KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi / 2026 / Cilt: 16 Sayı: 1

TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE KÖK BİÇİMBİRİMİ KULLANILMAYAN BAZI TÜREMİŞ SÖZCÜKLER

Some Derivative Words Unused Root Morphemes In Turkey Turkish

Mehmet Cihat Üstün(ERZİNCAN BİNALİ YILDIRIM ÜNİVERSİTESİ, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ, ESKİ TÜRK DİLİ ANABİLİM DALI)0000-0002-7738-0801
Sayfa
1–36
Yayın Tarihi
2023-07-07
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu iddiamızı da Türk dilinin tarihî ve modern lehçelerinde geçen örneklerle ispatlamaya çalıştık.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Dil ile düşünce arasında sıkı bir ilişki vardır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Düşüncenin gelişmesi dili; dilin gelişmesi düşünceyi etkilemektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu iddiamızı da Türk dilinin tarihî ve modern lehçelerinde geçen örneklerle ispatlamaya çalıştık.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kök biçimbirim · bağ · kucak

Özet

Dil ile düşünce arasında sıkı bir ilişki vardır. İnsan ana dilindeki kavramlar aracılığıyla düşünür. Düşünceler de dil ile ifade edilir. Düşüncenin gelişmesi dili; dilin gelişmesi düşünceyi etkilemektedir. Dil, bir milletin düşünce sistemi hakkında çağrışımsal bilgiler içerir. Bir milletin tarihi, coğrafyası, dinî değer ölçüleri, halk kültürü, müziği, sanatı, edebiyatı, ilmi ve dünya görüşü o milletin sözlerine, sözcüklerine ve deyimlerine yansımaktadır. Bir millete ait söz ve sözcükler, o milletin söz varlığını oluşturur. Söz varlığı üzerine yapılan araştırmalar bir dilin zenginliği ya da yetersizliğini ortaya koymak açısından önemlidir. Sözlük ve sözlükçülük çalışmaları bir dilin söz varlığı hakkında istatistiki bilgiler verebilir. Günümüzde, Türk Dil Kurumunun Türkiye Türkçesi için verdiği söz varlığı istatistiği Türk dilinin tarihî dönemlerinde kullanılmış ve artık kullanımdan düşmüş ya da kök biçimbirimleri unutulmuş kelimeleri kapsamamaktadır. Bazı kök biçimbirimlerin zaman içinde kullanımdan düşeceğini göstermek için bu çalışmada bağ, kucak, geniş, damla- ve sapta- kelimelerinin türemiş kelimeler olduklarını ve Türkiye Türkçesinde bu kelimelerin kök biçimbirimlerinin kullanılmadığını ileri sürdük. Bağ, kucak, geniş, damla- ve sapta- kelimelerinin sırasıyla ba- fiilinden, kuç-/koç- fiilinden, gen/keŋ kelimesinden, tam-/dam- fiilinden ve Arapça sebt kökünden türediğini iddia ettik. Bu iddiamızı da Türk dilinin tarihî ve modern lehçelerinde geçen örneklerle ispatlamaya çalıştık.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Üstün, M. C. (2023). TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE KÖK BİÇİMBİRİMİ KULLANILMAYAN BAZI TÜREMİŞ SÖZCÜKLER. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt: 16 Sayı: 1, 1–36. https://doi.org/10.46790/erzisosbil.1211675

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (26)

