Dergiler / Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD) / 2026 / Sayı: 44

HİZBÜ’T-TAHRİRİ’L-İSLAMİ LİDERİ NEBHANİ’NİN BAŞBAKAN MENDERES’E GÖNDERDİĞİ FİLİSTİN MEKTUBU VE RAPORU

The Palestine Letter and Report to Prime Minister Menderes of Nebhani the Leader of Hizbü’t-Tahriri Al-Islami

Recep Büyüktolu(ÇANKIRI KARATEKİN ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-6140-7398
Mehmet Şah Özcan(ÇANKIRI KARATEKİN ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-1445-0155
Sayfa
95–119
Yayın Tarihi
2026-05-28
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Nebani mektup ve raporunda ayrıca Filistin davasıyla birlikte Batılı devletlerin Müslümanlara karşı hazırladıkları tehlikelere dikkat çekmiş ve bunlara karşı Müslümanların nasıl bir yol izlemeleri gerektiği konusunda önerilerde bulunmuştur. 21. yüzyılın ilk çeyreğinin sonunda Filistin meselesinin geldiği nokta değerlendirildiğinde gerek Müslüman ülkelerin İsrail ile olan diplomatik, ekonomik, siyasi ve askeri ilişkileri, gerekse Filistin halkı üzerindeki her geçen gün artan İsrail baskısı ve yaşanan katliamlar 1950’li yıllarda Nebhani’nin dikkat çektiği ve uyardığı hususların göz ardı edildiğini ve bunları zaman içerisinde bir bir gerçekleştiğini göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:1955 yılında Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı Menderes’e Filistin’den bir mektup ve bir rapor gönderilmiştir. 13 sayfadan oluşan söz konusu mektup ve rapor Filistin’in özgürlüğü için mücadele etmek amacıyla 1953 yılında kurulan Hizbü’t-Tahriri’l-İslami Lideri Nebhani tarafından gönderilmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Mektup ve raporda Amerika Dışişleri Bakanı Dulles’in 26.08.1955 tarihinde Amerikan Dışişleri Komitesi’nde yaptığı bir konuşma ve bu konuşmanın ardından İngiltere’nin bu konuşmayı destekleyen açıklaması irdelenmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Nebani mektup ve raporunda ayrıca Filistin davasıyla birlikte Batılı devletlerin Müslümanlara karşı hazırladıkları tehlikelere dikkat çekmiş ve bunlara karşı Müslümanların nasıl bir yol izlemeleri gerektiği konusunda önerilerde bulunmuştur. 21. yüzyılın ilk çeyreğinin sonunda Filistin meselesinin geldiği nokta değerlendirildiğinde gerek Müslüman ülkelerin İsrail ile olan diplomatik, ekonomik, siyasi ve askeri ilişkileri, gerekse Filistin halkı üzerindeki her geçen gün artan İsrail baskısı ve yaşanan katliamlar 1950’li yıllarda Nebhani’nin dikkat çektiği ve uyardığı hususların göz ardı edildiğini ve bunları zaman içerisinde bir bir gerçekleştiğini göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Filistin · Hizbü’t-Tahriri’l-İslami · Nebhani

Özet

1955 yılında Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı Menderes’e Filistin’den bir mektup ve bir rapor gönderilmiştir. 13 sayfadan oluşan söz konusu mektup ve rapor Filistin’in özgürlüğü için mücadele etmek amacıyla 1953 yılında kurulan Hizbü’t-Tahriri’l-İslami Lideri Nebhani tarafından gönderilmiştir. Bu mektup ve rapor Filistin davasının yanı sıra İslam dünyasının yaşadığı sorunlar hakkındadır. Mektup ve raporda Amerika Dışişleri Bakanı Dulles’in 26.08.1955 tarihinde Amerikan Dışişleri Komitesi’nde yaptığı bir konuşma ve bu konuşmanın ardından İngiltere’nin bu konuşmayı destekleyen açıklaması irdelenmiştir. Nebhani, mektup ve raporunda Amerika ve İngiltere başta olmak üzere Batılı devletlerin tarafsız olmadıklarını ve bunlara güvenilmemesi gerektiğini vurgulamıştır. Nebani mektup ve raporunda ayrıca Filistin davasıyla birlikte Batılı devletlerin Müslümanlara karşı hazırladıkları tehlikelere dikkat çekmiş ve bunlara karşı Müslümanların nasıl bir yol izlemeleri gerektiği konusunda önerilerde bulunmuştur. 21. yüzyılın ilk çeyreğinin sonunda Filistin meselesinin geldiği nokta değerlendirildiğinde gerek Müslüman ülkelerin İsrail ile olan diplomatik, ekonomik, siyasi ve askeri ilişkileri, gerekse Filistin halkı üzerindeki her geçen gün artan İsrail baskısı ve yaşanan katliamlar 1950’li yıllarda Nebhani’nin dikkat çektiği ve uyardığı hususların göz ardı edildiğini ve bunları zaman içerisinde bir bir gerçekleştiğini göstermektedir.

