KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD) / 2025 / Sayı: 43

KUMAN/KIPÇAK MİĞFERLERİ

Cuman/Kipchak Helmets

Samet İkibeş(KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-0116-9049
Sayfa
165–184
Yayın Tarihi
2025-11-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Tovulgalarındaki tipolojik farklılık ise gövdenin hammaddesi ve üretim şekillerinin değişkenliğinden kaynaklanmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Kıpçaklar bir döneme damgasını vurmuş ve genellikle askerî kişilikleriyle tanınmış bir topluluktur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Yapılan değerlendirmeler sonucunda Kıpçakların organik, zincir örgü, madeni tek parça, parçalı ve jin şeklinde beş farklı tip tovulga kullandıklarını tespit ettik.
💡
Sonuç & Katkı:Tovulgalarındaki tipolojik farklılık ise gövdenin hammaddesi ve üretim şekillerinin değişkenliğinden kaynaklanmaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kıpçak · Kuman · Polevets

Özet

Kıpçaklar bir döneme damgasını vurmuş ve genellikle askerî kişilikleriyle tanınmış bir topluluktur. Hâl böyleyken Bizans gibi uygarlıklar tarafından da aranan askerî sınıf olmuşlardır. Paralı asker olarak genellikle tercih edilen Kıpçak unsurları hafif süvarilerdir. Adından da anlaşılacağı üzere hafif askerî teçhizatlar taşıyan bu sınıf, Kıpçak ordusunun temelini meydana getirmektedir. Ancak buna karşın soylu kesimin içerisinde yer aldığı ağır süvari birlikleri de bulunmaktadır. Çalışmamızın ana konusunu ise Kuman/Kıpçak miğferleri teşkil etmektedir. Bu konu bilim camiasında yüzeysel olarak incelenmiştir. Ancak çalışmamızda bu eksiklik giderilmiştir. Kıpçak ağır süvarilerinin en gözde teçhizatlarının başında miğferleri gelmekte ve bu bağlamda koruyucu başlıklarını tanımlamak için tovulga kelimesini kullanmaktaydılar. Bizde çalışmamızda belirtilen niteliği dikkate alınarak miğfer yerine tovulga kelimesini kullanmayı uygun gördük. Yapılan değerlendirmeler sonucunda Kıpçakların organik, zincir örgü, madeni tek parça, parçalı ve jin şeklinde beş farklı tip tovulga kullandıklarını tespit ettik. Tovulgalarındaki tipolojik farklılık ise gövdenin hammaddesi ve üretim şekillerinin değişkenliğinden kaynaklanmaktadır.

Abstract

The Kipchaks a group that left their mark in history, were generally known for their military prowess. Consequently, they were a sought-after by states like Byzantium as mercenaries. As their name suggests, they were light cavalry. However, there were also heavy cavalry units made of by members of the nobility. The main subject of this paper is the Cuman/Kipchak helmets a subject that has yet to be examined thoroughly by scholarship. The most popular equipment of the Kipchak heavy cavalry was their helmet, named as "tovulga" to describe their protective headgear. Considering the nature of this helmet, we deemed it appropriate to use the word "tovulga" instead of "helmet." As a result of our research, we determined that the Kipchaks used five different types of tovulga: organic, chain-mesh, metal single-piece, fragmented, and jin. The typological differences in tovulgas stem from the raw material used for the body and the variability in their production method.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

İkibeş, S. (2025). KUMAN/KIPÇAK MİĞFERLERİ. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD), Sayı: 43, 165–184. https://doi.org/10.20427/turkiyat.1598769

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (56)

