Dergiler / Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi / 2026 / Cilt: 13 Sayı: 3

Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Bursa–Mudanya Demiryolu Hattı: Endüstri Mirası, Mekânsal Dönüşüm ve Koruma Sorunları

From the Ottoman Empire to the Republic: The Bursa–Mudanya Railway Line as Industrial Heritage, Spatial Transformation, and Conservation Challenges

Sadık Akşar(Bursa Uludağ Üniversitesi)0000-0003-0583-4197
Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-06-21
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, istasyon yapılarının günümüze farklı düzeylerde ulaşabildiğini ortaya koymaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, 19. yüzyılın sonlarında Osmanlı modernleşme politikaları çerçevesinde inşa edilen Bursa–Mudanya demiryolu hattını endüstri mirası perspektifinden incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Hattın tarihsel gelişimi, istasyon yapılarının mimari özellikleri ve günümüzdeki fiziksel durumları; arşiv belgeleri, saha araştırmaları, tarihsel haritalar ve karşılaştırmalı mekânsal analizler aracılığıyla değerlendirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, istasyon yapılarının günümüze farklı düzeylerde ulaşabildiğini ortaya koymaktadır.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Endüstri mirası · Demiryolu mimarisi · Bursa–Mudanya demiryolu hattı

Özet

Bu çalışma, 19. yüzyılın sonlarında Osmanlı modernleşme politikaları çerçevesinde inşa edilen Bursa–Mudanya demiryolu hattını endüstri mirası perspektifinden incelemektedir. Hattın tarihsel gelişimi, istasyon yapılarının mimari özellikleri ve günümüzdeki fiziksel durumları; arşiv belgeleri, saha araştırmaları, tarihsel haritalar ve karşılaştırmalı mekânsal analizler aracılığıyla değerlendirilmiştir. Bulgular, istasyon yapılarının günümüze farklı düzeylerde ulaşabildiğini ortaya koymaktadır. Tescilli kültür varlığı niteliğindeki yapıların büyük ölçüde özgün özelliklerini koruduğu, buna karşılık tescilsiz istasyonların zaman içerisinde gerçekleştirilen müdahaleler ve değişiklikler sonucunda önemli ölçüde kimlik kaybına uğradığı belirlenmiştir. Demirtaş ve Yörükali istasyonlarının karşı karşıya bulunduğu riskler, demiryolu koridorunun bütününü kapsayan kapsamlı bir koruma stratejisinin bulunmadığını göstermektedir. Uluslararası örneklerle yapılan karşılaştırmalar, Bursa–Mudanya hattının yeniden işlevlendirme uygulamaları ve kültürel miras rotalarına entegrasyon açısından önemli bir potansiyele sahip olduğunu ortaya koymakla birlikte, mevcut müdahalelerin parçalı ve sınırlı kaldığını göstermektedir. Çalışma, demiryolu hattının bir kültürel peyzaj unsuru olarak ele alınmasını esas alan bütüncül bir koruma yaklaşımının gerekliliğini vurgulamaktadır. Bu doğrultuda, istasyon yapılarının tematik işlevlerle yeniden canlandırılması ve miras temelli bir kültürel rota sistemi içerisinde değerlendirilmesi önerilmektedir. Araştırma, bu yönüyle Türkiye’de demiryolu mirasına ilişkin sınırlı literatüre katkı sunmakta ve gelecekte geliştirilecek koruma politikaları ile planlama stratejileri için bilimsel bir zemin oluşturmaktadır.

