Dergiler / Gazi Türkiyat / 2026 / Sayı: 38

DİPLOMASİ VE TİCARET BAĞLAMINDA OSMANLI–ABD İLİŞKİLERİNİN GELİŞİMİ

The Development of Ottoman–USA Relations in the Context of Diplomacy and Commerce

Kaan Enuştekin(MARMARA ÜNİVERSİTESİ)0009-0001-3304-7062
Sayfa
383–401
Yayın Tarihi
2026-06-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışma içerisinde Osmanlı ve ABD’nin ikili ilişkilerini inceleyen makale, kitap ve arşiv belgelerinden faydalanılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:ABD ve Osmanlı arasında gerçekleşen diplomatik ilişkiler 18. yüzyılda başlamıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çalışmamızın içerisinde yukarıda özetlenenlerin dışında ABD ve Osmanlı arasında gerçekleşen arkeolojiye dayalı diplomasi, ithal edilen malların miktarı, ihraç edilen malların oranı ve Osmanlı’nın ABD’den ithal ettiği silahların türleri gibi önemli konular da açıklanmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışma içerisinde Osmanlı ve ABD’nin ikili ilişkilerini inceleyen makale, kitap ve arşiv belgelerinden faydalanılmıştır.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:ABD · Osmanlı İmparatorluğu · ticaret

Özet

ABD ve Osmanlı arasında gerçekleşen diplomatik ilişkiler 18. yüzyılda başlamıştır. Hem Osmanlı hem de ABD kıta Avrupası devletlerine karşı bir müttefik bulabilmek için birbirleriyle ikili ilişkilerini geliştirmek istemişlerdir. Bu ikili ilişkiler genellikle karşılıklı olarak imzalanan ticaret antlaşmaları ve konsolosluklar aracılığıyla gerçekleşmiştir. Özellikle ticari ilişkiler her iki ülkenin birbirleriyle olan ilişkilerinde önemli bir yere sahiptir. Trabzon, İzmir, İstanbul ve Boston gibi şehirler ABD ve Osmanlı arasında gerçekleşen ticaretin önemli bölgeleri olarak ön plana çıkmaktadır. ABD, kıta Avrupası ülkelerinin Osmanlı’dan aldığı kapitülasyonların benzerlerini alabilmek için Osmanlı ile olan diplomatik ve ticari ilişkilerini güçlendirmeyi amaçlamıştır. Osmanlı ise kıta Avrupası ülkelerini hem ticari hem de siyasi olarak dengeleyebilmek için ABD ile ticari ve diplomatik ilişkileri canlı tutmaya çalışmıştır. ABD özellikle Osmanlı’da yaşayan azınlıkların haklarını savunmak iddiasıyla Osmanlı’nın iç işlerine karışmaya çalışmıştır. Bunu da diplomatik temsilcilikleri aracılığıyla gerçekleştirmiştir. Osmanlı ise ABD’nin bu tutumuna karşı kendisini savunabilmek için ABD’de bulunan diplomatik temsilciliklerini kullanmıştır. Çalışmamızın içerisinde yukarıda özetlenenlerin dışında ABD ve Osmanlı arasında gerçekleşen arkeolojiye dayalı diplomasi, ithal edilen malların miktarı, ihraç edilen malların oranı ve Osmanlı’nın ABD’den ithal ettiği silahların türleri gibi önemli konular da açıklanmıştır. Bu çalışmanın amacı; Osmanlı ve ABD arasındaki diplomatik ve ticari ilişkilerin birbirleriyle olan ilgilerini ortaya çıkarmaktır. Çalışmamız ayrıca Osmanlı ve ABD arasındaki ticari ve diplomatik ilişkilerin birbirlerinden ayrı düşünülmemesi gerektiğini vurgulamaktadır. Çalışma içerisinde Osmanlı ve ABD’nin ikili ilişkilerini inceleyen makale, kitap ve arşiv belgelerinden faydalanılmıştır.

