Dergiler / Gazi Türkiyat / 2026 / Sayı: 38

MİTOLOJİDEN GELENEĞE: TATAR FOLKLORUNDA KARGA

From Mythology to Tradition: The Crow in Tatar Folklore

Gülşah Yılmaz(AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-0940-9411
Sayfa
131–145
Yayın Tarihi
2026-06-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

İklimsel çeşitli ipuçları vermesi veya fiziksel niteliklerini işaret eden kültürel ürünler, karganın Tatar Türklerinin yaşadıkları coğrafyanın bir parçası olduğunu göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Türk Dünyasında kuşlar; mitolojide, folklorda, çağdaş edebiyatta ve dolayısıyla kültürde genellikle pozitif sembolizme sahiptir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu durum, karga özelinde Türk kültüründe değişken bir anlam izlenimi sunar.
💡
Sonuç & Katkı:İklimsel çeşitli ipuçları vermesi veya fiziksel niteliklerini işaret eden kültürel ürünler, karganın Tatar Türklerinin yaşadıkları coğrafyanın bir parçası olduğunu göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Karga Bŭtkası (lapası) · karga · folklor

Özet

Türk Dünyasında kuşlar; mitolojide, folklorda, çağdaş edebiyatta ve dolayısıyla kültürde genellikle pozitif sembolizme sahiptir. Bu durum, karga özelinde Türk kültüründe değişken bir anlam izlenimi sunar. Başlangıçta kutsal sayılmasına rağmen karganın zamanla pozitif algısının yanında negatif algı da kazandığı gözlemlenir. Karga, tarihî dönemlerde kurtarıcı, yardımcı, tanrının elçisi rolleriyle karşımıza çıkarken zamanla uğursuzluk ve talihsizlik sembolü olarak algılanmaya başlanmıştır. Kazan Tatar folklorunda da sahip olduğu anlam zenginliği bakımından karganın dikkat çeken kuş türlerinden olduğu görülmektedir. Makalede, Tatar Türklerinin dünyayı algılayışını yansıtan atasözü, deyim gibi folklor ürünleriyle birlikte Karga Bŭtkası geleneği incelenmiş ve karganın toplum hayatında inanç ve kültür temelindeki karşılıkları ortaya çıkarılmıştır. İklimsel çeşitli ipuçları vermesi veya fiziksel niteliklerini işaret eden kültürel ürünler, karganın Tatar Türklerinin yaşadıkları coğrafyanın bir parçası olduğunu göstermektedir. Aynı zamanda karganın mitolojideki yeri ve bunun kültüre yansımalarıyla birlikte anlamsal dönüşümü üzerinde durulmuştur. Bu çalışma, Tatar halk inançlarında karganın mitolojik bir kurtarıcıdan (Tanrı’nın elçisi) kültürel bir tabuya (uğursuzluk sembolü) dönüşümünü semiyotik bir düzlemde incelemektedir. Sonuç olarak tarih süreci içerisinde olumsuz algı kazanan karganın olumlu algısının da devam ettiği tespit edilmiştir.

Abstract

In the Turkic World, birds generally possess positive symbolism in mythology, folklore, contemporary literature, and, consequently, within the broader culture. However, the case of the crow presents a variable semantic trajectory within this context. Despite initially being regarded as sacred, the crow is observed to have gradually acquired negative perceptions alongside its earlier positive associations. While the crow appeared in historical periods in the roles of savior, helper, and messenger of God, over time it came to be perceived as a symbol of misfortune and bad luck. In Kazan Tatar folklore specifically, the crow stands out as a noteworthy bird species due to its rich semantic diversity. This article examines the "Crow Porridge" (Karga Bŭtkası) tradition alongside folklore products such as proverbs and idioms that reflect the Tatar Turks' worldview, revealing the crow's significance within the foundations of belief and culture in social life. Cultural artifacts referencing climatic indicators or physical characteristics demonstrate that the crow is an intrinsic part of the geography inhabited by the Tatar Turks. Furthermore, the study focuses on the crow's place in mythology, its semantic transformation, and its reflections in culture. Specifically, this study analyzes the crow's transformation in Tatar folk beliefs from a mythological savior (messenger of God) to a cultural taboo (symbol of misfortune) from a semiotic perspective. Consequently, it is determined that despite the negative perception acquired throughout history, the positive perception of the crow continues to persist .

