KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Fiscaoeconomia / 2026 / Volume: 10 Issue: 3

Faaliyet Kontrol Sisteminin Sürdürülebilir Çevresel Performansa Etkisi: Türkiye Çay Sektörü Üzerine Bir Araştırma

The Effect of Activity Control Systems on Sustainable Environmental Performance: A Study on the Tea Sector in Türkiye

Mustafa Savcı(Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi)0000-0002-0794-9804
Musa Gün(RECEP TAYYİP ERDOĞAN ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-5020-9342
Aykut Karakaya(RECEP TAYYİP ERDOĞAN ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-6491-132X
Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-10-07
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, FKS’nin SÇP’yi pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı biçimde etkilediğini göstermiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmada, Türkiye’de çay sektöründe faaliyet gösteren işletmelerde Faaliyet Kontrol Sistemi’nin (FKS) Sürdürülebilir Çevresel Performans (SÇP) üzerindeki etkisi incelenmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çevresel performansın stratejik bir rekabet unsuruna dönüştüğü günümüzde, bu sistemin sürdürülebilirlik üzerindeki rolü önem kazanmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, FKS’nin SÇP’yi pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı biçimde etkilediğini göstermiştir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Activity Control System · Sustainable Environmental Performance · Tea Sector

Özet

Bu çalışmada, Türkiye’de çay sektöründe faaliyet gösteren işletmelerde Faaliyet Kontrol Sistemi’nin (FKS) Sürdürülebilir Çevresel Performans (SÇP) üzerindeki etkisi incelenmiştir. FKS, maliyet yönetimi bilgi sisteminin operasyonel bir bileşeni olarak işletme faaliyetlerinin planlanan hedeflerle uyumunu izlemekte ve yönetsel karar alma süreçlerine geri bildirim sağlamaktadır. Çevresel performansın stratejik bir rekabet unsuruna dönüştüğü günümüzde, bu sistemin sürdürülebilirlik üzerindeki rolü önem kazanmıştır. Araştırmanın verileri, Doğu Karadeniz Bölgesi’nde faaliyet gösteren 86 çay işletmesinin üst düzey yöneticilerinden yüz yüze anket yöntemiyle elde edilmiştir. Ölçeklerin geçerliliği ve güvenilirliği Açıklayıcı Faktör Analizi ve Cronbach alfa katsayılarıyla değerlendirilmiş; araştırma hipotezi regresyon analiziyle test edilmiştir. Bulgular, FKS’nin SÇP’yi pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı biçimde etkilediğini göstermiştir. Ayrıca bu ilişkinin özel çay işletmelerinde daha güçlü olduğu belirlenmiştir. Sonuçlar, FKS’nin yalnızca maliyet ve verimlilik aracı olmadığını, SÇP’nin operasyonel düzeyde desteklenmesinde de işlevsel bir mekanizma olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, FKS’nin SÇP üzerindeki doğrudan etkisini ve kamu-özel işletme farklılığını birlikte inceleyerek sınırlı literatüre sektör düzeyinde ampirik katkı sunmaktadır.

Abstract

This study examines the effect of the Activity Control System (ACS) on Sustainable Environmental Performance (SEP) in enterprises operating in Türkiye's tea sector. As an operational component of the cost management information system, ACS monitors the alignment of business activities with planned targets and provides feedback to managerial decision-making. As environmental performance becomes a strategic competitive factor, the role of such a system in supporting sustainability is increasingly important. Data were collected through face-to-face surveys with senior managers of 86 tea enterprises in the Eastern Black Sea Region. The validity and reliability of the scales were evaluated using Exploratory Factor Analysis and Cronbach's alpha coefficients, and the research hypothesis was tested through regression analysis. The findings show that ACS has a positive and statistically significant effect on SEP and that the relationship is stronger in private tea factories. These results demonstrate that ACS is not merely a tool for cost management and operational efficiency; it is also an operational mechanism for supporting SEP. By examining both the direct ACS-SEP relationship and the public-private difference, the study provides sector-level empirical evidence for a limited body of research.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Savcı, M., Gün, M., Karakaya, A. (2026). Faaliyet Kontrol Sisteminin Sürdürülebilir Çevresel Performansa Etkisi: Türkiye Çay Sektörü Üzerine Bir Araştırma. Fiscaoeconomia, Volume: 10 Issue: 3. https://doi.org/10.25295/fsecon.1953848