Abstract

This study examines the Bursa–Mudanya railway line, constructed in the late nineteenth century within the framework of Ottoman modernization policies, from the perspective of industrial heritage. The historical development of the line, the architectural characteristics of its station buildings, and their present physical conditions were evaluated through archival documents, field surveys, historical maps, and comparative spatial analyses. The findings indicate that the station buildings have survived to varying degrees. While registered heritage structures have largely retained their original characteristics, unregistered stations have experienced substantial loss of identity as a result of successive interventions and alterations. The endangered condition of the Demirtaş and Yörükali stations further reveals the absence of a comprehensive conservation strategy for the railway corridor as a whole. Comparisons with international examples demonstrate that the Bursa–Mudanya line possesses considerable potential for adaptive reuse and integration into a cultural heritage route; however, existing interventions remain fragmented and limited in scope. The study emphasizes the need for an integrated conservation approach that recognizes the railway line as a cultural landscape. It proposes the revitalization of station buildings through thematic functions and their incorporation into a heritage-based route network. In this respect, the research contributes to the limited body of literature on railway heritage in Türkiye and provides a scholarly basis for future conservation policies and planning strategies.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Akşar, S. (2026). Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Bursa–Mudanya Demiryolu Hattı: Endüstri Mirası, Mekânsal Dönüşüm ve Koruma Sorunları. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, Cilt: 13 Sayı: 3. https://ajindex.com/articles/1443589

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (57)

