Dergiler / Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD) / 2026 / Sayı: 44

DOLGAN YAZILI EDEBİYATI

Literature Written in the Dolgan Language

Hasan Hayırsever(HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ, EDEBİYAT FAKÜLTESİ, ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERİ VE EDEBİYATLARI BÖLÜMÜ, ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERİ VE EDEBİYATLARI PR.)0000-0002-4216-3145
Sayfa
189–209
Yayın Tarihi
2026-05-28
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu yazıda Dolgan yazılı edebiyatının ortaya çıkış ve gelişme süreçleri ele alınacak, Dolgan edebiyatçılar ve Dolgan edebiyatının günümüzdeki durumu değerlendirilecektir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Dolgan yazılı edebiyatı, 1973 yılında Ogdo Aksyonova tarafından kaleme alınan Baraksan adlı eserin yayımlanmasıyla başlar.
📊
Temel Bulgular & Veri:Dolgan edebiyatı, Dolgan alfabesinin resmî olarak onaylandığı 1980’lerden itibaren gelişme gösterir ve bu tarihten itibaren çok sayıda Dolganca telif ve tercüme eser yayımlanır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu yazıda Dolgan yazılı edebiyatının ortaya çıkış ve gelişme süreçleri ele alınacak, Dolgan edebiyatçılar ve Dolgan edebiyatının günümüzdeki durumu değerlendirilecektir.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:2000 Verileri
⚙️Değişkenler:Dolgan Yazılı Edebiyatı · Dolganca · Dolganlar

Özet

Dolgan yazılı edebiyatı, 1973 yılında Ogdo Aksyonova tarafından kaleme alınan Baraksan adlı eserin yayımlanmasıyla başlar. Bu döneme kadar Dolganca çoğunlukla konuşma dili olarak kullanılır. Dolgan edebiyatı, Dolgan alfabesinin resmî olarak onaylandığı 1980’lerden itibaren gelişme gösterir ve bu tarihten itibaren çok sayıda Dolganca telif ve tercüme eser yayımlanır. Bunların yazarları arasında özellikle Dolgan edebiyatının kurucusu şair Ogdo Aksyonova ve nesir yazarı Nikolay Anisimoviç Popov çok özel bir konumda bulunur. Dolgancanın dil durumunda görülen olumsuz yönlü değişim, Dolgan yazılı edebiyatını da etkilediğinden 2000’lerin başından itibaren Dolganca kitaplar çoğunlukla Rusça-Dolganca iki dilli olarak yayımlanmaya başlanmışlardır. Ancak ilk Dolganca romanın 2024 yılında yayımlanması dilin canlılığı ve Dolgan edebiyatının devamı açısından umut vericidir. Günümüzde az sayıda da olsa Dolganca yazan şairler ve yazarlar mevcuttur. Bu yazıda Dolgan yazılı edebiyatının ortaya çıkış ve gelişme süreçleri ele alınacak, Dolgan edebiyatçılar ve Dolgan edebiyatının günümüzdeki durumu değerlendirilecektir.

Abstract

It is generally acclaimed that the publication of Baraksan, authored by Ogdo Aksyonova in 1973 marked the beginning of the publication of literature written in the Dolgan language. Prior to this, Dolgan was primarily a spoken language. The development of Dolgan literature gained momentum in the 1980s, following the official adoption of the Dolgan alphabet, which led to the publication of numerous works, both original works and translations. Poet Ogdo Aksyonova, the founder of the Dolgan literature, and the prose writer Nikolai Anisimovich Popov hold prominent place in this literary tradition. However, the decline in the status of the language negatively impacted Dolgan written literature. Since the early 2000s, most Dolgan books have been published in bilingual formats, featuring both Russian and Dolgan. Despite these challenges, the publication of the first Dolgan novel in 2024 marks a promising indication of the language’s vitality and the continued evolution of its literature. Although their numbers remain limited, there are still poets and writers who actively write in Dolgan. This article examines the origins and development of Dolgan written literature and assesses the current state of its authors and their literary production.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Hayırsever, H. (2026). DOLGAN YAZILI EDEBİYATI. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD), Sayı: 44, 189–209. https://doi.org/10.20427/turkiyat.1639942