Abstract

In 1955, the Prime Minister of the Republic of Turkey, Menderes received a 13 page long letter and a report from Nabhani, the leader of Hizbü’t-Tahriri’l-İslami, a movement founded in 1953 to fight for the freedom of Palestine. The communication addresses the problems experienced by the Islamic world as well as the Palestinian case. The letter and report, analysed a speech given by the American Secretary of State, Dulles to the American Foreign Affairs Committee on 26.08.1955 and the statement made by the United Kingdom in support of this speech. Nebhani emphasized that Western states, particularly the United States and the United Kingdom, are not neutral and should not be trusted. He drew attention to the dangers that the Palestinian case posed to Muslims and made suggestions on the course of action Muslims should adopt against these challenges. According to Nabhani, the imperialists who were exploiting Muslim countries claimed that these problems were independent of one another and promoted the idea that solutions could be achieved through separate negotiations. However, the problems should be seen as common problems of the ummah (Muslim society) and that Muslims should act together to solve the problems. Considering retrospectively the current state of the Palestinian issue in the first quarter of the 21st century, the diplomatic, economic, political and military relations of Muslim countries with Israel, the ever-increasing Israeli pressure on the Palestinian people and the massacres, it is evident that what Nabhani highlighted in the 1950s and warned about but was largely ignored has gradually materialized over time.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Büyüktolu, R., Özcan, M. Ş. (2026). HİZBÜ’T-TAHRİRİ’L-İSLAMİ LİDERİ NEBHANİ’NİN BAŞBAKAN MENDERES’E GÖNDERDİĞİ FİLİSTİN MEKTUBU VE RAPORU. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD), Sayı: 44, 95–119. https://doi.org/10.20427/turkiyat.1630484

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (48)

