KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Sağlık Akademisyenleri Dergisi / 2026 / Cilt: 13 Sayı: 3

Modern diyetin sessiz salgını: Ultra işlenmiş gıdalar

The silent epidemic of the modern diet: Ultra-processed foods

Pelin Bilgin Kahveci(Aydın Söke İlçe Sağlık Müdürlüğü)0000-0003-4918-8246
Berna Bilgin Şahin(MANİSA CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ, TIP FAKÜLTESİ, HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI)0000-0003-2509-3330
Sayfa
797–803
Yayın Tarihi
2026-09-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Ultra işlenmiş gıda tüketimini azaltmada en etkili stratejinin, sağlıklı seçimleri mümkün kılan ve sürdüren bir gıda ortamı yaratmak ile bireylere sağlıklı seçimler yapmaları için bilgi ve motivasyonun sağlanması kabul edilmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Beslenme geçişi ile geleneksel ve minimal düzeyde işlenmiş besin örüntülerinden, genellikle ev içinde kullanılmayan çok sayıda katkı maddesiyle, enerji yoğunluğu yüksek, ultra işlenmiş ürünlerin baskın olduğu diyet paternlerine yönelinmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ultra işlenmiş gıdalar; enerji dengesini bozma, glukoz-insülin homeostazını etkileme, bağırsak mikrobiyotasını değiştirme ve kronik inflamasyonu artırma gibi birbirini güçlendiren mekanizmalar üzerinden kronik hastalıkların artışına katkıda bulunmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Ultra işlenmiş gıda tüketimini azaltmada en etkili stratejinin, sağlıklı seçimleri mümkün kılan ve sürdüren bir gıda ortamı yaratmak ile bireylere sağlıklı seçimler yapmaları için bilgi ve motivasyonun sağlanması kabul edilmektedir.
🔬Tür:Derleme
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:ultra işlenmiş gıda · kronik hastalık · beslenme

Özet

Beslenme geçişi ile geleneksel ve minimal düzeyde işlenmiş besin örüntülerinden, genellikle ev içinde kullanılmayan çok sayıda katkı maddesiyle, enerji yoğunluğu yüksek, ultra işlenmiş ürünlerin baskın olduğu diyet paternlerine yönelinmiştir. Paketli gıdalar uygun fiyatları ve çaba gerektirmeden tüketilmeye hazır olmaları gerekçeleriyle cazip görünmelerinin ötesinde obezite, diyabet, kalp hastalıkları gibi sessiz ama ölümcül riskleri de beraberinde getirmektedir. Sosyoekonomik eşitsizlikler, ergen ve genç yetişkinlik, kentsel yaşam biçimi davranışları, yoğun iş temposu gibi faktörler hızlı erişebilir paketli gıdalara talebi artırabilmektedir. Ultra işlenmiş gıdalar besinlerin temel bileşenlerine çok sayıda katkı maddesi eklenerek yeniden yapılandırıldığı, çok aşamalı endüstriyel işlemlerle formüle ve modifiye edilen hazır tüketim ürünleridir. Ultra işlenmiş gıdalar; enerji dengesini bozma, glukoz-insülin homeostazını etkileme, bağırsak mikrobiyotasını değiştirme ve kronik inflamasyonu artırma gibi birbirini güçlendiren mekanizmalar üzerinden kronik hastalıkların artışına katkıda bulunmaktadır. Ultra işlenmiş gıda tüketimini azaltmada en etkili stratejinin, sağlıklı seçimleri mümkün kılan ve sürdüren bir gıda ortamı yaratmak ile bireylere sağlıklı seçimler yapmaları için bilgi ve motivasyonun sağlanması kabul edilmektedir.

Abstract

The dietary transition has shifted from traditional and minimally processed food patterns to diets dominated by high-energy, ultra-processed products, often containing numerous additives not typically used at home. Packaged foods, while appealing due to their affordable prices and ease of preparation, also carry silent but deadly risks such as obesity, diabetes, and heart disease. Factors such as socioeconomic inequalities, adolescence and young adulthood, urban lifestyle behaviors, and demanding work schedules can increase the demand for readily available packaged foods. Ultra-processed foods are ready-to-eat products formulated and modified through multi-stage industrial processes, where numerous additives are added to the basic components of food to restructure them. Ultra-processed foods contribute to the increase in chronic diseases through self-reinforcing mechanisms such as disrupting energy balance, affecting glucose-insulin homeostasis, altering the gut microbiota, and increasing chronic inflammation. The most effective strategy in reducing ultra-processed food consumption is considered to be creating a food environment that enables and sustains healthy choices, along with providing individuals with the information and motivation to make healthy choices.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kahveci, P. B., Şahin, B. B. (2026). Modern diyetin sessiz salgını: Ultra işlenmiş gıdalar. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, Cilt: 13 Sayı: 3, 797–803. https://doi.org/10.52880/sagakaderg.1966765

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (26)

  1. Afshin, A., Micha, R., Khatibzadeh, S., Schmidt, L. A., & Mozaffarian, D. (2014). Dietary policies to reduce non-communicable diseases. In G. W. Brown, G. Yamey, & S. Wamala (Eds.), The handbook of global health policy (1st ed., pp. 175–193). Wiley. https://doi.org/10.1002/9781118509623.ch9.
  2. Afshin, A., Peñalvo, J. L., Del Gobbo, L., et al. (2015). CVD prevention through policy: A review of mass media, food/menu labeling, taxation/subsidies, built environment, school procurement, worksite wellness, and marketing standards to improve diet. Current Cardiology Reports, 17, 98. https://doi.org/10.1007/s11886-015-0658-9.
  3. Bandy, L. K., Scarborough, P., Harrington, R. A., Rayner, M., & Jebb, S. A. (2020). Reductions in sugar sales from soft drinks in the UK from 2015 to 2018. BMC Medicine, 18(1), 20. https://doi.org/10.1186/s12916-019-1477-3.
  4. Cobiac, L. J., Rogers, N. T., Adams, J., Cummins, S., Smith, R., Mytton, O., White, M., Briggs, A. D. M., & Scarborough, P. (2024). Impact of the UK soft drinks industry levy on health and health inequalities in children and adolescents in England: An interrupted time series analysis and population health modelling study. PLoS Medicine, 21(3), e1004371. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1004371.
  5. Darmon, N., & Drewnowski, A. (2008). Does social class predict diet quality? American Journal of Clinical Nutrition, 87(5), 1107–1117. https://doi.org/10.1093/ajcn/87.5.1107
  6. Djupegot, I. L., Nenseth, C. B., Bere, E., Bjørnarå, H. B. T., Helland, S. H., Øverby, N. C., Torstveit, M. K., & Stea, T. H. (2017). The association between time scarcity, sociodemographic correlates and consumption of ultra-processed foods among parents in Norway: A cross-sectional study. BMC Public Health, 17(1), 447. https://doi.org/10.1186/s12889-017-4408-3.
  7. Hall, K. D., Ayuketah, A., Brychta, R., et al. (2019). Ultra-processed diets cause excess calorie intake and weight gain: An inpatient randomized controlled trial of ad libitum food intake. Cell Metabolism, 30(1), 67–77.e3. https://doi.org/10.1016/j.cmet.2019.05.008
  8. Lane, M. M., Gamage, E., Du, S., Ashtree, D. N., McGuinness, A. J., Gauci, S., Baker, P., Lawrence, M., Rebholz, C. M., Srour, B., Touvier, M., Jacka, F. N., O'Neil, A., Segasby, T., & Marx, W. (2024). Ultra-processed food exposure and adverse health outcomes: Umbrella review of epidemiological meta-analyses. BMJ, 384, e077310. https://doi.org/10.1136/bmj-2023-077310.
  9. Lauby-Secretan, B., Scoccianti, C., Loomis, D., Grosse, Y., Bianchini, F., & Straif, K.; International Agency for Research on Cancer Handbook Working Group. (2016). Body fatness and cancer—Viewpoint of the IARC Working Group. New England Journal of Medicine, 375(8), 794–798. https://doi.org/10.1056/NEJMsr1606602.
  10. Lundborg, P., Rooth, D.-O., & Alex-Petersen, J. (2022). Long-term effects of childhood nutrition: Evidence from a school lunch reform. The Review of Economic Studies, 89(2), 876–908. https://doi.org/10.1093/restud/rdab028.
  11. Monteiro, C. A., Cannon, G., Lawrence, M., Louzada, M. L. C., & Machado, P. P. (2019a). Ultra-processed foods, diet quality, and health using the NOVA classification system. Food and Agriculture Organization of the United Nations. https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/5277b379-0acb-4d97-a6a3-602774104629/content.
  12. Monteiro, C. A., Cannon, G., Levy, R. B., Moubarac, J.-C., Louzada, M. L. C., Rauber, F., Khandpur, N., Cediel, G., Neri, D., Martinez-Steele, E., Baraldi, L. G., & Jaime, P. C. (2019b). Ultra-processed foods: What they are and how to identify them. Public Health Nutrition, 22(5), 936–941. https://doi.org/10.1017/S1368980018003762.