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yılmaz, G. (2026). MİTOLOJİDEN GELENEĞE: TATAR FOLKLORUNDA KARGA. Gazi Türkiyat, Sayı: 38, 131–145. https://doi.org/10.65007/gaziturkiyat.1859705

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (35)

  1. ALTAYLI, S. (1994). Azerbaycan Türkçesi Sözlüğü (C. I). İstanbul: MEB Yayınları.
  2. ARSLAN, D. (2022). “Kırgız Destanlarında Benzetme Unsuru Olarak Hayvanlar: Eşimkul ve Zuura Destanı Örneği” İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 11 /1: 192-211.
  3. BEŞEN DELİCE, T. (2022). “Azerbaycan Türkçesi Söz Varlığında Hayvan Adlarına Yüklenen Anlamlar” Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi/Journal of Turkish World Studies, 22/2: 425-466.
  4. BEYDİLLİ, C. (2004). Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük. Ankara: Yurt Kitap Yayın.
  5. BOGENBAYEV, N., CALMIRZA, A. (2014). “Eski Türk Dünya Görüşündeki “Kut” ve “Karga” Kavramları”. Milli Folklor, 103: 69- 79.
  6. JANABEKOVA, A. Red. (2011). Qazaq Ädebiy Tiliniñ Sözdigi. (On Bes Tomdıq 9. Tom). Almatı: JŞS RPBK “Däwir”.
  7. ÇORUHLU, Y. (2002). Türk Mitolojisinin Anahatları. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
  8. DİLEK, İ. (2021). Türk Mitoloji Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  9. EḪMETYANŬV, R. Ġ. (2015). Tatar Tı̇̆ltı̇̆nı̇̆ñ İ̆tı̇̆mŭlŭgı̇̆k Süzlı̇̆gı̇̆ (İkı̇̆ Tŭmda. I. Tŭm A-L). Ḳazan: Meġarif - Vaḳıt Neşriyatı.
  10. ERCİLASUN, A. B., AKKOYUNLU, Z. (2018). Kâşgarlı Mahmud Dîvânu Lugâti’t-Türk Giriş- Metin – Çeviri- Notlar- Dizin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  11. ERGİN, M. (2009). Dede Korkut Kitabı 1 (7. Baskı). Ankara: Türk Dil Kurumu.
  12. İSENBET, N. (1989). Tatar Tı̇̆ltı̇̆nı̇̆ñ Frazı̇̆ŭlŭgı̇̆k Süzlı̇̆gı̇̆ (İkı̇̆ Tŭmda I. Tŭm A-Ḳ). Ḳazan: Tatarstan Kitap Neşriyatı.
  13. İSENBET, N. (2003). Tatar Ḫalıḳ Mekallerı̇̆. Yar -Çallı: İdı̇̆l-Yŭrt Neşriyatı.
  14. İSENBET, N. (2010). Tatar Ḫalıḳ Mekallerı̇̆. (Ǚç Tŭmda I. Tŭm). Ḳazan: Tatarstan Kitap Neşriyatı.
  15. KYÝASOWA, G., GELDİMYRADOW, A., DURDYÝEW, H. (2016). Türkmen Diliniň Düşündirişli Sözlügi (Iki tomluk. I tom. A-Ž). Aşgabat: Ylym.
  16. MAḪMUTŬVA, L. T., MǙḪEMMEDİYİ̆V, M. G., SABİROV, Ḳ. S., ḪANBİKŬVA, Ş. S. Red. (1979). Tatar Tı̇̆lı̇̆nı̇̆ñ Añlatmalı Süzlı̇̆gı̇̆ (Ǚç Tŭmda II. Tŭm Ḳ-S). Ḳazan: Tatarstan Kitap Neşriyatı.