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (35)

  1. Afum, E., Agyabeng-Mensah, Y., Sun, Z., Frimpong, B., Kusi, L. Y., & Acquah, I. S. K. (2020). Green manufacturing practices and sustainable performance among Ghanaian manufacturing SMEs: The explanatory link of green supply chain integration. Management of Environmental Quality: An International Journal, 31(6), 1457–1475. https://doi.org/10.1108/MEQ-02-2020-0039
  2. Arjaliès, D.-L., & Mundy, J. (2013). The use of management control systems to manage CSR strategy: A levers of control perspective. Management Accounting Research, 24(4), 284–300. https://doi.org/10.1016/j.mar.2013.06.003
  3. Arora, A., Arora, A. S., Sivakumar, K., & Burke, G. (2020). Strategic sustainable purchasing, environmental collaboration, and organizational sustainability performance: The moderating role of supply base size. Supply Chain Management: An International Journal, 25(6), 709–728. https://doi.org/10.1108/SCM-11-2019-0400
  4. Balioğlu, İ., & Savcı, M. (2021). Yönetim denetiminin maliyet yönetimi bilgi sisteminin geliştirilmesine etkisi: Örnek bir uygulama. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(4), 2333–2354. https://doi.org/10.33206/mjss.859243
  5. Bansal, P., & Roth, K. (2000). Why companies go green: A model of ecological responsiveness. Academy of Management Journal, 43(4), 717–736. https://doi.org/10.5465/1556363
  6. Botín, J. A., & Vergara, M. A. (2015). A cost management model for economic sustainability and continuous improvement of mining operations. Resources Policy, 46, 212–218. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2015.10.004
  7. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LİSREL uygulamaları (2. baskı). Pegem Akademi.
  8. Daromes, F. E., & Ng, S. (2023). Environmental management control systems and environmental performance: Direct and indirect effect. International Journal of Professional Business Review, 8(6), e01753. https://doi.org/10.26668/businessreview/2023.v8i6.1753
  9. de Burgos-Jiménez, J., Vázquez-Brust, D., Plaza-Úbeda, J. A., & Dijkshoorn, J. (2013). Environmental protection and financial performance: An empirical analysis in Wales. International Journal of Operations & Production Management, 33(8), 981–1018. https://doi.org/10.1108/IJOPM-11-2010-0374
  10. DeVellis, R. F. (2014). Ölçek geliştirme: Kuram ve uygulamalar (T. Totan, Çev.). Nobel Yayın Dağıtım.
  11. Dülgeroğlu, İ. (2008). Tüketici değerlerinin pazarlamadaki yeri ve genç tüketiciler üzerine bir araştırma. Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 28(2), 71–92.
  12. Ferreira, A., Moulang, C., & Hendro, B. (2010). Environmental management accounting and innovation: An exploratory analysis. Accounting, Auditing & Accountability Journal, 23(7), 920–948. https://doi.org/10.1108/09513571011080180
  13. Field, A. (2016). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (4. baskı). Sage Publications.
  14. George, D., & Mallery, M. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference (10. baskı). Pearson.
  15. Gond, J.-P., Grubnic, S., Herzig, C., & Moon, J. (2012). Configuring management control systems: Theorizing the integration of strategy and sustainability. Management Accounting Research, 23(3), 205–223. https://doi.org/10.1016/j.mar.2012.06.003
  16. Guan, L., Hansen, D. R., & Mowen, M. M. (2009). Cost management (6. baskı). South-Western Cengage Learning.
  17. Guenther, E., Endrikat, J., & Guenther, T. W. (2016). Environmental management control systems: A conceptualization and a review of the empirical evidence. Journal of Cleaner Production, 136, 147–171. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2016.02.043