Abstract

Diplomatic relations between the United States and the Ottoman Empire began in the 18th century. Both the Ottoman Empire and the United States sought to develop bilateral relations with each other in order to find an ally against continental European states. These bilateral relations were generally established through mutually signed trade agreements and consulates. Commercial relations, in particular, played an important role in the relations between the two countries. Cities such as Trabzon, Izmir, Istanbul, and Boston stood out as important centers of trade between the United States and the Ottoman Empire. The United States aimed to strengthen its diplomatic and commercial relations with the Ottoman Empire in order to obtain capitulations similar to those granted to continental European countries. The Ottoman Empire, on the other hand, sought to maintain active commercial and diplomatic relations with the United States in order to balance continental European countries both commercially and politically. The United States attempted to interfere in the internal affairs of the Ottoman Empire, particularly under the pretext of defending the rights of minorities living in the Ottoman Empire. It did so through its diplomatic missions. The Ottoman Empire, in turn, used its diplomatic missions in the United States to defend itself against this stance of the United States. In addition to the above summary, our study also explains important topics such as archaeology-based diplomacy between the USA and the Ottoman Empire, the quantity of imported goods, the ratio of exported goods, and the types of weapons imported by the Ottoman Empire from the USA. The aim of this study is to reveal the interrelationships between the diplomatic and commercial relations between the Ottoman Empire and the USA. Our study also emphasizes that the commercial and diplomatic relations between the Ottoman Empire and the United States should not be considered separately. The study draws on articles, books, and archival documents examining the bilateral relations between the Ottoman Empire and the United States.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Enuştekin, K. (2026). DİPLOMASİ VE TİCARET BAĞLAMINDA OSMANLI–ABD İLİŞKİLERİNİN GELİŞİMİ. Gazi Türkiyat, Sayı: 38, 383–401. https://doi.org/10.65007/gaziturkiyat.1652358

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (44)