  17. MАRUFÅV, 3. M. Rеd. (1981). Özbеk Tiliniñ İzåhli Luġаti (2. Tåm). Måskvа: Rus Tili Nаşriyåti.
  18. MİNNULİN, K. M., SEGDETŞİN, İ. K., ZAHİDULLİNA, D. Ǚ., YAMALTDİNŬV, İ., İ. (2022). Tatar Ḫalıḳ İcatı Yula Fŭlḳlŭrı (25 Tŭmda 2. Tŭm). Ḳazan: Tatarstan Kitap Neşriyatı.
  19. ÖGEL, B. (2025a). Türk Mitolojisi (C. I). Ankara: Altınordu Yayınları.
  20. ÖGEL, B. (2025b). Türk Mitolojisi (C. II). Ankara: Altınordu Yayınları.
  21. ÖNER, M. (2015). Kazan Tatar Türkçesi Sözlüğü (Genişletilmiş 2. Baskı). Ankara: Türk Dil Kurumu.
  22. ÖZBAŞ, M. (2010). “Kurtarıcı Kargadan Burnu Pislikten Çıkmayan Kargaya: Türk Halk Anlatılarında Karganın Dönüşümü”. Milli Folklor, 88: 57-65.
  23. ÖZŞAHİN, M. (2017). Başkurt Türkçesi Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu.
  24. SAX, B. (2006). Toplumun Aynasında Karga. İstanbul: Kitap Yayınevi.
  25. SEVER, M (1999). “Türk Mitolojisinde Kuşlar”. Milli Folklor, 42: 83-88.
  26. URMANÇİ̆, F. İ. (2009). Tatar Mifŭlŭgiyesı̇̆. İ̆ntsiklŭpı̇̆dik Süzlı̇̆k (3 Tŭmda 2. Tŭmda D-S). Ḳazan: Meġarif Neşriyatı.
  27. T. M.: Tatar Mifları (İyeler, Işanular, Irımnar, Fallar, İm-Tŭmnar, Sınamışlar, Yŭlalar). (1999). Ḳazan: Tatarstan Kitap Neşriyatı.]
  28. TİMİ̆RĠALİN, A. Ḳ. (2017). Milliyet Süzlı̇̆gı̇̆ (3 Tŭmda 2. Tŭm Y-R). Ḳazan: Tatarstan Kitap Neşriyatı.
  29. Türkçe Sözlük (2005). Ankara: Türk Dil Kurumu.
  30. USEEV, N. (t.y.). “Manas’ın Hayvanlarla İlgili Epitetleri”. 9. Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü. 451-435. https://www.kulturportali.gov.tr/mrepo/eKitap/eb-Manasinhayvanlarlailgiliepiteteleri/18/ (20.01.2026)
  31. YARULLİNA YILDIRIM, R., YILDIZ, Ç. (2012). “Edigey Destanında Hayvanların Fonksiyonları”. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 1: 67-77.
  32. YILDIZ, N. (1995). Manas Destanı (W.Radloff) ve Kırgız Kültürü ile İlgili Tespit ve Tahliller. Ankara: Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu.
  33. YILMAZ, G. (2022). “Yurt Konulu Tatar Türkülerinde Hayvanlar”. İdil-Ural Araştırmaları Dergisi, 4/2: 335-358.
  34. YUHADİN, K. K. (2011). Kırgız Sözlüğü (çev. Abdullah Taymas). Ankara: Türk Dil Kurumu.
  35. ZARİPOVA ÇETİN, Ç. (2009). Tatar Türklerinin Gelenek ve Görenekleri. Ankara: Karadeniz Dergisi Yayınları.