KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Marmara Üniversitesi Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 5 Sayı: 1

Türkiye’de Cinsiyet Eşitliği Söylemi ve Uygulamaları: Karşılaştırmalı Analiz

Tuğçe Artar(NAMIK KEMAL UNIVERSITY)0000-0002-5798-0009
Ayşe Tekdal Fildiş(NAMIK KEMAL ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-1130-8396
Sayfa
1–18
Yayın Tarihi
2021-06-30
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Mevzuat karşılaştırması sonucu benzer politikaların benimsendiği gözlemlenmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Tarihsel süreç boyunca ataerkil yapı etkisiyle ikincil konumda olan kadınlar, günümüzde halen cinsiyetçi algıya ve onun yarattığı toplumsal baskıya karşı mücadelelerini sürdürmektedirler.
📊
Temel Bulgular & Veri:Toplumu dolaylı ya da doğrudan etkileme yetisine sahip medyanın benimsediği cinsiyetçi & eril dil bu algının pekişmesine hatta içselleştirilmesine olanak tanımaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Mevzuat karşılaştırması sonucu benzer politikaların benimsendiği gözlemlenmiştir.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:2020 Verileri
⚙️Değişkenler:ataerkil gelenek · feodal ilişkiler · medyada cinsiyetçilik

Özet

Tarihsel süreç boyunca ataerkil yapı etkisiyle ikincil konumda olan kadınlar, günümüzde halen cinsiyetçi algıya ve onun yarattığı toplumsal baskıya karşı mücadelelerini sürdürmektedirler. Ülkemizde toplumsal cinsiyet algısı, karşımıza kadına karşı şiddet, namusun kadına atfı, namus cinayetleri, cam tavan, ücret eşitsizliği gibi çeşitli şekillerde çıkmaktadır. Toplumu dolaylı ya da doğrudan etkileme yetisine sahip medyanın benimsediği cinsiyetçi & eril dil bu algının pekişmesine hatta içselleştirilmesine olanak tanımaktadır. Oysaki medyanın, cinsiyetçi ayrımın önlenmesi ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanmasına ilişkin sorumluluk taşıdığı göz ardı edilmemelidir. Bu çalışmada; Türkiye’deki ve medyadaki cinsiyetçi algı söylem analizi yöntemiyle incelenmiş olup Küresel Cinsiyet Farkı Endeksi’nde(2020) başta gelen sırasıyla İzlanda, Norveç, Finlandiya ve İsveç ile Türkiye’nin cinsiyet eşitliği adına yapmış olduğu kanun ve uygulamalar döküman analizi yöntemiyle incelenmiştir. Mevzuat karşılaştırması sonucu benzer politikaların benimsendiği gözlemlenmiştir. Buradan hareketle çalışmanın amacını oluşturan; Türkiye’de cinsiyet eşitliğine yönelik mevzuatın varlığına karşın uygulamada (pratikte) yeterli verimin alınamayışı ile ülkemizde cinsiyet eşitliği adına istenilen yolun kat edilememe sebepleri analiz edilmiştir. Ülkemiz batı kesiminde mevcut yarı kapitalist modelin modern kapitalist modele evrilememiş olması ile doğuda feodal ilişkilerin tasfiye edilememesi ve moderniteye entegre olunamayışı nedenler olarak saptanmıştır. Sonuç olarak ülkemizdeki cinsiyetçi söylem ve pratiklere çözüm yolunda öncelikle yarı kapitalist - prekapital ekonomik ilişkilerin çözüme kavuşturulması gerekliliği anlaşılmıştır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Artar, T., Fildiş, A. T. (2021). Türkiye’de Cinsiyet Eşitliği Söylemi ve Uygulamaları: Karşılaştırmalı Analiz. Marmara Üniversitesi Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi, Cilt: 5 Sayı: 1, 1–18. https://ajindex.com/articles/1525992

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (72)

  1. Abu-Odeh, L. (2018). Arap Toplumlarında Namus Cinayetlerinin ve Toplumsal Cinsiyetin İnşası. T. Güney (ed.), Müslüman toplumlarda kadın ve cinsellik(E. Salman, Çev.) (ss. 243-265). İstanbul: İletişim Yayınları.
