KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Fiscaoeconomia / 2026 / Volume: 10 Issue: 1

Tarımsal Katma Değer, Orman Alanları, Teknolojik Gelişme, Ekonomik Büyüme ve Enerji Kullanımının Karbon Emisyonlarına Etkisi: Türkiye İçin Bir Uygulama

The Impact of Agricultural Value Added, Forest Areas, Technological Development, Economic Growth, and Energy Use on Carbon Emissions: An Application for Türkiye

Tuğba Özyıldız(GAZİANTEP ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-2101-2954
Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-03-19
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

ARDL sınır testi sonuçları ise, analizde yer alan değişkenler arasında %1 anlamlılık düzeyinde uzun dönemli eş bütünleşme ilişkisi olduğunu göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Son dönemlerde tüm dünyanın en büyük endişe kaynağı olarak tanımlanan çevresel bozulmaların en büyük itici güçlerinden birini karbon emisyonları oluşturmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Türkiye için 1990–2022 dönemine ait yıllık zaman serisi verileri Dünya Bankası’na ait World Development Indicators (WDI) veri tabanından elde edilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:ARDL sınır testi sonuçları ise, analizde yer alan değişkenler arasında %1 anlamlılık düzeyinde uzun dönemli eş bütünleşme ilişkisi olduğunu göstermektedir.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:2022 Verileri
⚙️Değişkenler:Carbon Emission · