı orucun obezite üzerine etkisi. TÜSBAD, 5(3), 27–39.
  35. Sulaj, A., Kopf, S., von Rauchhaupt, E., Kliemank, E., Brune, M., Kender, Z., Bartl, H., Garcia Cortizo, F., Klepac, K., Han, Z., Kumar, V., Longo, V., Teleman, A., Okun, J. G., Morgenstern, J., Fleming, T., Szendroedi, J., Herzig, S., & Nawroth, P. P. (2022). Six-month periodic fasting in patients with type 2 diabetes and diabetic nephropathy: A proof-of-concept study. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 107(8), 2167–2181. https://doi.org/10.1210/clinem/dgac197
  36. Taşcı, B., İpekci, N., & Asal Ulus, C. (2022). Diabetes Mellitus’ta tıbbi beslenme yaklaşımları. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(1), 19–28.
  37. Türkiye Diyabet Vakfı (TÜRKDİAB) (2025). Diyabet Tanı ve Tedavi Rehberi. Erişim adresi: https://www.turkdiab.org/admin/PICS/webfiles/DIYABET_TANI_ve_TEDAVI_REHBERI_16x23_2025.pdf (Erişim tarihi: 23.12.2025)
  38. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD). (2024). Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi ve İzlem Kılavuzu. Erişim adresi: https://temd.org.tr/admin/uploads/tbl_kilavuz/20240325144856-2024tbl_kilavuz5b8ad9dc22.pdf (Erişim tarihi: 09.07.2024)
  39. Umphonsathien, M., Rattanasian, P., Lokattachariya, S., Suansawang, W., Boonyasuppayakorn, K., & Khovidhunkit, W. (2022). Effects of intermittent very-low calorie diet on glycemic control and cardiovascular risk factors in obese patients with type 2 diabetes mellitus: A randomized controlled trial. Journal of Diabetes Investigation, 13(1), 156–166. https://doi.org/10.1111/jdi.13619
  40. Xiaoyu, W., Yuxin, X., & Li, L. (2024). The effects of different intermittent fasting regimens in people with type 2 diabetes: A network meta-analysis. Frontiers in Nutrition, 11, 1325894. https://doi.org/10.3389/fnut.2024.1325894
  41. Vasim, I., Majeed, C. N., & De Boer, M. D. (2022). Intermittent fasting and metabolic health. Nutrients, 14(3), 631–645. https://doi.org/10.3390/nu14030631
  42. Zang, B. Y., He, L. X., & Xue, L. (2022). Intermittent fasting: Potential bridge of obesity and diabetes to health?. Nutrients, 14(5), 981–1001. https://doi.org/10.3390/nu14050981
  43. Zubrzycki, A., Cierpka-Kmiec, K., Kmiec, Z., & Wronska, A. (2018). The role of low-calorie diets and intermittent fasting in the treatment of obesity and type-2 diabetes. Journal of Physiology & Pharmacology, 69(5), 663–683. https://doi.org/10.26402/jpp.2018.5.02.