  2. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü, Kadın erkek eşitliği ve toplumsal cinsiyet eğitimleri. Erişim adresi (18 Şubat 2020): https://www.ailevecalisma.gov.tr/ksgm/faaliyetler/egitimler/
  3. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. (2012).Ailenin korunması ve kadına karşı şiddetin önlenmesine dair kanun. Erişim adresi: (18 Şubat 2020): https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6284.pdf
  4. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. (2018). Kadının güçlenmesi strateji belgesi ve eylem planı.Erişim adresi (18 Şubat 2020):https://ailevecalisma.gov.tr/media/6315/kadının-gueçlenmesi-strajesi-belgesi-ve-eylem-planı-2018-2023.pdf
  5. Akınerdem, F. (2016). Türkiye medyasında kadınların temsili. Erişim adresi (15 Mart 2020):https://hrantdink.org/attachments/article/457/Turkiye-Medyasinda-Kadinlarin-Temsili.pdf
  6. Aksoyer, A. (2020). 4 kişilik kadın hırsızlık çetesi yakalandı. Erişim adresi (10 Mart 2020): https://www.hurriyet.com.tr/gundem/4-kisilik-kadin-hirsizlik-cetesi-yakalandi-41454980
  7. Altun, D. (2016). Toplumsal Cinsiyetin Ana Akımlaştırılması Politikası: Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Bütçeleme. D.B. Çiftçi (Ed.), Sosyal politikanın cinsiyet halleri - toplumsal cinsiyet ve sosyal hizmet (ss. 185-213). Ankara: Nika Yayınları.
  8. Arslan, S. (2011). Erkeklerle geziyor diye kızını boğdu. Erişim adresi (11 Mart 2020): https://www.sabah.com.tr/yasam/2011/10/12/erkeklerle-geziyor-diye-kizini-bogdu
  9. Arslan, S. (2011). Kızını, 'elalem ne der sonra' diye boğmuş. Erişim adresi (11 Mart 2020): https://www.sabah.com.tr/yasam/2011/10/13/kizini-elalem-ne-der-sonra-diye-bogmus
  10. Aydeniz, H. (2012). Medyayı tanımak.Erişim adresi (22 Mart 2020): http://www.aep.gov.tr/wp-content/uploads/2012/10/04_01_medyayi-tanimak.pdf
  11. Bakırcı, K. (2018). İstihdamda Cinsiyetler Arası Eşitlik ve İş Mevzuatında Yapılması Gereken Değişiklikler. Ş. Öztürk (Ed.), Türkiye'de toplumsal cinsiyet çalışmaları (ss. 241-255). İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
  12. Baksi, U. (2011). Boşanmak isteyen eşe üç kurşun sıktı. Erişim adresi (11 Mart 2020): https://www.sabah.com.tr/yasam/2011/10/18/bosanmak-isteyen-ese-uc-kursun-sikti
  13. Baydur, H., & Uçan, G. (2016). Türkiye'de Toplumsal Cinsiyetin Değerlendirilmesi. D.B. Çiftçi (Ed.), Sosyal politikanın cinsiyet halleri (ss. 139-159). Ankara: Nika Yayınevi.
  14. Beauvoir, S. D. (2019). İkinci cinsiyet. (G. Savran, Çev.)İstanbul: Koç.
  15. BirGün, (2020).Özgecan Aslan katledilişinin 5'inci yılında unutulmadı. Erişim adresi (14 Mart 2020):https://www.birgun.net/haber/ozgecan-aslan-katledilisinin-5-inci-yilinda-unutulmadi-287527
  16. Börü, Ş. P. (2017, aralık). Kadının korunmasına ilişkin uluslararası sözleşmeler ve Türkiye'nin konumu. Türkiye Barolar Birliği Dergisi,43-63.http://tbbdergisi.barobirlik.org.tr/m2017-2017-1715
  17. Cindoğlu, D. (2018). Modern Türk Tıbbında Bekaret Testleri ve Suni Bekaret. T. Güney (Ed.), Müslüman toplumlarda kadın ve cinsellik (ss. 115-133). İstanbul: İletişim Yayınları.