  1. Akman, H. ve Zeyrek, S. (2013). John Foster Dulles’in Ortadoğu Gezisi, Temaslar ve Tepkiler (11-28 Mayıs 1953). Avrasya İncelemeleri Dergisi, 2(2), 259-288.
  2. Al-Alkhirah J. (1 Şubat 2022). Ürdün’den, Suriye ile yapılan Yermuk Nehri Havzası Anlaşması’nı Değiştirme Çağrısı. 26.10.2023 tarihinde https://turkish.aawsat.com/ home/article/3449616 adresinden erişildi.
  3. Altan, S. (2022). Arşiv Belgelerine Göre Demokrat Parti Dönemi Gümrük Muafiyeti Uygulamaları (1950-1960). Belgi, 24, 219-237.
  4. Altan, S. (2024). Demokrat Parti İktidarının Basın Aracı Olan Demokrat Gazeteler: Doğu Anadolu Örneği. A. Kaymak, S. Eren, S. Nurdan, K. Güney, M. Özler (Ed.), XIX. Türk Tarih Kongresi Bildiri Kitabı içinde (ss. 569-600). Ankara.
  5. Atuk, N. (1995). Türkiye’den Suriye’ye Akan Yerüstü ve Yer Altı Suyu Miktarı ve Bunların Ekonomik Değerleri. Ankara: DPT Yayınları.
  6. Başer, A. E. (2000). Ortadoğu’da Modernleşme ve İslami Hareketler. İstanbul: Yöneliş Yayınları.
  7. Can, B. (2005). Suriye’nin Tarımsal Yapısı (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Marmara Üniversitesi Ortadoğu Araştırmaları Enstitüsü.
  8. Cleveland, W. L. ve Buton, M. (2009). A History of the Modern Middle East. Westview Press.
  9. Daily Sitka. (26 Ağustos 1955). Dulles Promises Aid in Near East in all Fighting Ceases.
  10. Daily Sitka Sentinel. (30 Ağustos 1955 Salı). 1-4. Dulles Says Reports Indicate Reds Offer Arms to Middle.
  11. Johnston, E. (2016). Economic Cooperation Foundation: Johnston Plan (1953). 26 Ekim 2023 tarihinde https://ecf.org.il/issues/issue /147 adresinden erişildi.
  12. En-Nebhani, T. (1989). İslamda Yönetim Nizamı. Ankara: Köklü Değişim Yayınları.
  13. En-Nebhani, T. (2003). İslami Şahsiyet. Hizb-ut Tahrir Neşriyatı.
  14. En-Nebhani, T. (2004). İslami Nefsiyyet. Hizb-ut Tahrir Neşriyatı.
  15. En-Nebhani, T. (2007). Aydın Düşünme. Ankara: Köklü Değişim Yayınları.
  16. En-Nebhani, T. (2020a). İslamda İçtimai Nizam. Ankara: Köklü Değişim Yayınları.
  17. En-Nebhani, T. (2020b). İslam Devleti. Ankara: Köklü Değişim Yayınları.
  18. En-Nebhani, T. (2020c). İslam’da İktisat Nizamı. Ankara: Köklü Değişim Yayınları.
  19. En-Nebhani, T. (2020d). İslam Şahsiyeti. Ankara: Köklü Değişim Yayınları.
  20. En-Nebhani, T. (2020e). Kıvrak Zeka. Ankara: Köklü Değişim Yayınları.
  21. En-Nebhani, T. (2020f). Tefekkür. Ankara: Köklü Değişim Yayınları.
  22. Evran, E. (2003). İngiltere-İran İlişkilerinde Petrol: 1901-1954 (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi). Ahi Evran Üniversitesi. Kırşehir.
  23. Ganim, İ. (2000). İhvan-ı Müslimin. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi içinde (C. 21, ss. 583-586). İstanbul.
  24. Görgün, H. (1995). Enver Sedat. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi içinde (C. 11, ss. 265-267). İstanbul.
  25. John Foster Dulles. (1888-1959). The Latin Library. 26.10.2023 tarihinde https://www.thelatinlibrary.com/imperialism/notes/dulles1.html adresinden erişildi.
  26. Karaman, M. L. (1996). Filistin. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi içinde (C. 13, ss. 89-103). İstanbul.
  27. Karaman, M. L. (2009). Siyonizm. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi içinde (C. 37, ss. 329-335). İstanbul.
  28. Köse, A. (1998). Hizbü’t-Tahriri’l-İslami. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi içinde (C. 28, ss. 184-185). İstanbul.
  29. Memiş, E. (2006). İsrail Nereye Koşuyor. Ankara: Ekin Kitabevi.
  30. Öke, M. K. (2011). Siyonizm ve Filistin Sorunu (1880-1923). İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınevi.
  31. Önal, R. (2019). Dinde Tekelci Söylemin Çağdaş Bir Yansıması Olarak Hizbü’t-Tahrir El-İslami ve Kelamcılara Bakışı. Ö. Güngör (Ed.), 5. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi Bildiri Kitabı içinde (ss. 834-854). Ankara.
  32. Özay, M. (18 Ocak 2018). Kudüs Bugün Üzgün. 20.11.2023 tarihinde https://guneydoguasyacalismalari.com/kudus-bugun-uzgun-al-qudsdejected-today/ adresinden erişildi.
  33. Özel, A. (1993a). Darülharp. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi içinde (C. 8, ss. 536-537). İstanbul.
  34. Özel, A. (1993b). Darülislam. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi içinde (C. 8, ss. 541-543). İstanbul.
  35. Sander, O. (2012). Siyasi Tarih 1914-1918. İmge Kitabevi.
  36. Topcu, M. C. ve Kılıçoğlu, G. (2022). Sovyet Sonrası Dönemde Türkistan’da Radikal Dini Hareketler ve Faaliyetler Hizb’ut-Tahrir Örneği. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 53, 185-199.
  37. The Evening Star. (27 Ağustos 1955a). Britain Backs U.S. Plan For Peace in Middle.
  38. The Evening Star. (27 Ağustos 1955b). Refugee Leader Hits Dulles ‘Idea As’ 56 Politics.
  39. The Nome Nugget. (29 August 1955 Monday). Britain Backs U.S. Proposal to Assure İsrael Arab Peace.
  40. The Sunday Star. (27 Agust 1955 Saturday). Mid-East Peace Plan Stirs Arab Opposition.
  41. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi. BCA. 30-1-0-0/5-28-15.
  42. Umar, Ö. O. (2022). Bağdat Paktı, Atatürk Ansiklopedisi. 27.10.2023 tarihinde https:// ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/bagdat-pakti/?pdf=5122. adresinden erişildi.
  43. Weintal, E. (21 Şubat 2026). John Foster Dulles. Encyclopedia Britannica. 20.10.2023 tarihinde https://www.britannica.com/biography/John-Foster-Dulles adresinden erişildi.
  44. Yaşar, F. T., Özcan, S. A. ve Kor, Z. T. (2010). Siyonizm Düşünden İşgal Gerçeğine Filistin. İHH Araştırma Yayınlar Birimi.
  45. Yazıcı, E. M. (2021). Camp David Antlaşmaları Çerçevesinde Mısır-İsrail İlişkileri ve Günümüze Yansımaları. Uluslararası İlişkiler ve Politika Dergisi, 1(1), 1-19.
  46. Yeken, F. (1999). Çağdaş Davet Önderleri (Z. Eryılmaz, Çev.). Ravza Yayınları.
  47. Yeşilbursa, B. K. (2011). Bağdat Paktı (1955-1959). Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6, 85-100.
  48. Yıldırım, Y. (2021). İsrail-Filistin Sorununda İki Devletli Çözüm Arayışları. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 28(41), 3840-3884.