Dergiler / Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi / 2026 / Cilt: 16 Sayı: 1

ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİ METİNLERİNDE VEZİN ÖLÇÜSÜ GEREĞİ DÜŞÜRÜLEN HÂL EKLERİ

Rabia Aksu(Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi)0009-0001-7493-5621
Sayfa
46–60
Yayın Tarihi
2023-07-07
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Taranacak eserler belirlenirken eklerin düşürülmemiş örneklerinin bulunması ve dönemin dil özelliğine sahip olmasına dikkat edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Hâl ekleri Türk dilinin tüm dönemlerinde ve lehçelerinde bazı ses ve şekil farkları ile birlikte sıkça kullanılmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Cümlede yüklemin hâlini göstermek için kullanılan bu biçimbirimler, kimi zaman kullanıma bağlı olarak düşürülmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Taranacak eserler belirlenirken eklerin düşürülmemiş örneklerinin bulunması ve dönemin dil özelliğine sahip olmasına dikkat edilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Hal ekleri · Eski Anadolu Türkçesi · Manzum Eserler

Özet

Hâl ekleri Türk dilinin tüm dönemlerinde ve lehçelerinde bazı ses ve şekil farkları ile birlikte sıkça kullanılmıştır. Cümlede yüklemin hâlini göstermek için kullanılan bu biçimbirimler, kimi zaman kullanıma bağlı olarak düşürülmektedir. Ancak tüm hâl ekleri ister manzum isterse mensur olsun ya da konuşma dilinde olsun kolayca düşürülmez. Zira kimi hâl eklerinin eksik kullanımı cümlede anlatım bozukluğuna sebep olmaktadır. Cümlenin anlamını bozmayacak şekilde yapılan bu eksiltmelerin bir kısmı ise manzum metinlerde beyiti vezin ölçüsüne uydurmak için yapılmaktadır. Bu çalışmada Türkiye Türkçesinin ilk yazı dili olarak kabul edilen Eski Anadolu Türkçesinin manzum metinlerinde vezin ölçüsü gereği düşürülen hâl ekleri incelenmiştir. Taranacak eserler belirlenirken eklerin düşürülmemiş örneklerinin bulunması ve dönemin dil özelliğine sahip olmasına dikkat edilmiştir.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Aksu, R. (2023). ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİ METİNLERİNDE VEZİN ÖLÇÜSÜ GEREĞİ DÜŞÜRÜLEN HÂL EKLERİ. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt: 16 Sayı: 1, 46–60. https://doi.org/10.46790/erzisosbil.1287743

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (22)

  1. AKSAN, D. (2007). Her Yönüyle Dil Ana Çizgileriyle Dilbilim, Ankara: TDK Yayınları.
  2. AKSU, R. (2016). Firdevsî-i Rûmî Süleymân-nâme-i Kebîr (10.cilt) İnceleme-Metin-Dizin, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  3. . La’li Dolâb-nâme (Metin-Açıklamalar-Dizin-Tıpkıbasım), Erzurum: Fenomen Yayınları.
  4. AVCI, İ. (2014). Türk Edebiyatında İskendernâmeler ve Ahmed-i Rıdvân’ın İskendernâmesi, Ankara: Gece Kitaplığı Yayınları.
  5. CİN, A. (2012). Mesud bin Ahmed Süheyl ü Nev-bahar, Konya: Eğitim Yayınevi.
  6. EFENDİOĞLU, S. (2013), Cinânü’l-Cenân, Erzurum: Fenomen Yayınları.
  7. GABAİN, A. V. (2003). Eski Türkçenin Grameri, çev. Mehmet Akalın, Ankara: Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Türk Dil Kurumu Yayınları: 532.
  8. GEMALMAZ, E. (1996). “Türkçede İsim Tamlamalarında Derin Yapı”, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, s.165-172.
  9. GÜLSEVİN, G. (2011). Eski Anadolu Türkçesinde Ekler, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  10. KORKMAZ, Z. (2009). Türkiye Türkçesi Grameri Şekil Bilgisi, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  11. KÖKTEKİN, K. (2008). Eski Anadolu Türkçesi, Erzurum: Fenomen Yayıncılık.
  12. KÜÇÜK, S. (2011). Bâkî Dîvânı Tenkitli Basım, Ankara: TDK Yayınları.
  13. KÜLTÜRAL, Z., BEYRELİ L. (1999). Şerifî Şehnâme Çevirisi I-II-III-IV. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  14. MANSUROĞLU, M. (1988). “Eski Osmanlıca”, Tarihî Türk Şiveleri, Mehmet Akalın, Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları: 73
  15. ÖZKAN, M. (2013). Türk Dilinin Gelişim Alanları ve Eski Anadolu Türkçesi, İstanbul: Filiz Kitabevi Yayınları.
  16. ÖZMEN, M. (2001) Ahmed-i Da’î Divanı I-II, Ankara: TDK Yayınları.
  17. ŞİRİN, H. (2019). Kül Tigin Yazıtı Notlar, İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları.
  18. TAŞ, İ. (2008) Yusuf ve Zeliha, İstanbul: Türk Dilleri Araştırma Dizisi: 42.
  19. TATÇI, M. (2005). Yunus Emre Divân ve Risâletü’n-Nushiyye, İstanbul: Sahhaflar Kitap Sarayı Yayınları, Sahhaflar Kitap Sarayı Divanlar Serisi: 3
  20. TİMURTAŞ, F. K. (1971). Şeyhî’nin Har-nâmesi, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları:1629 (http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/KITAP/206500.pdf)
  21. . Eski Türkiye Türkçesi XV. Yüzyıl, Ankara: Akçağ Yayınları.
  22. YAVUZ, K. (2000). Âşık Paşa Garib-nâme I-1/I-2/II-1/II-2, Ankara: TDK Yayınları.