  18. Council for Gender Equality. TANE promotes gender equality. Erişim adresi: (11 şubat 2020): https://tane.fi/en/frontpage
  19. Cumhuriyet. (2018). Tecavüz ve cinayet kurbanı Şule Çet için adalet çağrısı: #ŞuleÇetiçinadalet. Erişim adresi (13 Mart 2020): http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/tecavuz-ve-cinayet-kurbani-sule-cet-icin-adalet-cagrisi-suleceticinadalet-1026239
  20. Çalışkan, O. (2019). Terk eden eşini öldürüp, intihar girişiminde bulundu. Erişim adresi (11 Mart 2020): https://www.hurriyet.com.tr/gundem/esini-oldurup-intihar-girisiminde-bulundu-41396618
  21. Çelik, Ö., & Atabey, S. E. (2013). Toplumsal cinsiyetin ana akımlaştırılması ve toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 151-166.https://kutuphane.dogus.edu.tr/mvt/pdf.php
  22. Dünya Ekonomik Forumu. (2020). Global gender gap report 2020. Erişim adresi (28 Aralık 2019): http://www3.weforum.org/docs/WEF_GGGR_2020.pdf
  23. Eckert, P., & McConnell-Ginet, S. (2003). Language and gender. https://ebookcentral.proquest.com
  24. Elçi, E. (2011, aralık). Türkiye'de "kadın olmak" söylemi: kadınlarla yapılmış bir söylem çalışması. Psikoloji Çalışmaları Dergisi, 31(0), 1-28.https://dergipark.org.tr/tr/pub/iupcd/issue/9435/118057
  25. Erdost, G. (2016). Toplumsal Cinsiyet Bakış Açısıyla Kadın Emeği: Alan Çalışmalarından Deneyim Aktarımı. D.B. Çiftçi (Ed.), Sosyal politikanın cinsiyet halleri (ss. 59-81). Ankara: Nika Yayınevi.
  26. Erol, D. D. (2013). Toplumsal cinsiyet bağlamında Türkiye yazılı basınında şiddet haberleri ve haber fotoğrafı. Selçuk İletişim, 8(1), 192-211. doi:10.18094/si.49053
  27. Fildiş, A. T. (2013, nisan). Müslüman ve gayrimüslim toplumlarda namus sebepli şiddetin tarihsel kökleri. Toplumsal Tarih Dergisi, 52-59.
  28. Government of Iceland. (2018). Iceland's national action plan on women,peace and security.Erişim adresi (18Şubat 2020):https://www.government.is/library/01-Ministries/Ministry-for-Foreign-Affairs/PDF-skjol/Icelands-National-Action-Plan-on-Women-Peace-and-Security-2018.pdf
  29. Government Offices of Sweden. (2008). Discrimination act. Erişim adresi (18 Şubat2020): https://www.government.se/contentassets/6732121a2cb54ee3b21da9c628b6bdc7/oversattning-diskrimineringslagen_eng.pdf
  30. Government Offices of Sweden. (2016). National strategy to prevent and combat men’s violence against women. Erişim tarihi (18 Şubat 2020): https://www.government.se/4ac3ba/contentassets/4bbb1643e427432682464d4559c41027/fact-sheet_national-strategy-to-prevent-and-combat.pdf adresinden alınmıştır
  31. Gül, S. S., & Altındal, Y. (2015). Medyada kadın cinayeti haberlerindeki cinsiyetçi izler: Radikal Gazetesi. Akdeniz İletişim Dergisi, (24) 168-188.DOI: 10.31123/akil.437465
  32. HaberTürk. (2020). Cinayete kurban giden kadın son yolculuğuna uğurlandı. Erişim adresi (13 Mart 2020): https://www.haberturk.com/konya-haberleri/76335259-cinayete-kurban-giden-kadin-son-yolculuguna-ugurlandi
  33. HaberTürk. (2020). Gözü dönmüş koca dehşet saçtı! Karısı, 40 günlük bebeği ve üvey kızını bıçakladı. Erişim adresi (13 Şubat 2020): https://www.haberturk.com/gozu-donmus-koca-dehset-sacti-karisi-40-gunluk-bebegi-ve-uvey-kizini-bicakladi-2582752
  34. Hamzaoğlu, M., & Konuralp, E. (2019). Geleneksel toplumlarda namus olgusu ve namus cinayeti. İstanbul Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi,1(18), 51-65.https://dergipark.org.tr/tr/pub/iukad/issue/45277/567265
  35. Hamzaoğlu, M.,& Konuralp, E. (2018). Türk hukuk sisteminin ‘namus’la imtihanı: ulusal mevzuat ve uluslararası düzenlemeler açısından namus cinayetleri. Marmara Üniversitesi Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi, 2(2), 67-83.https://dergipark.org.tr/tr/pub/mukatcad/issue/41798/504436
  36. Holmes, M. (2007). What is gender?: sociological approaches.https://books.google.com.tr/books?id=xH3BgYytIEsC&hl=tr&source=gbs_book_other_versions.