  1. AHTERÎ MUSTAFA MUSLİHUDDİN EL-KARAHİSARÎ (2017). Ahterî-yi Kebir, (Haz. KIRKKILIÇ, A. ve SANCAK, Y.), TDK Yayınları, Ankara.
  2. AKAR, A. (2005). Türk Dili Tarihi, Ötüken Neşriyat, İstanbul.
  3. AKKUŞ, M. (1995). Kitab-ı Gunya [İnceleme-Metin-İndeks-Tıpkı Basım], TDK Yayınları, Ankara.
  4. AKSAN, D. (2009). Her Yönüyle Dil (Ana Çizgileriyle Dilbilim), Cilt I-III, TDK Yayınları, Ankara.
  5. ALKIM, V. B. vd. (2014). Türkçe/Osmanlıca/İngilizce Redhouse Sözlüğü, Redhouse Yayınevi, İstanbul.
  6. ALTAYLI, S. (2018). Azerbaycan Türkçesi Sözlüğü, Cilt I-II, TDK Yayınları, Ankara.
  7. ARGUNŞAH, M. ve GÜNER, G. (2015). Codex Comanicus, Kesit Yayınları, İstanbul.
  8. ATA, A. (1997). Kısasü’l-Enbiyâ (Peygamber Kıssaları) [Giriş-Metin-Tıpkıbasım], TDK Yayınları, Ankara.
  9. AYVERDİ, İ. (2016). Misalli Büyük Türkçe Sözlük, Kubbealtı Yayınları, İstanbul.
  10. BAYAR, N. (2006). Açıklamalı Yeni Kelimeler Sözlüğü, Akçağ Yayınları, Ankara.
  11. BAYAT, F. ve ÇINAR ALİYEVA M. (2020). Eski Türkçe Sözlük, Ötüken Neşriyat, İstanbul.
  12. BAYOĞLU, S. (1996). Erenler Bahçesi (Hadîkatu’s-Su’adâ), Kültür Bakanlığı Milli Kütüphane Basımevi, Ankara.
  13. BİLTEKİN, H. (2003). “Şeyhî Dîvânı (İnceleme-Tenkitli Metin-Dizin)”, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Doktora Tezi, Ankara.
  14. BOZKURT, F. (2005). Türklerin Dili, Kapı Yayınları, İstanbul.
  15. CAFEROĞLU, A. (1993). Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü, Enderun Kitabevi, İstanbul.
  16. CANPOLAT, M. (1995). Mecmâ’atü’n-Nezâ’ir [Metin-Dizin-Tıpkıbasım], TDK Yayınları, Ankara.
  17. CİN, A. (2012). Mesud Bin Ahmed Süheyl ü Nev-Bahar [İnceleme-Metin-Dizin], Eğitim Yayınevi, Konya.
  18. DEMİR, N. (2005). Sıfâtu’l-Harameyn [Dil Özellikleri-Metin-Dizin], Akçağ Yayınları, Ankara.
  19. DEMİRCİ, Ü. Ö. ve KORKMAZ, Ş. (2008). Şeyyâd Hamzâ Yûsuf u Zelîhâ [Giriş-Metin-Günümüz Türkçesine Aktarma-Dizin ve Sözlük-Tıpkıbasım], Kaknüs Yayınları, İstanbul.
  20. DOĞAN, D. M. (1981). Büyük Türkçe Sözlük, Birlik Yayınları, Ankara.
  21. DOĞAN, M. N. (2007). Fuzûlî Leylâ ve Mecnûn [Metin, Düzyazıya Çeviri, Notlar ve Açıklamalar], Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.
  22. EDİB AHMED B. MAHMUD YÜKNEKİ (2006). Atabetü’l-Hakayık, (Haz. ARAT, R. R.), TDK Yayınları, Ankara.
  23. EFENDİOĞLU, S. (2021). Mevlânâ Lutfî Gül ü Nevrûz (Dil İncelemesi-Metin ve Aktarma-Gramatikal Dizin-Tıpkıbasım), Fenomen Yayıncılık, Erzurum.
  24. EKER, S. (2009). Çağdaş Türk Dili, Grafiker Yayıncılık, İstanbul.
  25. ERASLAN, K. (2012). Eski Uygur Türkçesi Grameri, TDK Yayınları, Ankara.
  26. EREN, H. (1999). Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü, Bizim Büro Basımevi, Ankara.