  1. Kaynak Eserler
  2. Anna Kommena. (2003). Alexiad (E. R. A. Sewter Çev.). England: Penquin Books Publishing.
  3. Edib Ahmed Yüknekî. (2020). Atebetü’l Hakayık (A. Çoban, Çev.). İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları.
  4. Georgius Acropolita (1903). Georgii Acropolitae Opera: Recensuit Augustus Heisenberg. Michigan: Michigan University Press.
  5. Michael Psellus. (1982). Fourteen Byzantine Rulers: The Chronographia of Michael Psellus (E. R. Sewter, Çev.). England: Penquin Books Publishing.
  6. Niketas Khoniates. (1995). Niketas Khoniates Hıstoria (Ioannes ve Manuel Kommenos Devirleri) (F. Işıltan, Çev.). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  7. Araştırma ve İnceleme Eserleri
  8. András, P. H. (1969). A Csókyoi Kun Sírlelet Trouvaille de Sépulture Comane de Csólyos. Folia Archaeologica, (20), 107-133.
  9. András, P. H. (1989). Pechenegs, Cumans, Iasians: Steppe Peoples in Medieval Hungary. Budapest: Corvina.
  10. Bang, W. ve Rahmeti, R. (1936). Oğuz Kağan Destanı. İstanbul: Burhaneddin Basımevi.
  11. Berezhinsky, V. G. (2004). Kostyum Polovetskogo Voina. Skhidnyi Suit, 1, 34-44.
  12. Bobrov, L. (2008). Shelem Tszin’skogo Iz Vnutreney Mongoli. O. V. Dvurechenskiy (Ed.), Voyennaya Arkeologiya Sbornik Materialov Nauchnogo Seminara I içinde (ss. 106-115). Moskva.
  13. Bochan, Y. N. (2008). Shelomy Russkogo Tipa Iz Mstislavlya. O. V. Dvurechenskiy (Ed.), Voyennaya Arkeologiya Sbornik Materialov Nauchnogo Seminara I içinde (ss. 124-128). Moskva.
  14. Caferoğlu, A. (1984). Türk Dili Tarihi II. İstanbul: Enderun Kitabevi.
  15. D’Amato, R. (2015). Old and New Evidence on the East-Roman Helmets From the 9th to the 12th Centuries. Acta Militaria Mediaevelia, (9), 27-157.
  16. Esin, E. (1994). Börk. İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 6, ss. 327-328). İstanbul: Türk Diyanet Vakfı.
  17. Gorelik, M. V. (1987). Ranniy Mogol’skiy Dospekh: IX- Pervaya Polovina XIV Veka. A. P. Derevyanko ve Sh. Natsagdorzh (Ed.), Arkheologiya, Etnografiya i Antropologiya Mongolii içinde (ss. 163-208). Nauka.
  18. Gorelik, M. V. (2002). Armii Mongolo-Ttar v X-XIV vv. Moskva: Vostochnyy Gorizont.
  19. Gökbel, A. (2000). Kıpçak Türkleri: Siyasi ve Dini Tarihi. İstanbul: Ötüken Yayınları.
  20. Gündüz, T. (2017). Oğuz Kağan Destanı. İstanbul: Yeditepe Yayınevi.
  21. Heath, I. (1984). The Ottoman Empire, Eastern Europe and the Near East 1300-1500. Sussex: Wargemes Research Group Publication.
  22. Kirpichnikov, A. N. (1971). Drevnerusskoye Oruzhiye: Dospekh, Kompleks Boyeuykh Sredstv IX- XIII Vekov (C. 2). Leningrad: Nauka.
  23. Kıldıroğlu, M. (2022a). Kuman/Kıpçaklar. Ankara: Berikan Yayınevi.
  24. Kıldıroğlu, M. (2022b). Kırgızlar ve Kıpçaklar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  25. Kırzıoğlu, F. (1992). Yukarı-Kür ve Çoruk Boyları’nda Kıpçaklar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  26. Korkmaz, A. (2019). Kıpçaklar: Orta Çağ Doğu Avrupası’nın Güçlü Cengâverleri. İstanbul: Ötüken Yayınları.
  27. Krasnoscekova, S. D. ve Leopold N. K. (2006). Arkheologiya Orlouskoy Oblasti. Veshniye Vody.
  28. Kurat, A. N. (1937). Peçenek Tarihi. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
  29. Kurat, A. N. (1987). Rusya Tarihi: Başlangıçtan 1917’ye kadar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  30. Negin, A. E. (2013). Shlem Iz Gorodtsa. Nizhniy Novgorod: Izdatel’stuo Nizhegorodskogo Gosuniversitel.
  31. Nicolle, D. (2001). Kalka River 1223: Genghiz Khan’s Moğols Invade Russia. Oxford: Osprey Publishing.
  32. Ögel, B. (2020). İslâmiyetten Önce Türk Kültür Tarihi: Orta Asya Kaynak ve Buluntularına Göre. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  33. Relić, K. (2009). Kumanski Šlem Iz Tomaševac. Glasnik Srpskog Arkheološkog Društva. (25), 291-299.