  1. AÇIKSES, E., OSMAN KUBİLAY, G. (2009). “Osmanlı Toplumunda Aidiyetlik Duygusuna Bir Örnek: Ahmet Rüstem (Alfred Bilinski) Bey”. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19 (1): 169-84.
  2. AKÇADAĞ, G. (2013). “Akdeniz’de Türk-Amerikan Ticari İlişkilerinin Başlamasında Kaptan William Bainbridge’in İstanbul Seyahatinin Önemi”. Tarih Dergisi, (54): 121-48.
  3. AYDIN, M. (2006). “Amerikan Protestan Misyonerlerinin Ermeniler Arasındaki Faaliyetleri ve Bunun Osmanlı-Amerikan İlişkilerine Etkisi”. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 19 (19): 79-122.
  4. BAYRAKTAR, H. (2007). “Ortadoğu ile İlgili Ayrılıkçı Basın Faaliyetleri Hakkında Sultan II. Abdülhamit’e Sunulan Bazı Layihalar”. Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (18): 151-60.
  5. BOA (Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi). Amerikan Cumhurbaşkanının, İstanbul Sefareti'ne Tayin Ettiği Samuel S Cox'un İtimata Layık Görülmesine Dair Mektup (Y.PRK.NMH). 3/8. Tarih: 09-06-1302 (13.06.1886).
  6. BUDAK, Ö. (2020). “The Ottoman Consuls in Boston, 1845–1914: An Untold Story”. Journal of the Ottoman and Turkish Studies Association, 7 (2): 179-215.
  7. BÜYÜKKİBAR, T. (2018). Cumhuriyet’in İlanına Kadar Olan Süreçte ABD-Osmanlı-Ermeni İlişkileri ve ABD`nin Ermeni Politikası. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  8. ÇÖREKLİ, L. (2023). “ABD’nin Osmanlı Topraklarında Misyonerlik Faaliyetleri ve Ermeniler”. BELLEK Uluslararası Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 5 (1): 1-13.
  9. DAMLIBAĞ, F. (2018). Osmanlı Devleti`nde İhracat İçin Pamuk Üretimi (1860-1870). (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  10. DOĞANAY, P. “Şumnu Kalesi’nde Direniş: 1828-1829 Osmanlı-Rus Harbi”. Karadeniz İncelemeleri Dergisi 19, 38 (Nisan 2025): 269-94.
  11. DÖŞKAYA FÜSUN, Ç. (2018). “Amerikan Board ve Misyoner Corinna Shattuck’ın Urfa Faaliyetleri”. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 5 (14), 84-119.
  12. DÖŞKAYA FÜSUN, Ç. (2021). “Osmanlı Devleti’nde Amerikalı Misyonerlerin Antlaşma Hakları”. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 8 (3): 769-98.
  13. DURDU, M. (2024). “Osmanlı Devleti ile Portekiz Krallığı Arasında Ticari ve Diplomatik İlişkilerin Tesisine Yönelik Girişimler (1797-1843)”. Tarih İncelemeleri Dergisi, 39 (1), 107-144. https://doi.org/10.18513/egetid.1425251
  14. GÖZEL DURMAZ, OYA (2022). “Amerikan Raporları Üzerinden Osmanlı Pamuklu Ürünler Piyasasına Kısa Bir Bakış”. Belgi Dergisi, (23): 305-22.
  15. ERHAN Ç. (1998). “1830 Osmanlı-Amerikan Antlaşması’nın Gizli Maddesi ve Sonuçları”. Belleten 62 (234): 457-66.
  16. FİDAN, M. (2019). “Osmanlı Devleti’nin Dış Ticaretinde Kullandığı 1862 Tarihli Gümrük Tarife Defteri: Amerika Örneği”. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 29 (1): 429-48.
  17. FRANTANTUONO, E. (2008). Self-righteous beneficence: American diplomats and missionary perceptions of the Ottoman Empire, 1908-1914. (Honors Theses). University Of Richmond.
  18. GONZALEZ, A. (2018). “What Is and What Was: The Ottoman Empire According to a 19th Century American Diplomat”. Voces Novae, 8 (1): 51-70.
  19. GÜCÜM, K. (2017). “II. Abdülhamid döneminde Filistin ve Siyonizm”. Teori Dergisi, 72-85.
  20. GÜHER, E. (2018). Başlangıcından Birinci Dünya Savaşı’na kadar Türk-Amerikan ilişkileri. (Yayımlanmamış doktora tezi). Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  21. GÜLER, Y. (2005). “Osmanlı Devleti Dönemi Türk-Amerikan İlişkileri 1795-1914”. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 6 (1): 227-40.
  22. GÜNAY, S. (1995). “II. Abdulhamid Döneminde Suriye ve Lübnan’da Arap Ayrılıkçı Hareketlerinin Başlaması ve Devletin Tedbirleri”. Tarih Araştırmaları Dergisi, 17 (28): 85-108.
