Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBu metinler aynı zamanda anatomi, hastalık, belirti ve tedavi adlarının hangi dilsel kalıplarla kurulduğunu da göstermektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Tarihi tıp metinleri, bir dilin uzmanlık alanlarına ait söz varlığını izleme bakımından önemli kaynaklardır. Bu metinler aynı zamanda anatomi, hastalık, belirti ve tedavi adlarının hangi dilsel kalıplarla kurulduğunu da göstermektedir. Uygur tıp geleneğinin hacimli eserlerinden biri olan Tėbbiy Ekber, bu bakımdan dikkat çekici bir metindir. Eser, bir yandan dönemin tıbbi bilgi birikimini yansıtırken, öte yandan tıp terminolojisinin hangi dilsel yollarla kurulduğunu da ortaya koymaktadır. Farsçadan Uygur Türkçesine aktarılmış olması ise, metni çeviri yoluyla şekillenen terminolojik yapıların incelenmesi bakımından ayrıca önemli hale getirmektedir. Bu çalışmada, Tėbbiy Ekber’in baş ve boyun anatomisiyle ilişkili ilk yedi bölümünde yer alan çok sözcüklü tıp terimleri ile terimleşmiş ifadeler incelenmiştir. Çalışmada nitel metin incelemesi yöntemi kullanılmış, veriler hem yapısal özellikleri hem de metin içindeki terminolojik işlevleri bakımından ele alınmıştır. İnceleme sonunda verilerin dört ana grupta toplandığı görülmüştür. Bunlar, Türkçenin kendi söz yapım imkanlarıyla kurulmuş morfolojik birleşik terimler, fiil kökenli bileşenler içeren sözlükselleşmiş ve kalıplaşmış ifadeler, yardımcı fiillerle kurulan söz dizimsel terimleşmiş ifadeler ile kaynak dilin kurallarını koruyan alıntı terimlerdir. Bulgular, Uygur Türkçesindeki tıp terminolojisinin yalnızca sözcük birleştirme ile kurulmadığını; sözlükselleşme, terimleşme, dilbilgiselleşme ve ödünçleme gibi süreçlerin birlikte işlediğini göstermektedir.
Abstract
Historical medical texts offer valuable material for tracing the specialized vocabulary of a language and the ways in which technical concepts are named. In this respect, Tėbbiy Ekber, one of the major works of the Uyghur medical tradition, is particularly useful because it reflects both the medical knowledge of its period and the linguistic formation of medical terminology. Its translation from Persian into Uyghur Turkish also makes it a useful source for examining how technical concepts were rendered and how terminological structures were shaped through translation. This article examines the multi-word medical terms and terminologized expressions attested in the first seven chapters of Tėbbiy Ekber concerning the anatomy and diseases of the head and neck. The study employs qualitative document analysis, and the data are evaluated with respect to both their structural properties and their terminological functions within the text. The findings indicate that the attested structures can be grouped into four main layers: morphological compound terms formed through the internal resources of Turkish, lexicalized and formulaic expressions containing verb-derived components, syntactic terminologized expressions constructed with auxiliary verbs, and borrowed terms preserving the grammatical patterns of the source language. Taken together, these findings suggest that medical terminology in Uyghur Turkish was shaped not by compounding alone, but through the combined operation of lexicalization, terminologization, grammaticalization, and borrowing.