Dergiler / Düşünce ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi / 2025 / Cilt: 7 Sayı: 2

Ahter Gazetesi’nin İlk Sayısında Maarif ve Cehalet: Devlet, Halk ve Dinî Sorumluluk Bağlamında Bir Modernleşme Söylemi

Education and Ignorance in the First Issue of Ahter Newspaper: A Modernization Discourse in the Context of State, People, and Religious Responsibility

Hasan Tan(Mardin Artuklu Üniversitesi)0000-0001-7522-3098
Sayfa
56–65
Yayın Tarihi
2025-12-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çerçevede Ahter, yalnızca Osmanlı–İran ilişkilerinde sınırlı kalmamış, bütün İslam dünyasında modernleşme, hürriyet ve meşrutiyet fikirlerinin yaygınlaşmasında önemli bir entelektüel platform işlevi üstlenmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, Ahter Gazetesi’nin ilk sayısında yer alan maarif ve cehalet temelli söylemi, devlet, halk ve dinî sorumluluk bağlamında incelemektedir. 19. yüzyılda İran ve Osmanlı modernleşme süreçlerinde basın, haber aktaran bir mecra olmanın ötesinde, toplumsal dönüşümün ideolojik taşıyıcısı olarak öne çıkmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ahter, cehaleti geri kalmışlığın kaynağı, maarifi ise ilerleme ve hürriyetin temeli olarak sunmuş; eğitimi bireysel tercih olmanın ötesinde, hem devletin hem de halkın omuzlarında taşınması gereken müşterek bir sorumluluk olarak tanımlamıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çerçevede Ahter, yalnızca Osmanlı–İran ilişkilerinde sınırlı kalmamış, bütün İslam dünyasında modernleşme, hürriyet ve meşrutiyet fikirlerinin yaygınlaşmasında önemli bir entelektüel platform işlevi üstlenmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Modernleşme · Gazete · Ahter

Özet

Bu çalışma, Ahter Gazetesi’nin ilk sayısında yer alan maarif ve cehalet temelli söylemi, devlet, halk ve dinî sorumluluk bağlamında incelemektedir. 19. yüzyılda İran ve Osmanlı modernleşme süreçlerinde basın, haber aktaran bir mecra olmanın ötesinde, toplumsal dönüşümün ideolojik taşıyıcısı olarak öne çıkmıştır. Ahter, cehaleti geri kalmışlığın kaynağı, maarifi ise ilerleme ve hürriyetin temeli olarak sunmuş; eğitimi bireysel tercih olmanın ötesinde, hem devletin hem de halkın omuzlarında taşınması gereken müşterek bir sorumluluk olarak tanımlamıştır. Gazetenin söyleminde maarif, dünyevî ilerlemenin yanı sıra imanî bir vecibe şeklinde konumlandırılmış, Kur’ân ve hadis referanslarıyla dinî meşruiyet kazanmıştır. Avrupa toplumlarının ilerlemesi ile Müslüman toplumların geri kalışı karşılaştırılmış; özellikle halkın gayreti ve fedakârlığı modernleşmenin temel dayanağı olarak vurgulanmıştır. Bu çerçevede Ahter, yalnızca Osmanlı–İran ilişkilerinde sınırlı kalmamış, bütün İslam dünyasında modernleşme, hürriyet ve meşrutiyet fikirlerinin yaygınlaşmasında önemli bir entelektüel platform işlevi üstlenmiştir.

Abstract

This study examines the discourse of ignorance and education in the first issue of Ahter Newspaper within the context of state, society, and religious responsibility. In the modernization processes of 19th-century Iran and the Ottoman Empire, the press emerged not only as a medium for transmitting news but also as an ideological agent of social transformation. Ahter portrayed ignorance as the source of decline and education as the foundation of progress and freedom, framing education as a collective responsibility to be borne by both the state and the people. In its discourse, education was presented as a religious duty as well as a means of worldly advancement, gaining legitimacy through references to the Qur’an and hadith. The paper highlighted the contrast between the progress of European societies and the backwardness of Muslim societies, emphasizing the effort and sacrifice of the people as the main pillars of modernization. Within this framework, Ahter functioned as an intellectual platform that contributed not only to Ottoman–Iranian relations but also to the dissemination of modernization, freedom, and constitutionalist ideas throughout the Islamic world.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Tan, H. (2025). Ahter Gazetesi’nin İlk Sayısında Maarif ve Cehalet: Devlet, Halk ve Dinî Sorumluluk Bağlamında Bir Modernleşme Söylemi. Düşünce ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 7 Sayı: 2, 56–65. https://doi.org/10.55796/dusuncevetoplum.1776718