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (46)

  1. Aksyonova, O. (1973). Baraksan. Knijnoye izdatel’stvo.
  2. Aksyonova, Ye. Ye. ve Barbolina A. A. (1984). Dulgaattar bukvar’dara. Krasnoyarskoye knijnoye izdatel’stvo.
  3. Barbolina, A. A. (2017). İstoriya sozdaniya dolganskoy pis’mennosti. Almaz-Graf.
  4. Bettu, L. D. (2007). Fol’klornıye traditsii v tvorçestve ogdo aksyonovoy. Drofa.
  5. Bol’şakova, K. (2024). Buluus da irär. İzdatel’stvo “Ofset”.
  6. Çardu, V. (2004). Taymır taptıır hirkäänim. Prosveşçeniye.
  7. Däbritz, Ch. L. (2023). Dolgan. Journal of Endangered Languages, 13(23), 177-199.
  8. Fedoseyeva, T. İ. (2022). Solneçnaya Xeta. Almaz-Graf.
  9. Fujishiro, S. ve Barbolina, A. (2001). The Collected Works -Ogdo Aksenova-. Kishimoto Printing Co.
  10. Hayırsever, H. (2016). Dolgancada Addan Ad Yapımı (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi. Ankara.
  11. Hayırsever, H. (2019). Dolganca İncil Çevirileri Üzerine Birkaç Söz. Türk Kültürü, (2019/1), 27-33.
  12. Hayırsever, H. (2024). Dil, Diyalekt ve Etnisite Tartışmaları Bağlamında Kuzey Sibirya’da Türkçe Bir Varyant ve Halk: Dolganca ve Dolganlar. H. Güzel, E. Yılmaz ve N. Demir (Ed.), Dilde Varyasyon içinde (ss. 105-115). Erkmen Yayımcılık.
  13. İlken. (2025, Şubat 09). 10.02.2025 tarihinde https://ilken.ru/ adresinden erişildi.
  14. Kravets, V. Ye. (2001). Ogdo Aksyonova: Ya pişu vam bol’şe ot radosti. Tvorçeskaya studiya “Polyarnaya zvezda”.
  15. Mar’yasova, Z. İ., Portnyagina, A. E. ve Rudinskaya A. D. (2005). Znakomaya i Neznakomaya Ogduo. OOO Polikom.
  16. Ogrızko, V. (Haz.) (2009). Dolganskaya literatura: Materialı i issledovaniya. Literaturnaya Rossiya.
  17. Petrov, A. A. ve Razumovskaya, V. A. (2022). DOLGANICA: yazık, kul’tura, personalii. Sibirskiy federal’nıy universitet.
  18. Popov, N. A. (1989). İz roda Karanto. Krasnoyarskoye knijnoye izdatel’stvo.
  19. Popov, N. A. (1996a). Karanto cono. Biçik.
  20. Popov, N. A. (1996b). Marktan Üörüülääk Hurak. Bibliyanı tulmaastıır İnstitut.
  21. Popov, N. A. (1997). İisus - ogolor dogordoro. Bibliyanı tulmaastıır İnstitut.
  22. Popov, N. A. (2000a). Äristin. Prosveşçeniye.
  23. Popov, N. A. (2000b). Oloŋkolor. Prosveşçeniye.
  24. Popov, N. A. (2002). Lukattan Üörüülääk Hurak. Bibliyanı tılbaastıır İnstitut.
  25. Popov, N. A. (2005). Härı̇i üyä kıtaanak oroktoro. Drofa.
  26. Popov, N. A. (2011). Avaam biäs üräktärin üstün. OOO İD “KASS PLYUS”.
  27. Popov, N. A. (2012). İisus Xristos tuhunan östör. İnstitut perevoda Biblii.
  28. Popov, N. A. ve Popova, M. İ. (2004). Literatura: Uçebnik dlya 5 klassa dolganskix şkol. Drofa.