  37. Hoşgör, A. G. (2018). Türkiye'de Kırsal Kadının Toplumsal Konumu: Bölgesel Eşitsizlikler, Yasal Müdahaleler ve Kısmi Kazanımlar. Ş. Öztürk (Ed.), Türkiye'de toplumsal cinsiyet çalışmaları (ss. 271-289). İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
  38. Hürriyet. (2019). Canavar koca bu kez mahkemede bayılttı. Erişim adresi (12 Mart 2020): https://www.hurriyet.com.tr/gundem/canavar-koca-bu-kez-mahkemede-bayiltti-41109686
  39. International Labour Organization. (2018). Equality and anti-discrimination act. Erişim adresi (18 Şubat 2020): https://www.ilo.org/dyn/natlex/docs/ELECTRONIC/108186/133591/F-559859066/NOR108186%20Eng.pdf
  40. İlkkaracan, P. (2018). Türkiye'nin Doğu Bölgelerinde Kadın Cinselliği Bağlamının İncelenmesi. T. Güney (Ed.), Müslüman toplumlarda kadın ve cinsellik (ss. 133-151). İstanbul: İletişim Yayınları.
  41. İpek, T., & Kumru, Z. (2019). Kumayı kabul etmeyen 11 çocuğunun annesi ile kızını öldürdü. Erişim adresi (11 Mart 2020): https://www.hurriyet.com.tr/gundem/kumayi-kabul-etmeyen-11-cocugunun-annesi-ile-kizini-oldurdu-41345372
  42. İstanbul Bilgi Üniversitesi İnsan Hakları Hukuku Uygulama ve Araştırma Merkezi. (2015). Kadınlara karşı her türlü ayrımcılığın önlenmesi sözleşmesi 1985. Erişim adresi (22 Şubat 2020): https://humanrightscenter.bilgi.edu.tr/media/uploads/2015/08/03/KadinlaraKarsiAyrimciliginOnlenmesiSozlesmesi.pdf
  43. İstanbul Bilgil Üniversitesi İnsan Hakları Hukuku Uygulama ve Araştırma Merkezi. (2011). Kadınlara yönelik şiddet ve ev içi şiddetin önlenmesi ve bunlarla mücadeleye ilişkin Avrupa Konseyi sözleşmesi.Erişim adresi: (9 Mart 2020): https://humanrightscenter.bilgi.edu.tr/media/uploads/2016/03/30/Istanbul_Sozlesmesi.pdf
  44. Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü. (2016). Kadın yönelik şiddetle mücadele ulusal eylem planı.Erişim adresi ( 18 Şubat 2020): https://ailevecalisma.gov.tr/uploads/ksgm/uploads/pages/kadina-yonelik-siddetle-mucadele-ulusal-eylem-plani/kadina-yonelik-siddetle-mucadele-ulusal-eylem-plani-2016-2020-icin-tiklayiniz.pdf
  45. Kağıtçıbaşı, Ç. (2018). Türkiye'de Kadın ve Eğitim. Ş. Öztürk (Ed.), Türkiye'de toplumsal cinsiyet çalışmaları (ss. 15-25). İstanbul: Koç Üniversite Yayınları.
  46. Kavak, Y. E. (2019). İstanbul’un kadın hırsız çetesi yakalandı: 15 günde 14 eve girdiler. Erişim adresi (10 Mart 2020): https://www.sabah.com.tr/yasam/2019/08/01/istanbulun-kadin-hirsiz-cetesi-yakalandi-15-gunde-14-eve-girdiler
  47. Kılıçaslan, S. C., & Işık, T. (2016). Toplumsal cinsiyet ve efsaneden gerçeğe Türkiye'de kadın. Ankara: Nobel Yayıncılık.
  48. Kolay, H. (2015, nisan). Kadın hareketinin süreçleri, talepler ve kazanımları. Emo Kadın Bülteni, (3), 5-11.https://www.emo.org.tr/ekler/1bb5fa7cf6b4360_ek.pdf?dergi=990
  49. Messina, B. (2012).Gender and social policy: An examination of four welfare states(Order No. MR92427). Available from ProQuest Dissertations & Theses Global. (1317672242). https://search.proquest.com/docview/1317672242?accountid=25088
  50. Milliyet. (2014). Ellerinde oje yerine motor yağı var. Erişim adresi (10 Mart 2020): https://www.milliyet.com.tr/otomobil/ellerinde-oje-yerine-motor-yagi-var-1853646
  51. Milliyet. (2009). Liseli Münevver saat 15.00’te kimle buluştu?. Erişim adresi (13 Mart 2020): https://www.milliyet.com.tr/gundem/liseli-munevver-saat-15-00-te-kimle-bulustu-1067220
  52. Ministry of Social Affairs and Health. (1986). Act on equality between women and men. Erişim adresi (12 Şubat 2020):https://www.finlex.fi/en/laki/kaannokset/1986/en19860609_20160915.pdf
  53. Ministry of Social Affairs and Health. (2017). Government Action Plan for Gender Equality.Finnish Government Erişim adresi (12 Şubat 2020): http://julkaisut.valtioneuvosto.fi/bitstream/handle/10024/79305/03_2017_Tasa-arvo-ohjelma_Enkku_kansilla.pdf