  18. Haftacı, V. (2013). Yönetim muhasebesi. Umuttepe Yayınları.
  19. Hansen, D. R., & Mowen, M. M. (2006). Cost management: Accounting and control (5. baskı). Thomson South-Western.
  20. Hart, S. L. (1995). A natural-resource-based view of the firm. Academy of Management Review, 20(4), 986–1014. https://doi.org/10.5465/AMR.1995.9512280033
  21. Henri, J.-F., & Journeault, M. (2010). Eco-control: The influence of management control systems on environmental and economic performance. Accounting, Organizations and Society, 35(1), 63–80. https://doi.org/10.1016/j.aos.2009.02.001
  22. Hertin, J., Berkhout, F., Wagner, M., & Tyteca, D. (2008). Are EMS environmentally effective? The link between environmental management systems and environmental performance in European companies. Journal of Environmental Planning and Management, 51(2), 259–283. https://doi.org/10.1080/09640560701865040
  23. Karagöz, Y. (2017). SPSS AMOS uygulamalı nitel-nicel-karma bilimsel araştırma yöntemleri ve yayın etiği (1. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
  24. Kartal, A., Gündüz, H. E., & Sevim, A. (2013). Maliyet yönetimi (Anadolu Üniversitesi Yayını No. 3034). Anadolu Üniversitesi.
  25. Malmi, T., & Brown, D. A. (2008). Management control systems as a package: Opportunities, challenges and research directions. Management Accounting Research, 19(4), 287–300. https://doi.org/10.1016/j.mar.2008.09.003
  26. Nawrocka, D., & Parker, T. (2009). Finding the connection: Environmental management systems and environmental performance. Journal of Cleaner Production, 17(6), 601–607. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2008.10.003
  27. Niţă, C., & Stefea, P. (2014). Cost control for business sustainability. Procedia – Social and Behavioral Sciences, 124, 307–311. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2014.02.490
  28. Petera, P., Wagner, J., & Pakšiová, R. (2021). The influence of environmental strategy, environmental reporting and environmental management control system on environmental and economic performance. Energies, 14(15), 4637. https://doi.org/10.3390/en14154637
  29. Savcı, M. (2024). Çay işletmelerinde ilk madde ve malzeme kullanımının çevresel maliyetlere etkisi üzerine nitel bir araştırma. Uluslararası Ekonomi İşletme ve Politika Dergisi, 8(1), 205-219.
  30. Schaltegger, S., Lüdeke-Freund, F., & Hansen, E. G. (2016). Business models for sustainability: A co-evolutionary analysis of sustainable entrepreneurship, innovation, and transformation. Organization & Environment, 29(3), 264–289. https://doi.org/10.1177/1086026616633272
  31. Silva, D. N., Wehrmeyer, W., & Murphy, R. (2024). Development of a holistic framework for sustainability measurement: A case study of the tea sector. Cleaner Production Letters, 7, Article 100072. https://doi.org/10.1016/j.clpl.2024.100072
  32. Simons, R. (1995). Levers of control: How managers use innovative control systems to drive strategic renewal. Harvard Business School Press.
  33. Simons, R., 1994. How new top managers use control systems as levers of strategic renewal. Strategic Management Journal, 15, 169–189.
  34. Souza, A. C., Alexandre, N. M. C., & Guirardello, E. B. (2017). Psychometric properties in instruments evaluation of reliability and validity. Application of Epidemiology, 26(3), 649–659. https://doi.org/10.5123/S1679-49742017000300022
  35. ul Haq, S., & Boz, I. (2020). Measuring environmental, economic, and social sustainability index of tea farms in Rize Province, Turkey. Environment, Development and Sustainability, 22(3), 2545–2567. https://doi.org/10.1007/s10668-019-00310-x