Dergiler / HAFIZA / 2025 / Cilt: 7 Sayı: 2

Mekansal Hafızayı Kaybetmek: Kentsel Dönüşüm, Mekan ve Hafıza İlişkisi Üzerine Sosyolojik Bir Araştırma

LOSING SPATIAL MEMORY: A SOCIOLOGICAL STUDY ON THE RELATIONSHIP BETWEEN URBAN TRANSFORMATION, SPACE, AND MEMORY

Nazife Gürhan(Batman Üniversitesi)0000-0001-7590-0095
Dergi
HAFIZA
Sayfa
261–279
Yayın Tarihi
2025-12-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışma bulguları, çatışmaların ardından hızla uygulanan kentsel dönüşüm sürecinin, bölgenin tarihsel ve mekânsal dokusunu tahrip ettiğini ve kolektif hafızanın silinmesine yol açtığını ortaya koymaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma Diyarbakır’ın Suriçi bölgesinde 2016 yılı sonrasında gerçekleştirilen kentsel dönüşüm projesinin sonuçlarından biri olarak mekânsal hafızanın yok oluşunu incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Nitel bir araştırma tasarımının kullanıldığı bu çalışmada, Diyarbakır’ın Suriçi bölgesinde yaşamaktayken 2015 yılında bölgede ortaya çıkan çatışma süreci sonrasında mekândan ayrılmak zorunda kalmış ve mahalleleri kentsel dönüşüme uğramış kent sakinleriyle katılımcı gözlem ve derinlemesine görüşmelerin bir kombinasyonu kullanılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışma bulguları, çatışmaların ardından hızla uygulanan kentsel dönüşüm sürecinin, bölgenin tarihsel ve mekânsal dokusunu tahrip ettiğini ve kolektif hafızanın silinmesine yol açtığını ortaya koymaktadır.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:2016 · 16 katılımcı
⚙️Değişkenler:Mekân · bellek · kentsel dönüşüm

Özet

Bu çalışma Diyarbakır’ın Suriçi bölgesinde 2016 yılı sonrasında gerçekleştirilen kentsel dönüşüm projesinin sonuçlarından biri olarak mekânsal hafızanın yok oluşunu incelemektedir. Çalışmada mekân-bellek ve insan arasındaki karşılıklı ilişki çerçevesinde ortaya çıkan mekânsal hafızanın ani bir kırılma ile yok edilmesi ve ortaya çıkan mekânsal değişim ve dönüşümün bireylerde yarattığı sosyo-psikolojik süreçler incelenmektedir. Nitel bir araştırma tasarımının kullanıldığı bu çalışmada, Diyarbakır’ın Suriçi bölgesinde yaşamaktayken 2015 yılında bölgede ortaya çıkan çatışma süreci sonrasında mekândan ayrılmak zorunda kalmış ve mahalleleri kentsel dönüşüme uğramış kent sakinleriyle katılımcı gözlem ve derinlemesine görüşmelerin bir kombinasyonu kullanılmıştır. Kartopu örneklem tekniği kullanılarak yürütülen bu çalışmada 23 ile 60 yaş aralığında 16 katılımcı (10 kadın, 6 erkek) ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışma bulguları, çatışmaların ardından hızla uygulanan kentsel dönüşüm sürecinin, bölgenin tarihsel ve mekânsal dokusunu tahrip ettiğini ve kolektif hafızanın silinmesine yol açtığını ortaya koymaktadır. Bu durum katılımcılarda derin üzüntü, mutsuzluk, çaresizlik, kaybetme ve geçmişe özlem duygularını açığa çıkarmıştır. Çalışma sonucunda kolektif bellekte kodlanan mekânsal öğelerin yok edilmesiyle açığa çıkan mekânsal hafıza kaybının bireylerin kimlik, aidiyet ve toplumsal bağları üzerinde derin etkiler yarattığı ortaya konulmuştur.

Abstract

This study examines the destruction of spatial memory as one of the spatial consequences of the urban transformation project implemented in Suriçi district of Diyarbakır after 2016. The study examines the destruction of spatial memory, which emerged within the framework of the mutual relationship between space-memory and human beings, with a sudden break and the socio-psychological processes created by the resulting spatial change and transformation in individuals. Using a qualitative research design, this study employs a combination of participant observation and in-depth interviews with residents of Diyarbakır's Suriçi district who were forced to leave the area after the conflict in 2015 and whose neighborhoods were subjected to urban transformation. Using a snowball sampling technique, in-depth interviews were conducted with 16 participants (10 women and 6 men) of different ages ranging from 23 to 60. The findings of the study reveal that the urban transformation process, which was rapidly implemented after the conflicts, destroyed the historical and spatial fabric of the region and led to the erasure of collective memory. This situation revealed feelings of helplessness, sadness, unhappiness, loss and longing for the past. As a result of the study, it was revealed that the loss of spatial memory caused by the destruction of spatial elements encoded in the collective memory has profound effects on the identity, belonging and social ties of individuals.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Gürhan, N. (2025). Mekansal Hafızayı Kaybetmek: Kentsel Dönüşüm, Mekan ve Hafıza İlişkisi Üzerine Sosyolojik Bir Araştırma. HAFIZA, Cilt: 7 Sayı: 2, 261–279. https://doi.org/10.56671/hafizadergisi.1821316

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (2)

  1. Assmann, J. (2015). Kültürel bellek: Eski yüksek kültürde yazı, hatırlama ve politik kimlik (A. Tekin, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
  2. Aydın, Ş., Kaya Taşdelen, D., & Soyukaya, N. (2022). Unesco Dünya Miras Listesine girdikten sonra Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri kültürel peyzajı yönetim alanında neler oldu. [Yayımlanmamış çalışma]. Mimarlar Odası Diyarbakır Şubesi. Erişim adresi: https://www.spo.org.tr/resimler/ekler/d3ead90775aca72_ek.pdf