Dergiler / Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD) / 2026 / Sayı: 2

Yenileşme Döneminde Meşrutiyetten Gayrimeşruluğa Bektaşilik: Otorite-İtaat- Mücadele

Rüya Kılıç(HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ, EDEBİYAT FAKÜLTESİ, TARİH BÖLÜMÜ)
Sayfa
169–186
Yayın Tarihi
2005-06-01
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bektaşilerin içinde bulundukları  durum da var olan yapıyı değiştirecek güce ve etkiye sahip olmaktan  uzaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:1826' da Bektaşi tarikatı resmen kapatıldı.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ancak tarikat  varlığını 1925' e kadar yarı resmi bir nitelikte sürdürmeyi başardı.  Bu çalışmada, kapatılma sonrasında tarikat içindeki  gruplar, bunların meşruiyet iddiaları ile yönetimin tavrının ilişkilere  ne şekilde yansıdığı soıusu ele alınmaya çalışılmıştır.  Özellikle Hacı Bektaş Dergahı, baba ve çelebi/er ile Nakşi  şeyhler arasında sert meşruiyet ve iktidar mücadelelerinin yaşandığı  bir merkezdir.
💡
Sonuç & Katkı:Bektaşilerin içinde bulundukları  durum da var olan yapıyı değiştirecek güce ve etkiye sahip olmaktan  uzaktır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Bektaşi · çelebi · baba

Özet

1826' da Bektaşi tarikatı resmen kapatıldı. Ancak tarikat  varlığını 1925' e kadar yarı resmi bir nitelikte sürdürmeyi başardı.  Bu çalışmada, kapatılma sonrasında tarikat içindeki  gruplar, bunların meşruiyet iddiaları ile yönetimin tavrının ilişkilere  ne şekilde yansıdığı soıusu ele alınmaya çalışılmıştır.  Özellikle Hacı Bektaş Dergahı, baba ve çelebi/er ile Nakşi  şeyhler arasında sert meşruiyet ve iktidar mücadelelerinin yaşandığı  bir merkezdir. Osmanlı yönetiminin, resmen yasakladı ğı tarikatın mensuplarıyla ilişkilerinin devam etmesi tarikatın  tamamen yer altına çekilmesini engelledi. Diğer taraftan, kendilerine  yapılan çok sayıda başvuıuya rağmen Bektaşi gruplardan  birini resmen tanımayı kabul etmediler. Çünkü hangi taraf  seçilirse seçilsin sorunların sona ermemesinden ve hatta taraflar  arasındaki rekabetin artarak yeni sorunlar çıkarmasından  korkulması çok muhtemeldir. Bektaşilerin içinde bulundukları  durum da var olan yapıyı değiştirecek güce ve etkiye sahip olmaktan  uzaktır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kılıç, R. (2005). Yenileşme Döneminde Meşrutiyetten Gayrimeşruluğa Bektaşilik: Otorite-İtaat- Mücadele. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD), Sayı: 2, 169–186. https://ajindex.com/articles/1490182

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (35)

