Dergiler / Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi / 2026 / Sayı: 18/2

ADLİ MANZUMESİNDE ÖZDEMİROĞLU OSMAN PAŞANIN ŞARK SEFERLERİ

ÖZDEMİROĞLU OSMAN PAŞA’S EAST EXPEDITIONS IN HIS JUDICIAL DICTIONARY

Rukiye Özdemir(ERZİNCAN BİNALİ YILDIRIM ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-2328-8989
Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-01-09
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışmada müellifin tarihçiliği nüsha analizi üzerinden tahlil edilmiş ve birinci el kaynak durumunda olan manzumenin tarihî vesika olarak sunduğu bilgiler genel çerçeve içinde değerlendirilmeye çalışılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Murad döneminde Osmanlı ordusunun gerçekleştirdiği Şark Seferlerini (1578-1590) konu alan birçok fetihnâme kaleme alınmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Dostlarının tavsiyesi üzerine bu eseri telif etmeye karar veren müellif, eserini 1580 tarihinde tamamlamıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmada müellifin tarihçiliği nüsha analizi üzerinden tahlil edilmiş ve birinci el kaynak durumunda olan manzumenin tarihî vesika olarak sunduğu bilgiler genel çerçeve içinde değerlendirilmeye çalışılmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:SULTAN III. MURAD · ŞARK SEFERLERİ · ÖZDEMİROĞLU OSMAN PAŞA

Özet

Sultan III. Murad döneminde Osmanlı ordusunun gerçekleştirdiği Şark Seferlerini (1578-1590) konu alan birçok fetihnâme kaleme alınmıştır. Bu fetihnâmelerde aktarılan temel konu Şark Seferleri sırasında yararlılık gösteren komutanların ortaya koydukları kahramanlıklardır. Bu manzume, Özdemiroğlu Osman Paşanın kahramanlıklarından ilham alınarak kaleme alınmış olmakla birlikte müellifinin bizzat olayların içinde bulunmuş olması nedeniyle oldukça önemlidir. Asıl adı İbrahim olan müellif, sancak beyliği yapmış ve aynı zamanda divan şairidir. Risalenin başlığında Hatifi ibaresi yer almasına rağmen eser içeriğinden müellifinin Adlî mahlasını kullanan bir divan şairi olduğu anlaşılmaktadır. Dostlarının tavsiyesi üzerine bu eseri telif etmeye karar veren müellif, eserini 1580 tarihinde tamamlamıştır. Yedi bölümden oluşan manzumede sefer sırasında görülen şehirler, Osmanlı ve Safevi ordularında görev yapan komutanlar, askerlikten siyasete, sosyal yaşamdan yerel halkın durumuna ve Osmanlı İmparatorluğunun izlediği dış politikaya dair önemli bilgilere rastlanmaktadır. Bu çalışmada müellifin tarihçiliği nüsha analizi üzerinden tahlil edilmiş ve birinci el kaynak durumunda olan manzumenin tarihî vesika olarak sunduğu bilgiler genel çerçeve içinde değerlendirilmeye çalışılmıştır.

Abstract

During the reign of Sultan Murad III, many conquest letters were written about the Eastern Expeditions carried out by the Ottoman army (1578-1590). The main subject conveyed in these conquest letters is the heroism of the commanders who showed their usefulness during the Eastern Expeditions. Although this poem was written by taking inspiration from the heroism of Özdemiroğlu Osman Pasha, it is quite important because its author was personally involved in the events. The author, whose real name was İbrahim, was a sanjak bey and also a divan poet. Although the title of the treatise includes the phrase Hatifi, it is understood from the content of the work that the author was a divan poet using the pseudonym Adlî. The author, who decided to write this work upon the advice of his friends, completed his work in 1580. The poem, which consists of seven sections, contains important information about the cities seen during the expedition, commanders serving in the Ottoman and Safavid armies, from military service to politics, from social life to the situation of the local people, and the foreign policy followed by the Ottoman Empire. In this study, the author's historiography was analyzed through copy analysis and the information presented by the poem, which is a first-hand source, as a historical document was tried to be evaluated within a general framework.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Özdemir, R. (2026). ADLİ MANZUMESİNDE ÖZDEMİROĞLU OSMAN PAŞANIN ŞARK SEFERLERİ. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 18/2. https://doi.org/10.46790/erzisosbil.1644982

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (45)