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (26)

  1. Abadi, Y. D. (1387). Hayat-i Yahya. Tahran: İntişarat-ı Firdevsi.
  2. Ademiyet, F. (1362). Emir Kebir ve İran. Tahran: İntişarat-ı Harezmi.
  3. Aḫtar. (1292). Aḫtar Gazetesi, 1. İstanbul: Matbaa-i Aḫtar.
  4. Alkaç, Ö. (2023). İran Meşrutiyet Hareketinin Türk ve İran basınına yansımaları (1906–1909) (Yayımlanmamış doktora tezi). Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  5. Anderson, B. (1995). Hayali cemaatler: Milliyetçiliğin kökenleri ve yayılması (İ. Savaşır, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
  6. Burke, P. (2001). Bilginin toplumsal tarihi (M. Tunçay, Çev.). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  7. Delzendehrooy, S., Khazaee Farid, A., & Khoshsaligheh, M. (2019). Despotism and translation in Iran: The case of Naseri House of Translation as the first state translation institution. inTRAlinea: Online Translation Journal, 2019, 1–12.
  8. Ghanbarlou, R. M. (2018). İran’da Kaçar Devleti dönemi modernleşmesi 1794-1925 (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  9. Gulami, D., & Abravan, F. (1401). Ruzname-i Ahter ve Nizam-ı Talim u Terbiyet. Fasılname-i Mutalaat-ı Siyasi u İctimai-i Tarih-i Muasır-ı İran, 1(1), 175–196.
  10. Hajızadeh, S. (2014). Ahter gazetesinin İran Meşrutiyet Hareketi açısından önemi ve seçilmiş makaleler bibliyografyası (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  11. Haşimi, M. S. (1327). Tarih-i Ceraid ve Mecellelât-ı İran (Cilt 1). İsfahan: İntişarat-ı Kemal.
  12. Keane, J. (1992). Medya ve demokrasi (H. Şahin, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
  13. Kesrevi, A. (1378). Tarih-i Meşrute-î İran. Tahran: İntişarat-ı Por.
  14. Kiyanfer, C. (2009). Matbuat-ı Devlet-i İran der Asr-ı Kaçar. Peyam-ı Beharistan, 3, 273–299.
  15. Kurtuluş, R. (2020). Ahter. In TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 1, Ek 1, ss. 56–57). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı.
  16. Migeod, H. G. W. (1990). Die persische Gesellschaft unter Nāṣiruʾd-Dīn Šāh (1848–1896). Berlin: Klaus Schwarz Verlag.
  17. Othan, E. (2022). Ahtar Gazetesi’nin doğuş serüveni ve İran matbuatındaki yeri ve öneminin incelenmesi. Sosyal Araştırmalar ve Davranış Bilimleri Dergisi, 8, 34–50.
  18. Özkan, H., & Rigiderakhshan, M. (2019). İran’da basının doğuşu ve gazeteler. Erciyes İletişim Dergisi, 6(2), 975–994.
  19. Pervin, N. (1377). Tarih-i Ruzname Negari-î İraniyan ve Diger Parsi Nivisan (C. 1). Tahran: Merkez-i Neşr-i Danişgâh-i Tahran.
  20. Reisniya, R. (1374). İran ve Osmani der Astane-i Karn-ı Bistem. Tahran: İntişarat-ı Stude.
  21. Resulof, R. (1389). Nuhustinhâ-i Tarih-i Ruzname-negâri-yi İran. Tahran: İntişarat-ı Camiâ Şinasi.
  22. Ruzname-i Vekay-i İttifakiye. (t.y.). Kitabhane-i Milli Cumhuri İslami-i İran ba Hemkari-î Merkez-i Mutalaʿat ve Tahkikat-i Risaneha (Cilt 1, ss. 1–130).
  23. Sadr Haşimi, M. (1363). Tarih-i cerayid ve mecellat-ı İran (Cilt 1). Tahran: İntişarat-ı Kemal.
  24. Tabatabaî, M. (1366). Tarih-i Tahlil-i Matbuat. Tahran: İntişarat-ı Besat.
  25. Yıldız, G. (2017). İstanbul’da bir Acem matbaası: Kitapçı Tahir ve Ahter. Osmanlı Araştırmaları / The Journal of Ottoman Studies, 50(50), 175–218.
  26. Zameni, Z. R., & Ansari, Z. (2013). Mühimterin Vîjegihây-ı Zebani ve Fikri Ruzname-i Ahter. Fasılname-i Tahassus-u Nazm ve Nesir-i Farisi, 2(1), 196–215.