  1. BOA Cevdet, Evkaf, m. 1294,6560, 32819,32819,27216,23489.
  2. BOA Hatt-ı Hümayun, m. 13680, 17351, 1735, 17438 A-B, 17383, 17322, 17386,17406,17386,24493,27362.
  3. BOA DH. İD, D. no: 37-2, G. No: 2-3.
  4. BOA İrade Dahiliye, m. 2856, 3399, 1518.
  5. BOA İrade Meclis-i Vala, m. 4009.
  6. BOA MKT.MHM, D. nr. 18, V. Nr. 48.
  7. BOA Ayrıiyat, Meşihat, m. 1080, 1081, 1413.
  8. TBMM Zabıt Ceridesi (I. Dönem), XIX. Hakimiyet-i Milliye. 4 Temmuz 1339/1923.
  9. A.Cevdet, (1309). Tarih-i Cevdet, İstanbul, XII.
  10. Ahmed Lütfi, (1290). Tarih-i Lütfi, İstanbul, I.
  11. A. Rıfkı, (1328). Bektaşi Sırrı, İstanbuL.
  12. , (1327). Bektaşi Sım 'nın Müdafaasına Mukabele, IV, İstanbuL.
  13. ATALAY, Besim, (1340). Bektaşilik ve Edebiyatı, İstanbuL.
  14. ALTıNOVA, Ayşegül, (2004). "Osmanlı Arşiv Belgeleri", Hacı Bektaş Veli Araşurma Dergisi, Kış, 209-228.
  15. BİRİNCİ, Ali, "Rumehhisarı'rıda Bir Bektaş! Şeyh Ailesi", Dergah, S.134.
  16. Cemaleddin Çelebi. (1328). Bektaşi Sım Nam Risôleye Müdafaa, İstanbuL.
  17. CLA YER, Nathalie, (1994). "Bektaşilik ve Arnavut Ulusçuluğu", Toplumsal Tarih, II2.
  18. Es'ad Efendi, (1243). Üss-iZafer, İstanbuL.
  19. Şirvanlı Fatih Efendi, (200 I). Gülzdr-ı FütCthdt (Bir Görgü Tanığının Kalemiyle Yeniçeri Ocağı 'nın Kaldırılışı), (Haz. Mehmet Ali Beyhan), İstanbuL.
  20. FAROQHI, Suraiya, (2003). Anadolu 'da Bektaşilik, (Çev. Nasuh Barın), İstanbuL.
  21. GÜNDÜZ, İrfan, (1997). "Yeniçeri Ocağı'nın İlgasından Sonra Meydana Gelen Bazı Tasavvufı Gelişmeler", iLAM Araştırma Dergisi, II, S. 1 (Ocak- Haziran), s.7-21.
  22. HASLUCK, F. V., (1928). Bektaşilik Tetkikleri, (Mütercimi Ragıb Hulusi), İstanbuL.
  23. IŞIN, Ekrem, (1994). "Bektaşilik", Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, II.
  24. KILIÇ, M. Erol, (1997). "Yedi Tepeli Şehrin Tekkcleri ve Muhyiddin Efendi'nin "Tomar-ı Tekiiyii"sı, İstanbul Armağanı, 3 Gündelik Hayatın Renkleri, (Yay. Haz. Mustafa Armağan).
  25. KÜÇÜK, Hülya, (2003). Kurtuluş Savaşı 'nda Bektaşiler, İstanbuL.
  26. HAMİD, Z. (Koşay), (1926/1928). "Hacı Bektaş Tekyesi", Türkiyat Mecmuası, İstanbul, II.
  27. MELIKOFF, Irene, (1993). "1826'dan Sonra Bektaşiler Tarikatı", Uyur ldik Uyardılar, İstanbuL. Mimar Hikmet, (1928). Türk Yurdu, S. 6/200.
  28. ODACI, Serdar, (ı 998). "Osmanlı Arşiv Belgelerinde II. Mahmut Dönemi Sonrası Bektaşi Dergahları", Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, Güz, s.15-36.
  29. SOYER, Yılmaz, (1999a). "Xvfll-XfX. Yüzyıllarda Bektaşilik-Devlet İlişkileri", Arayışlar-insan Bilimleri Araştırmaları, S.I, s.75-96.
  30. , (1999b). "Osmanlı Devleti 'nin Son Yüzyılında Bektaşilik: Bektaşi Tekkelerinin Kapatılışı ve Bektaşiliğin Yasaklı Yüzyılı", Arayışlar-İnsan Bilimleri Araştırmaları, S. 2, s.35-66.
  31. , (2004). "Arşiv Belgeleri ışığında II. Meşrutiyet Döneminde Bektaşilik", Tasavvuf, S. 12,5.97-109.
  32. UZUNÇARŞıLI, i. H., (1932). Kütahya Şehri, İstanbuL.
  33. , (1943). Osmanlı Devleti Teşkilatından Kapıkulu Ocakları, Ankara.
  34. YÜKSEL, Müfıd, (1997). "İstanbul Bektaşi Tekkeleri-I", Cem, S. 71, 5.37- 43.
  35. SOYER, Yılmaz, (1999a). "Xvfll-XfX. Yüzyıllarda Bektaşilik-Devlet İlişkileri", Arayışlar-insan Bilimleri Araştırmaları, S.I, s.75-96.