  1. ADLÎ MANZUMESİ, (1580). Hâzâ Risâle-i Hâtifî Fî Beyân-ı Feth-i Şirvân ve Tîmûrkapu ve ʻOsmân Paşaꞌnın Cenk İtdügidür, Ankara Milli Kütüphane Fahri Bilge Kütüphanesi (FB), No: 179.
  2. AK, M. (1996). “Osmanlı Coğrafyasında İki Yer Adı (Bahr-i Kulzüm / Kurzüm) Üzerine”, İlmî Araştırmalar 2, 7-12.
  3. ALİYEV S. M. (1994). “Derbend”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 9, 164-166.
  4. ALİYEV, S. M. (2000) “Osmanlı İran Münasebetleri”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 22, 405-409.
  5. AVCI, C. (2008). “Rûm”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 35, 222-225.
  6. AKSOY, H. (1995). “Fetihnâme”, Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 12, 470-472.
  7. AKGÜL, H. (2023). Türk Edebiyatında Manzum Tarihler ve Murâdî’nin Fetih-Nâmeꞌsi, İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili Ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı, Doktora Tezi.
  8. ALLAHVERDI, R. Ş. (2016). Kafkas Fatihi Özdemiroğlu Osman Paşa, Çamlıca Yayınları.
  9. ALLAHVERDI, R. Ş. (2012). Özdemiroğlu Osman Paşa ve Dönemi (1527-1585), Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Yeniçağ Tarihi Programı Doktora Tezi.
  10. AYDIN, M. (2010). “Şirvan” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 39, 204-206.
  11. BAŞER A. & KARADAĞ, ÇINAR. G. (2012). “Kırımꞌdan İranꞌa Bir Cengizli Hanzadesi: Adil Giray Sultan”, Alevilik Araştırmaları Dergisi (The Journal of Alevi Studies), Sayı, 4, 149-163.
  12. BABÜR, Y. (2021). “Kültür Ve Edebiyatımızda Yemenꞌe Dair Kavramlar” International Social Sciences Studies Journal, Vol:7, Issue:76, pp:118-143.
  13. BUNIYATOV, Z. M. (1993). “Dağıstan”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 8, 404-406.
  14. ÇERÇI, F. (2000). Gelibolulu Mustafa Ali, Künhüꞌl-Ahbar, Cilt II, Erciyes Üniversitesi Yayınları.
  15. ÇIÇEK, K. (2007). “Özdemiroğlu Osman Paşa”, Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 33, 471-473.
  16. DAĞLAR, M. (2018). “Safevi Devleti’nde Şah II. İsmail ve Muhammed Hudabende Dönemlerinde Kızılbaş Hakimiyeti (1574-1587)”, Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi / Journal of Turkish History Researches, Yıl/Vol. 3, Sayı/No. 1, 50-65.
  17. DURSUN, D. (1991). “Bakü” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 4, 550-551.
  18. DÜNDAR, H. (2006). Rahîmîzâde İbrahim (Harîmî) Çavuşꞌun Gence Fetihnâmesi Adlı Eserinin Transkripsiyonu Ve Kritizasyonu, Tarih Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  19. EROĞLU, S. (2020). "Sultan III. Murad Dönemi Osmanlı Şark Seferleri’ni İhtiva Eden İki Manzum Tarih: Âsafî’nin Şecâat-nâme’si ve Harîmî’nin Gonca-i Bâğ-i Murâd’ı," Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi (IJHAR), no.3, pp.53-64.
  20. EFENDIZÂDE, O. (1996). “Gence”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 14, 17-20.
  21. EMECEN, F. (1993). “Çıldır Eyaleti”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 8, 300-301.
  22. ERAVCI, M. (2009). Âsafî Dal Mehmed Çelebi ve Şecâʻatnâme, Mvt Yayıncılık, İstanbul 2009.
  23. ERAVCI, M. (2014). Gelibolulu Mustafa Âlî Nusret-nâme. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  24. GÜNDÜZ, T. (2008). “Safeviler”, Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 35, 451-457.
  25. İNALCIK, H. (1996). “Giray” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 14, 76-78.
  26. İNALCIK, H. (1996). “Gazi Giray II”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 13, 451-452.
  27. KARANFIL, M. (1998). Harîmiꞌnin Zafernâme ve Goncasıꞌna Göre Özdemiroğlu Osman Paşa, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Yeniçağ Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi.
  28. KÜTÜKOĞLU, B. (1993). Osmanlı İran Siyasi Münasebetleri, Fetih Cemiyeti Yayınları.
  29. KÜTÜKOĞLU, B. (2008). “Lala Mustafa Paşa” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 27, 73-74.
  30. KÜÇÜK, C. (1995). “Erzurum”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 11, 312-329.
  31. KIRZIOĞLU, F. (1993). Osmanlıların Kafkas Ellerini Fethi, Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  32. KURTULUŞ, R. (2002). “Kumuklar”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 26, 372-373.
  33. LOKMACI, S. (2018). Şark Seferleri Ebubekır bın Abdullah, Tahlil-Metın Ve Tıpkıbasım, Akıl Fikir Yayınları.
  34. ÖZCAN, A. (2007). Âsafî Dal Mehmed Çelebi, Şecâʻatnâme, Çamlıca Yayınları.
  35. ÖZTÜRK, Y. (2022). “Özdemiroğlu Osman Paşa”, Journal of International Eastern European Studies/Uluslararası Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, Vol./Yıl. 4, No/Sayı. 1, 176-220.
  36. ÖZERGIN, K. (1971). “Özdemiroğlu Osman Paşaꞌnın Şirvan Seferi İle İlgili Üç Manzume”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Enstitüsü Dergisi, Sayı 2, 256-288.
  37. SARINAY, Y. (2012). “Turan”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 41, 407-408.
  38. SEZEN, T. (2017). Osmanlı Yer Adları, T.C Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları No: 26.
  39. SOLMAZ, S. (2014). Ahdî ve Gülşen-i Şu’arâsı, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü.
  40. ŞENLIK, S. (2014). 232 Numaralı Ruus Defteri (Metin-Değerlendirme), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi.
  41. ŞAHIN, K. Ş. (2017). Manzûme-i Feth-i Şirvan ve Demirkapı / Adlî, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  42. TUNCEL, M. (1991). “Aras”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 3, 332-335.
  43. TÜRER, O. (2003). “Letâif-i Hamse” TDV İslâm Ansiklopedisi, 27. Cilt, 143.
  44. UZUNÇARŞILI, İ. H. (2011). Osmanlı Tarihi, III. Cilt, 2. Kısım, Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  45. ZEYREK, Z. (2001). Tarih-i Osman Paşa, Kültür Bakanlığı Yayınları.