  34. Schindler, O. (2016). Russkiye Shlemy XVI Veka. Istorija Voennogo Dela, (8), 167-219.
  35. Spinei, V. (2009). The Romanians and the Turkic Nomads North of the Danube Delta from the Tenth to the Mid-Thirteenth Century. Leiden: Brill Publishing.
  36. Şeşen, R. (2001). İslâm Coğrafyacılarına Göre Türkler ve Türk Ülkeleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  37. Taşağıl, A. (1994). Karakalpaklar. İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 24, ss. 426-427). İstanbul: Türk Diyanet Vakfı.
  38. Taş, Y. (2017). Kıpçak Türkçesinde Askerlikle İlgili Söz Varlığı (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Erciyes Üniversitesi. Kayseri.
  39. Togan, Z. V. (1982). Oğuz Destanı: Reşideddin Oğuznâmesi, Tercüme ve Tahlili. İstanbul: Enderun Kitabevi.
  40. Toparlı, T., Vural, H. ve Karaatlı, R. (2007). Kıpçak Türkçesi Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  41. Vásáry, I. (2005). Cumans and Tatars: Oriental Military in the Pre-Ottoman Balkans 1185-1385. Cambridge: Cambridge University Press.
  42. Yalvar, C. (2018). The Origin of The Kipchak Turks and Early Historical Periods (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Yeditepe Üniversitesi. İstanbul.
  43. Yücel, M. U. (1994). Kıpçaklar. İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 25, ss. 421-423). İstanbul: Türk Diyanet Vakfı.
  44. Elektronik Kaynaklar
  45. Alptekin, C. (2011). Ülkemizdeki Tatar ve Kökenleri. Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, (190), 149-160. 25.03.2024 tarihinde https://www.acarindex.com/pdfs/815896 adresinden erişildi.
  46. Ferenc, H. (2003). A Cesengelei Kun Vezéri Sír. Magyar Múzeumok, 9(3), 20-23. 15.04.2024 tarihinde https://magyarmuzeumok.hu/uploaded_files/archivum/2003_4.pdf adresinden erişildi.
  47. Kirpichnikov, A. N. (1958). Russkiye Shlemy X-XIII vv. Sovetskaya Arkeologiya, (4), 47-69. 30.03.2024 tarihinde http://millitarch.ru/?p=3113 adresinden erişildi.
  48. Mansel, A. M. (1944). Vize’de Bulunan Maskeli Miğfer. Belleten, 8(30), 165-184. 13.04.2024 tarihinde https://dergipark.org.tr/tr/pub/ttkbelleten/issue/80351/1373756 adresinden erişildi.
  49. Negin, A. E. (2012). Ob Odnom Tipe Shlemov Iz Kochevnicheskikh Pogrebeniy s Territorii Zapadnogo Desht-i Kypchaka. Vestnik Nizhegorodskogo Universiteta, 3(6), 62-70. 02.04.2024 tarihinde http://www.vestnik.unn.ru/ru/nomera?anum=6167 adresinden erişildi.
  50. Rásonyi, L. (1939). Tuna Havzasında Kumanlar. Belleten, 3(11-12), 401-422. 04.04.2024 tarihinde https://dergipark.org.tr/tr/pub/ttkbelleten/issue/82664/1417416 adresinden erişildi.
  51. Vásáry, I. (2004). Cuman Warriors in the Fight of Byzantium with the Latins. Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae, 57(3), 263-270. 01.04.2024 tarihinde https://www.jstor.org/stable/23658613 adresinden erişildi.
  52. Görsel Kaynaklar
  53. Church of Catherine of Alexandria. Armour in Art: None. 17.03.2024 tarihinde https://armourinart.com/141/204 adresinden erişildi.
  54. Gellért, L. Á. (2023). Székely Hadiviselet egy 14. Századi Képregény Tükrében. 05.03.2024 tarihinde https://erdelyikronika.net/2023/12/17/szekely-hadiviselet-egy-14-szazadi-kepregeny-tukreben/ adresinden erişildi.
  55. Google Arts & Culture. National Museum Pančevo, Iron helmet. 15.03.2024 tarihinde https://artsandculture.google.com/asset/iron-helmet-national-museum- pan%C4%8Devo/mAEj98HPMOnIgg?hl=en adresinden erişildi.
  56. Spilka arkheolohiv Ukrayiny. Arkheolohichna spadshchyna, vkradena Rosiyeyu: informatsiyno-prosvitnytsʹka kampaniya. 17.03.2024 tarihinde http://www.vgosau.kiev.ua/projects/russia adresinden erişildi.