  23. KANTARCI, Ş. (2008). “Osmanlı’da Onurlu Bir Diplomat ve Millî Mücadele’nin Önemli Siması: Ahmed Rüstem Bey”. Atatürk Yolu Dergisi, 11 (42): 247-86.
  24. KARA, A. (2014). “Osmanlı Devleti-A.B.D. Ticari İlişkileri”. Akademik İncelemeler Dergisi, 1 (2): 35-49.
  25. KAYAPINAR, S. (2017). “1830 Osmanlı-ABD Ticaret Antlaşması’ Öncesi Amerika’nın Diplomasi Girişimleri”. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (51): 39-56.
  26. KURAT, A, N. (1959). Türk-Amerikan Münasebetlerine Kısa Bir Bakış. Ankara: Doğuş Matbaası.
  27. KURT, Z. (2020). Amerika Birleşik Devletleri’nde Ermeni Faaliyetleri (1914-1917). (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  28. KUTKAN, Ö. (2019). “Bir Amerikan Ticari Teşebbüsü ve Bir Osmanlı Kentini Okuma Çabası: Doğu Akdeniz Ticaret Dergisi ve İzmir (1911- 1914)”. Türkiyat Mecmuası, 29 (2): 435-54.
  29. OBA, A. E. (2019). “Yeni Belgeler Işığında Cumhuriyetin İlk Döneminde Türkiye-ABD İlişkileri (1929-1932)”. Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 71-97.
  30. OĞUZ, E. E. (2020). “Osmanlı’dan Cumhuriyete Bilinmeyen Önemli Bir Kişilik Ahmed Rüstem Bey (1862-1935)”. Oğuz-Türkmen Araştırmaları Dergisi, 4 (2): 128-68.
  31. OKUR, M. (2015). ''I. Dünya Savaşı Başlarında Trabzon Limanı'nın Ticari Hacmine Dair ABD Konsolosu’nun Bir Raporu”. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 5 (12): 276-87.
  32. Okur M., HAZEL K. (2015). “Amerikan Konsolos Raporlarına Göre XX. Yüzyıl Başlarında Trabzon'un Ticari Durumu ve ABD’nin Ticaret Odası Açma Girişimleri”. Karadeniz İncelemeleri Dergisi, 10 (19): 119-37.
  33. ÖĞRETEN, C. (2024). “Turkish-American Relations: 10th Anniversary Celebrations Of American Aid And Propaganda”. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 12 (41): 244-60.
  34. ÖKSÜZ, M. (2010). “Osmanlı Topraklarında Hukuki Statü Arayışı ve Varlık Mücadalesinde Amerikan Kurumları”. History Studies International Journal of History, 2 (1): 127-37.
  35. PEKCAN, A. (2018). ABD Elçisi Samuel S. Cox`un İstanbul elçilik yılları (1885-1886). (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  36. SATIŞ, İ. (2011). “Ottoman-America Weapon Trade in the Second Half of 19th Century”. History Studies International Journal of History, 3, (Özel Sayı): 295-311.
  37. SEZGİ, E. (2022). “Osmanlı Devleti’nde Misyonerlik Çalışmaları ve Ermeniler”. Kafdağı, 7 (2), 185-204. https://doi.org/10.51469/kafdagi.1202730
  38. SÖNMEZ, A. (2012). “Osmanlı Devleti’nde Başarısız Bir Eski Eser Kaçakçılığı Teşebbüsü: Edgar James Banks ve Bismaya Kazısı”. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, (27): 39-50.
  39. SÖNMEZ, A. (2013). “Ayastefanos Antlasması’nın Gölgesinde ABD Eski Baskanı Grant’ın Türkiye Ziyareti”. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 13 (1): 37-54.
  40. SÜMER, G. (2008). “The Roots of American Foreign Policy and The American Foreign Political Culture”. Uluslararası İlişkiler Dergisi 5 (19): 119-44.
  41. ŞAHİN, G. (2024). “XIX. Yüzyılda Osmanlı Devleti’nin Avrupalı Devletlerle Bir İlişki Türü Olarak Arkeo-Diplomasi”. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi (22): 94-110. doi: 10.20860/ijoses.1578684.
  42. YİĞİT, M. (2009). Ali Ferruh Bey’in Washington Elçilik Yılları (1898-1901). (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  43. TEMEL, M. (2012). “XIX. Yüzyılda Osmanlı-Belçika Ticari İlişkileri”. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15 (27), 247-263.
  44. BOA (Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi). Amerikan Cumhurbaşkanının, İstanbul Sefareti'ne Tayin Ettiği Samuel S Cox'un İtimata Layık Görülmesine Dair Mektup (Y.PRK.NMH). 3/8. Tarih: 09-06-1302 (13.06.1886).