  29. Popov, N. A. ve Popova, M. İ. (2006). Xrestomatiya po literature: Uçebnoye posobiye dlya 6 klassa dolganskix şkol. Drofa.
  30. Popov, N. A. ve Popova, M. İ. (2007). Literatura: Uçebnoye posobiye na dolganskom yazıke dlya 7 klassa obşçeobrazovatel’nıx uçrejdeniy. Drofa.
  31. Popov, N. A. ve Popova, M. İ. (2012). Literatura: 8 Klass: Uçebnaya xrestomatiya dlya obşçeobrazovatel’nıx uçrejdeniy na dolganskom i russkom yazıkax. Drofa.
  32. Porotova, A. (2014). Min Taymıırım, Min Dogorum, Pıraahınńıgınan ähigitin, taptıır caktattarbıt!, Muora kotuy, Haŋa cılınan, Taptıır kihim. V. G. Zavarzina (Haz.), Golos tundrı: Literaturno-xudojestvennıy al’manax içinde (ss. 96-102). Taymırskiy Dom narodnogo tvorçestva.
  33. Roganina, Ye. İ. (2022). Teplo duşi xranya. Almaz-Graf.
  34. Roy, O. (2009). Yeni Orta Asya ya da Ulusların İmal Edilişi (M. Moralı, Çev.). Metis Yayınları.
  35. Rudinskaya, V. N. (2013). Beçu. Avtorskaya kniga.
  36. Rudinskaya, V. N. (2016). Tundra – tvoy dom. Ekspertnıy tsentr – Proyektnıy ofis razvitiya Arktiki (PORA).
  37. Sakiyeva, A. A., Rudinskaya, V. N., Popova, A. N. vd. (2006). Ogdo (Yevdokiya) Yegorovna Aksyonova: Bibliyografiçeskiy ukazatel’ literaturı (Materialı 1994-2005 gg.). Taymırskaya okrujnaya biblioteka.
  38. Semenyuk, R. G. (2004). Ogdo (Yevdokiya) Yegorovna Aksyonova: Bibliyografiçeskiy ukazatel’ (Materialı 1963- 1993 gg.). Taymırskaya okrujnaya biblioteka.
  39. Sibreal. (2024, Eylül 22). “Мы потеряли нашу тундру”. Книга долганки о долганах – коренном народе Севера. 27.01.2025 tarihinde https://www.sibreal.org/a/my-poteryali-nashu-tundru-kniga-dolganki-o-dolganah-korennom- narode-severa/33094017.html adresinden erişildi.
  40. Siegl, F. ve Rießler, M. (2015). Uneven Steps to Literacy: The History of the Dolgan, Forest Enets and Kola Sámi Literary Languages. H. F. Marten vd. (Ed.), Cultural and Linguistic Minorities in the Russian Federation and the European Union: Comparative Studies on Equality and Diversity içinde (ss. 189-230). Springer.
  41. Solov’yeva, L. (2017). Min kärgänim, İńiem biirdä diäätä. V. G. Zavarzina (Haz.), Golos tundrı: Literaturno-xudojestvennıy al’manax içinde (ss. 110-114). Taymırskiy Dom narodnogo tvorçestva.
  42. Tdnt. (2007, Ağustos 14). “Taymırskiy val’s”. 14.02.2025 tarihinde https://tdnt.org/cd.php?t=cd adresinden erişildi.
  43. Timçenko, A. İ. (2022). Munçuuka. Almaz-Graf.
  44. Yefremov, P. Ye. (1984). Dolganskoye olonxo. Yakutskoye knijnoye izdatel’stvo.
  45. Yefremov, P. Ye. (2000). Fol’klor dolgan. İzdat’elstvo İnstituta arxeologii i etnografii SO RAN.
  46. Ziker, J. P. (1998). Kinship, Exchange and Ethnicity Among the Dolgan and Nganasan of Northern Siberia. UMI.