Dergiler / Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD) / 2026 / Sayı: 30

II. MAHMUT DÖNEMİNDE SİVAS, YOZGAT ve ÇORUM’UN HÂNE/AİLE YAPISININ TESPİTİNE YÖNELİK BİR DENEME

Serpil Sönmez(FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ)0000-0002-0560-9507
Sayfa
213–225
Yayın Tarihi
2019-07-06
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuç olarak bu defterlerde geniş ve parçalanmış hâne tiplerinin kısmen tespit edilebileceği, ancak toplumun yapı taşı olarak kabul edilen çekirdek ailenin tespitinin mümkün olamayacağı anlaşılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Mahmut dönemine ait Sivas, Yozgat ve Çorum nüfus defterleri hâne tipi açısından incelenmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu yüzden sadece erkek nüfusa dayalı olarak elde edilen sonuçlara göre kısmen tespit edilebilen geniş aile oranı Sivas’ta yaklaşık %29; Yozgat’ta ise yaklaşık %23’tür.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuç olarak bu defterlerde geniş ve parçalanmış hâne tiplerinin kısmen tespit edilebileceği, ancak toplumun yapı taşı olarak kabul edilen çekirdek ailenin tespitinin mümkün olamayacağı anlaşılmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Sivas · Yozgat · Çorum

Özet

Bu çalışmada II. Mahmut dönemine ait Sivas, Yozgat ve Çorum nüfus defterleri hâne tipi açısından incelenmiştir. Sonuç olarak bu defterlerde geniş ve parçalanmış hâne tiplerinin kısmen tespit edilebileceği, ancak toplumun yapı taşı olarak kabul edilen çekirdek ailenin tespitinin mümkün olamayacağı anlaşılmıştır. Bu durumun ortaya çıkmasında rol oynayan en önemli etken, II. Mahmut döneminde yapılmış olan nüfus sayımlarında kadın ve kız çocuklarının kaydedilmemiş olmasıdır. Bu yüzden sadece erkek nüfusa dayalı olarak elde edilen sonuçlara göre kısmen tespit edilebilen geniş aile oranı Sivas’ta yaklaşık %29; Yozgat’ta ise yaklaşık %23’tür. Parçalanmış aile oranı Sivas’ta %3,22, Yozgat’ta %3,72’dir. Parçalanmış aile oranını etkileyen en önemli faktör yine kadın nüfusun kaydedilmemiş olmasıdır. Buna ek olarak her iki şehirde de parçalanmış aile oranlarını, toplumda bulunan dulları yeniden evlendirme eğilimi de etkilemiştir. Sivas ve Yozgat defterlerinde nüfus kaydı mahalle ve hâne ayrımına göre yapılmışken, Çorum defterinde sadece mahalle ayrımı yapılmıştır. Bu nedenle Çorum’da baba ve evli oğlun/oğulların aynı hânede yaşayıp yaşamadığını tespit etmek mümkün değildir. Bu da herhangi bir aile tipini tespit etmeyi olanaksız kılmaktadır. Sadece erkek nüfusun kaydedildiği defterlerden elde edilen bu sonuçlar gerçeği tam olarak yansıtmamakla birlikte bir fikir vermesi bakımından önemlidir.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Sönmez, S. (2019). II. MAHMUT DÖNEMİNDE SİVAS, YOZGAT ve ÇORUM’UN HÂNE/AİLE YAPISININ TESPİTİNE YÖNELİK BİR DENEME. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD), Sayı: 30, 213–225. https://doi.org/10.20427/turkiyat.566712

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (17)

  1. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (COA):Nüfus Defterleri (Nfsd.): 1911, 2111, 2399, 2400.Yayınlanmış Kaynaklar:Aydın, M.A. (1989), “Aile”, DİA, Cilt:2, Diyanet Vakfı Yayınları, s.196-200.Demirel, Ö. (2008), “Osmanlı Dönemi Çorum’da Ailenin Demografik Yapısı”, Uluslararası Osmanlı’dan Cumhuriyete Çorum Sempozyumu’nda Sunulmuş Bildiri.Demirel, Ö.- Adnan Gürbüz - Muhittin Tuş (1992), “Osmanlılarda Ailenin Demografik Yapısı”, Sosyo-Kültürel Değişme Sürecinde Türk Ailesi, Cilt: 1, Ankara, s.96-161.Duben, A.-Cem Behar (2014),
  2. İstanbul Haneleri, Evlilik, Aile ve Doğurganlık 1880-1940,
  3. Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi,
  4. İstanbul.Gökçe, B. (1976), “Aile ve Aile Tipleri Üzerine Bir İnceleme”, Hacettepe Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, Cilt:8, Sayı: 1-2, Mart-Ekim 1976, s.46-67,
  5. Ankara.Göyünç, N. (1997), “Hâne”, DİA, Cilt:15, Diyanet Vakfı Yayınları, s.552-553.
  6. Karal, Enver Z. (1943), Osmanlı İmparatorluğunda İlk Nüfus Sayımı 1831, T.C. Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü, Ankara.Karpat, K.H. (2010), Osmanlı Nüfusu 1830-1914,
  7. Timaş Yayınları,
  8. İstanbul.Kütükoğlu, M. (2003) “1830 Nüfus Sayımına Göre Menteşe Sancağında Hane Nüfusu”, Osmanlı Araştırmaları, Sayı: XXIII, İstanbul.Özbay, F. (2015),
  9. Dünden Bugüne Aile, Kent ve Nüfus, İletişim Yayınları,
  10. İstanbul.Sönmez, S. (2017), Tanzimat’a Giden Yolda Bir Osmanlı Şehri Sivas (1777-1839),
  11. Kitabevi Yayınları,
  12. İstanbul.Sutay, Y.-M. Murat Yüceşahin, (2012), “Türkiye’de Hanehalkı Kompozisyonlarında Değişimler ve Bölgesel Farklılaşmalar” Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, Cilt:15, Sayı:1, Bahar 2012,
  13. Sosyoloji Derneği, Türkiye, s.81-82.Şahin, H.H. (2012), Çorum Nüfus Defterleri (1837)- (1844), Çorum Belediyesi Kültür Yayınları,
  14. Ankara.Şahin, S. (2013),
  15. Mekan ve İnsanıyla Sivas, Buruciye Yayınları,
  16. Sivas.Tabakoğlu, A. (1992), “Osmanlı Toplumunda Aile”, Sosyo-Kültürel Değişme Sürecinde Türk Ailesi, Cilt: 1, Ankara, s.92-96.Timur, S. (1972), Türkiye’de Aile Yapısı, Hacettepe Üniversitesi Yayınları,
  17. Ankara.Yüksel, H. (2006-2007), “Osmanlı’da Modern Anlamda Yapılan İlk Nüfus Sayımına Göre Divriği’nin Demografik Yapısı”, Nüfusbilim Dergisi (Turkish Journal of Population Studies), Sayı: 28-29.