  13. Monteiro, C. A., Cannon, G., Moubarac, J.-C., Levy, R. B., Louzada, M. L. C., & Jaime, P. C. (2018). The UN Decade of Nutrition, the NOVA food classification and the trouble with ultra-processing. Public Health Nutrition, 21(1), 5–17. https://doi.org/10.1017/S1368980017000234.
  14. Nehring, I., Kostka, T., von Kries, R., & Rehfuess, E. A. (2015). Impacts of in utero and early infant taste experiences on later taste acceptance: A systematic review. The Journal of Nutrition, 145(6), 1271–1279. https://doi.org/10.3945/jn.114.203976.
  15. Nieto, C., Rodríguez, E., Sánchez-Bazán, K., Tolentino-Mayo, L., Carriedo-Lutzenkirchen, A., Vandevijvere, S., & Barquera, S. (2019). The INFORMAS healthy food environment policy index (Food-EPI) in Mexico: An assessment of implementation gaps and priority recommendations. Obesity Reviews, 20(Suppl. 2), 67–77. https://doi.org/10.1111/obr.12814.
  16. Okyar, S., Tosun, Ö., Bezdegümeli, E., Erattır, A., Karahan, H., Köse, E., & Ekerbiçer, H. Ç. (2023). Ultra İşlenmiş Gıdaların Yaygın Etkileri. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi, 32(2), 68–82. https://doi.org/10.17827/aktd.1123330.
  17. Popkin, B. M. (1993). Nutritional patterns and transitions. Population and Development Review, 19(1), 138–157. https://doi.org/10.2307/2938388
  18. Popkin, B. M. (2017). Relationship between shifts in food system dynamics and acceleration of the global nutrition transition. Nutrition Reviews, 75(2), 73–82. https://doi.org/10.1093/nutrit/nuw064
  19. Rubin, B. S. (2011). Bisphenol A: An endocrine disruptor with widespread exposure and multiple effects. Journal of Steroid Biochemistry and Molecular Biology, 127(1–2), 27–34. https://doi.org/10.1016/j.jsbmb.2011.05.002.
  20. Shahid, M., Neal, B., & Jones, A. (2020). Uptake of Australia’s Health Star Rating system 2014–2019. Nutrients, 12(6), 1791. https://doi.org/10.3390/nu12061791.
  21. Srour, B., Fezeu, L. K., Kesse-Guyot, E., Allès, B., Debras, C., Druesne-Pecollo, N., Chazelas, E., Deschasaux, M., Hercberg, S., Galan, P., Monteiro, C. A., Julia, C., & Touvier, M. (2020). Ultra-processed food consumption and risk of type 2 diabetes among participants of the NutriNet-Santé prospective cohort. JAMA Internal Medicine, 180(2), 283–291. https://doi.org/10.1001/jamainternmed.2019.5942
  22. Srour, B., Fezeu, L. K., Kesse-Guyot, E., Allès, B., Méjean, C., Andrianasolo, R. M., Chazelas, E., Deschasaux, M., Hercberg, S., Galan, P., Monteiro, C. A., Julia, C., & Touvier, M. (2019). Ultra-processed food intake and risk of cardiovascular disease: Prospective cohort study (NutriNet-Santé). BMJ, 365, l1451. https://doi.org/10.1136/bmj.l1451.
  23. Taillie, L. S., Reyes, M., Colchero, M. A., Popkin, B. M., & Corvalán, C. (2020). An evaluation of Chile’s Law of Food Labeling and Advertising on sugar-sweetened beverage purchases from 2015 to 2017: A before-and-after study. PLOS Medicine, 17(2), e1003015. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1003015.
  24. Tareke, E., Rydberg, P., Karlsson, P., Eriksson, S., & Törnqvist, M. (2002). Analysis of acrylamide, a carcinogen formed in heated foodstuffs. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 50(17), 4998–5006. https://doi.org/10.1021/jf020302f.
  25. The Lancet. (2025, November 18). Ultra-processed foods and human health [Infographic]. The Lancet. https://www.thelancet.com/infographics-do/ultra-processed-food-2025.
  26. Zinöcker, M. K., & Lindseth, I. A. (2018). The Western diet–microbiome–host interaction and its role in metabolic disease. Nutrients, 10(3), 365. https://doi.org/10.3390/nu10030365.