  54. Ministry of Walfare. (2008). Act on equal status and equal rights of women and men. Erişim adresi (18 Şubat 2020): https://www.government.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=90bec9b4-0275-11e8-9425-005056bc530c
  55. Norwegian Ministry of Foreign Affairs. (2020). Action plan for women’s rights and gender equality in foreign and development policy 2016-2020. Erişim adresi (19 Şubat 2020): https://www.regjeringen.no/globalassets/departementene/ud/vedlegg/fn/womens_rights.pdf
  56. Özaydınlık, K. (2014, temmuz). Toplumsal cinsiyet temelinde Türkiye'de kadın ve eğitim. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi,0(33), 93-112.doi:10.21560/spcd.03093
  57. Özgenç, M. (2013). TRT ekranlarında şoke eden sözler. Erişim adresi (16 Şubat 2020): Hürriyet: https://www.hurriyet.com.tr/gundem/trt-ekranlarinda-soke-eden-sozler-24389288
  58. Özkaplan, N. (2013, temmuz). Kadın akademisyenler: cam tavanlar hala çok kalın! Kadın Araştırmaları Dergisi, 0(12), 1-23.https://dergipark.org.tr/tr/pub/iukad/issue/739/7979
  59. Rankin, B. H., & Aytaç, I. A. (2018). Eğitimde Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği: Araştırma Sonuçları ve Düşündürdükleri. Ş. Öztürk (Ed.), Türkiye'de toplumsal cinsiyet çalışmaları (ss. 257-271). İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
  60. Sabah. (2020). Sevgilisi var diye kızını öldürdü. Erişim adresi (11 Mart 2020): https://www.sabah.com.tr/yasam/2020/02/08/sevgilisi-var-diye-kizini-oldurdu
  61. Sabah. (2019). Töre cinayetine kurban giden Mürvet’in katilleri 8 yıldır aranıyor. Erişim adresi (13 Mart 2020): https://www.sabah.com.tr/yasam/2019/12/09/tore-cinayetine-kurban-giden-murvetin-katilleri-8-yildir-araniyor
  62. Sakallı-Uğurlu, N., Türkoğlu, B., & Kuzlak, A. (2018). How are women and men perceived? Structure of gender stereotypes in contemporary Turkey. Nesne Psikoloji Dergisi, 309-336.DOI: 10.7816/nesne-06-13-04
  63. Shahar, S. (2003). The fourth estate: A history of women in the middle ages. https://ebookcentral.proquest.com
  64. Superhaber. (2017). Kadın sürücü şarkı söylerken kaza yaptı!. Erişim adresi (10 Mart 2020): https://www.superhaber.tv/kadin-surucu-sarki-soylerken-kaza-yapti-video-5255
  65. Takvim. (2013). Dayakçı sevgili!. Erişim adresi (12 Mart 2020): https://www.takvim.com.tr/guncel/2013/06/30/nakavt
  66. Taş, G. (2016, mayıs). Feminizm üzerine genel bir değerlendirme: Kavramsal analizi, tarihsel süreçleri ve dönüşümleri. Akademik Hassasiyetler, 3(5), 163-175.https://dergipark.org.tr/tr/pub/akademik-hassasiyetler/issue/27268/287075
  67. TÜİK. (2018). Merkezi Dağıtım Sistemi: https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=96&locale=tr
  68. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı. (2009). Kadın erkek fırsat eşitliği komisyonu kanunu. Erişim adresi (20 Şubat 2020): https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5840.pdf
  69. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı. (2016). Türkiye insan hakları ve eşitlik kurumu kanunu. Erişim adresi (21 Şubat 2020): https://www.tbmm.gov.tr/kanunlar/k6701.html Türk Dil Kurumu Sözlükleri. https://sozluk.gov.tr
  70. T24. (2015). Vahşice öldürülen Özgecan cinayetinin ayrıntıları ortaya çıktı; tecavüze direnince defalarca bıçakladı. Erişim adresi (13 Mart 2020): https://t24.com.tr/haber/ozgecanin-katil-zanlilari-vahseti-anlatti-tecavuze-direnince-defalarca-bicakladi,287203
  71. Yenialanya. (2019). Töre cinayetine kurban giden kadının babası, sözleriyle kan dondurdu. Erişim adresi (13 Mart 2020): https://www.yenialanya.com/yasam/tore-cinayetine-kurban-giden-kadinin-babasi-sozleriyle-kan-dondurdu-h380553.html
  72. Shahar, S. (2003). The fourth estate: A history of women in the middle ages. https://ebookcentral.proquest.com