  1. Akalın, A. O. (2010). Bir kurum olarak Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları tarihi (Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi). YÖK Tez.
  2. Alpan, A. (2012). Geografías para el patrimonio industrial en España: El caso de Barcelona. Planlama, 1(1), 4–20.
  3. Alper, M. (1994). Mudanya Garı’ndan Montania Otel’e. Arkitekt, 417, 52-53.
  4. Anonim. (1869). Şimendiferimiz. Hüdavendigar Gazetesi, (30).
  5. Archeyes. (2024). Coal Drops Yard by Heatherwick Studio: A dynamic fusion of heritage and innovation. https://archeyes.com/coal-drops-yard-by-heatherwick-studio-a-dynamic-fusion-of-heritage-and-innovation/
  6. Archiobjects. (2023). Musée d’Orsay in Paris, Gae Aulenti. https://www.archiobjects.org/musee-dorsay-in-paris-gae-aulenti/
  7. Avcı, M. (2014). Atatürk dönemi demiryolu politikası. Atatürk Yolu Dergisi, 14, 39–58.
  8. Aydın, S. (2001). Türkiye’nin demiryolu serüvenine muhtasar bir bakış. Kebikeç, 11, 49-94.
  9. Başka Gazete. (n.d.). Bursa demiryolu işletme binası gençlerin oldu. Erişim tarihi: 04 Mart 2026, https://www.baskagazete.com/haber/bursa-demiryolu-isletme-binasi-genclerin-oldu-18279.html
  10. Bianchi, A., & De Medici, S. (2023). A sustainable adaptive reuse management model for disused railway cultural heritage to boost local and regional competitiveness. Sustainability, 15, 65127. https://doi.org/10.3390/su15065127
  11. Borges, B. (2023). O património ferroviário no contexto da UNESCO: aspetos ferroviários para sua interpretação e salvaguarda. Conservar Património, 44, 47-56.
  12. Martínez-Corral, A., Cárcel-Carrasco, J., Carnero, M. C., & Aparicio-Fernández, C. (2022). Analysis for the heritage consideration of historic Spanish railway stations (1848–1929). Buildings, 12(2), 206.
  13. Cardoso de Matos, A., & Lourencetti, F. de L. (2021). Reusing railway infrastructures in the spirit of circular theory: A contribution to an operational concept. Vitruvio – International Journal of Architectural Technology and Sustainability, 6(1), 12–23. https://doi.org/10.4995/vitruvio-ijats.2021.15487
  14. Cengizkan, N. M. (2002). Endüstri arkeolojisinde mimarlığın yeri: Sanayinin terk ettiği alanlarda yeniden mimari. Mimarlık, (308), 40–41.
  15. Çakır, E. (n.d.). Bursa raylarının hikayesi. https://www.dergibursa.com.tr/bursa-raylarinin-hikayesi/
  16. Çekirge İstasyon. (n.d.). Gardenya Bahçe – 15. Erişim tarihi: 04 Mart 2026, https://www.cekirgeistasyon.com.tr/tr/yazi/gardenya-bahce-15
  17. DOCOMOMO. (n.d.). About DOCOMOMO. Erişim tarihi: 04 Mart 2026, https://docomomo.com/organization/
  18. Durak, S. (2003). Bir modernleşme projesi olarak Anadolu’da demiryolları ve Bursa-Mudanya demiryolu hattı (Yüksek lisans tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi). YÖK Tez
  19. Eizaguirre-Iribar, A., & Grijalba, O. (2020). A methodological proposal for the analysis of disused railway lines as territorial structuring elements: The case study of the Vasco-Navarro railway. Land Use Policy, 91, 104406. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2019.104406
  20. ERIH. (n.d.-a). ERIH – Your guide to Europe’s industrial heritage. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2025, https://www.erih.net/about-erih
  21. ERIH. (n.d.-b). I want to go there!. Erişim tarihi: 12 Nisan 2025, https://www.erih.net/i-want-to-gothere/regionalroute/berlin
  22. Evren, G. (1996). Demiryollarımız. Türkiye Mühendislik Haberleri, 384(7), 16–27.
  23. Falconer, K. (2005). Industrial archaeology goes universal. Industrial Archaeology Review, 27(1), 23–26. https://doi.org/10.1179/030907205X44330
  24. Google Maps. (n.d.). Google Maps. Erişim tarihi: 04 Mart 2026, https://www.google.com/maps
  25. Harvard Graduate School of Design. (n.d.). The High Line, New York: Urban Design Case Study Archive. https://udcsa.gsd.harvard.edu/projects/13
  26. Hospers, G. J. (2002). Industrial heritage tourism and regional restructuring in the European Union. European Planning Studies, 10(3), 397–404.
  27. Hüdavendigar Salname-i Resmiyesi. (1908). Hüdavendigar Salname-i Resmiyesi.
  28. ICOMOS. (2011). Endüstri mirası sitleri, yapıları, alanları ve peyzajlarının korunması için ICOMOS-TICCIH ortak ilkeleri (Dublin İlkeleri). Paris.
  29. İlyas, A. (2023). Ulus-devletin Anadolu’ya taşınmasında demiryolları. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 59, 55–74. https://doi.org/10.21563/sutad.1378236
  30. Kansu, S. (1940). Mudanya-Bursa hattımız. Demiryolları Dergisi, 475–480.
  31. Kaplanoğlu, R. (n.d.). Mudanya treninin öyküsü. Erişim tarihi: 04 Mart 2026, https://www.bursadakultur.org/mudanya_treni.htm
  32. Kayın, E. (2013). Endüstri mirasına yönelik koruma müdahalelerini değerlendirme ölçütleri ve Terkos Pompa İstasyonu. Mimarlık, 370, 43–49.
  33. Kent ve Demiryolu. (n.d.). Marakaz vapurundan Mudanya–Bursa demiryoluna. Erişim tarihi: 04 Mart 2026, https://kentvedemiryolu.com/marakaz-vapurundan-mudanya-bursa-demiryoluna/
  34. Kılıç, E., & Dinç Kalaycı, P. (2019). Uluslararası öneri ve ilkelere göre yeniden işlevlendirilmiş bir endüstri mirası yapısı: İstanbul Kadir Has Üniversitesi, mekânlar, kullanımlar ve tarihselliğin yaşanması üzerine gözlemsel bir çalışma. In 3. Uluslararası Sanat ve Estetik Sempozyumu Bildirileri (ss. 672–690). Gaziantep, Türkiye
  35. Kıraç, B., & Kaptı, M. (2004). Monografik bir çalışma: Silahtarağa Elektrik Fabrikası. İçinde Eyüpsultan Sempozyumu VIII (ss. 28–39). Eyüp Belediyesi.
  36. Köksal, A. (2006). Kentsel dönüşüm projeleri karşısında endüstri mirasının geleceği. Mimarlık, 331.
  37. Köksal, G. (2012). Endüstri mirasını koruma ve yeniden kullanım yaklaşımı. Güney Mimarlık Dergisi, 8, 18–23.
  38. Köksal, G. T. (2005). İstanbul’daki endüstri mirası için koruma ve yeniden kullanım önerileri (Doktora tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi). YÖK Tez.
  39. Marshall, J. (2019). Coal Drops Yard and London Bridge Station among this year's RIBA London winners. Erişim tarihi: 04 Mart 2026, https://www.building.co.uk/news/coal-drops-yard-and-london-bridge-station-among-this-years-riba-london-winners/5099564.article
  40. Merciu, F., Păunescu, C., Merciu, G., & Dorobanţu, M. (2022). Assessing the value of railway heritage for sustainable development: The case study of the Oraviţa–Anina railway, Romania. Sustainability, 14, 13262. https://doi.org/10.3390/su142013262
  41. Mısırlısoy, D., & Günçe, K. (2023). Railways as common cultural heritage: Cyprus Government Railway. The Historic Environment: Policy & Practice, 14, 112–128. https://doi.org/10.1080/17567505.2023.2180891
  42. Munshed, Z. A., & Ashour, A. S. (2024). Adaptive reuse (AR) of historical and heritage buildings: Case study Coal Drops Yard. BIO Web of Conferences, 97, 00104. https://doi.org/10.1051/bioconf/20249700104
  43. Nilüfer Belediyesi. (n.d.). Nilüfer Pancar Deposu. https://www.nilufer.bel.tr/kategoriler/tesisler/kulturevleri/pancar-deposu
  44. Özelmacı, C. (2024). Yeniden işlevlendirilen endüstri mirasının incelenmesi: Bursa dokuma fabrikaları (Yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi). YÖK Tez.
  45. Sang, K., Fontana, G. L., & Piovan, S. E. (2022). Assessing railway landscape by ahp process with gis: A study of the yunnan-vietnam railway. Remote Sensing, 14(3), 603.
  46. Rix, M. (1955). Industrial archaeology. The Amateur Historian, 2(8), 225–229.
  47. Saner, M. (2012). Endüstri mirası: Kavramlar, kurumlar ve Türkiye’deki yaklaşımlar. Planlama, 52, 53–66.
  48. Sawant Kulkarni, N. (2012). Industrial archaeology: An introduction. Bulletin of the Deccan College Post-Graduate and Research Institute, 72–73, 297–301.
  49. Shi, M., & Huang, X. X. (2025). Reuse of public heritage buildings: Analysis of successful practices and identification of obstacles. Open Journal of Social Sciences, 13, 322–351. https://doi.org/10.4236/jss.2025.131020
  50. Song, J. (2013). The economic impact of the preservation and adaptive reuse of rail tracks, the High Line in New York City: Regional impact analysis and property value change analysis (Master of Arts thesis, Cornell University). https://www.researchgate.net/publication/369334919_The_economic_impact_of_the_preservation
  51. Şenşar, D. (2024). Mudanya tarihi tren garı. Stone & Life. Erişim tarihi: 04 Mart 2026, https://stonelife.net/mudanya-tarihi-tren-gari/
  52. TICCIH. (n.d.). The International Committee for the Conservation of the Industrial Heritage. Erişim tarihi: 04 Mart 2026, https://ticcih.org/about/about-ticcih/
  53. Toydemir, S. (1953). Tarihe karışan hat: Mudanya-Bursa. Demiryol, 19, 15–16.
  54. Trinder, B. (2000). From FICCIM to TICCIH 2000: Reflections on 27 years. TICCIH Bulletin.
  55. Liu, F., Lu, Z., & Wang, Y. (2024). Research on the Spatiotemporal Distribution of Railway Architectural Heritages Based on Heritage Database—Taking the Jinqin Section of the Peking–Mukden Railway as an Example. Sustainability, 16(6), 2466.
  56. Xie, P. F. (2015). Industrial heritage tourism. Channel View Publications.
  57. Yücel, M. S., & Taşar, M. M. (2016). Demiryolunun stratejik önemi ve erken cumhuriyet döneminde demiryolu siyaseti. VAKANÜVİS-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 1(1), 293-342.