Dergiler / HAFIZA / 2023 / Cilt: 5 Sayı: 2

RABGÛZÎꞌNİN KISASÜꞌL-ENBİYÂ’SINDA “BAĞIRMAK” ANLAMLI FİİLLER VE ONLARIN ETİMOLOJİSİ ÜZERİNE

Afag Memmedova(BAKÜ DEVLET ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-5062-9945
Dergi
HAFIZA
Sayfa
140–151
Yayın Tarihi
2023-12-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Ayrıca bu tür araştırmalarda Türklerin hangi kelimeleri nasıl kullandıkları, kelime hazinesini artırmak için yeni türetilen kelime yapımında neyi esas aldıkları, hangi kök ve ekleri kullandıkları gibi soruların cevabı Türklerin dünya görüşünün daha iyi anlaşılmasına da yardımcı olacaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Tarihî Türk yazı dillerinin derinlemesine incelenmesi için Eski ve Orta Türkçe döneminde yazılan eserler hem tek tek hem de bir bütün olarak, eş zamanlı ve art zamanlı biçimde araştırılmalı, kelimelerin derivasyon (kelime türetme) ve etimolojik değerlendirmesi yapılmalıdır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu bakımdan, Harezm Türkçesi dönemi içerisinde özel bir değer taşıyan Rabgûzîꞌnin Kısasüꞌl-Enbiyâ adlı eserinde “bağırmak” anlamı ifade eden fiillerin semantik düzeyi; bağlamsal analiz ve karşılaştırmalı yöntem yardımıyla incelenmiş, fiillerin etimolojisi üzerinde durulmuştur.
💡
Sonuç & Katkı:Ayrıca bu tür araştırmalarda Türklerin hangi kelimeleri nasıl kullandıkları, kelime hazinesini artırmak için yeni türetilen kelime yapımında neyi esas aldıkları, hangi kök ve ekleri kullandıkları gibi soruların cevabı Türklerin dünya görüşünün daha iyi anlaşılmasına da yardımcı olacaktır.
🔬Tür:Derleme
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Rabgûzî · Kısasüꞌl-Enbiyâ · Harezm Türkçesi

Özet

Tarihî Türk yazı dillerinin derinlemesine incelenmesi için Eski ve Orta Türkçe döneminde yazılan eserler hem tek tek hem de bir bütün olarak, eş zamanlı ve art zamanlı biçimde araştırılmalı, kelimelerin derivasyon (kelime türetme) ve etimolojik değerlendirmesi yapılmalıdır. Bu bakımdan, Harezm Türkçesi dönemi içerisinde özel bir değer taşıyan Rabgûzîꞌnin Kısasüꞌl-Enbiyâ adlı eserinde “bağırmak” anlamı ifade eden fiillerin semantik düzeyi; bağlamsal analiz ve karşılaştırmalı yöntem yardımıyla incelenmiş, fiillerin etimolojisi üzerinde durulmuştur. Çalışmanın temel amacı, eserde “bağırmak” anlamlı kelimelerin kullanımlarını tespit etmek, onların etimolojisini, kelimelerin nasıl oluştuklarını ve daha sonra hangi ses değişimlerine uğradıklarını saptamaktır. Araştırma konusu olan fiillerin etimolojisi yapılırken onların yansıma kelimelerden oluştuğu belirtilmiştir. Yazıda Kısasüꞌl-Enbiyâꞌda “bağırmak” anlamı taşıyan çaḳır-, çarla-, çırla-, ḳıḳır- / ḳıçḳır-, mangla-, orla-, ul(ı)n- fiilleri tespit edilmiş, onların diğer dönemlerde yazılan eserlerle eşzamanlı ve artzamanlı işlevi kıyaslanarak ortaya konulmuştur. Yazılı metinlerimizde bulunan her kelimenin böyle detaylı biçimde araştırılması farklı dönemlerde oluşan Türk yazı dillerinin manzarasını göstermeye yardımcı olacak ve uzun süre devam eden bazı tartışmalı konuların çözülmesine katkı sağlayacaktır. Ayrıca bu tür araştırmalarda Türklerin hangi kelimeleri nasıl kullandıkları, kelime hazinesini artırmak için yeni türetilen kelime yapımında neyi esas aldıkları, hangi kök ve ekleri kullandıkları gibi soruların cevabı Türklerin dünya görüşünün daha iyi anlaşılmasına da yardımcı olacaktır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Memmedova, A. (2023). RABGÛZÎꞌNİN KISASÜꞌL-ENBİYÂ’SINDA “BAĞIRMAK” ANLAMLI FİİLLER VE ONLARIN ETİMOLOJİSİ ÜZERİNE. HAFIZA, Cilt: 5 Sayı: 2, 140–151. https://doi.org/10.56671/hafizadergisi.1290959

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (2)

  1. Ağca E. (2021). Tarihsel Diyalektoloji Araştırmaları Açısından Harezm Türkçesi. Orta Türkçe Döneminin İlk Evresi: Sorunları ve Çözüm Önerileriyle Harezm Türkçesi. Ankara: Akçağ, s.205- 219.
  2. Arat, R. (1947). Yusuf Has Hâcib, Kutadgu Bilig. I (Metin), İstanbul, Milli Eğitim.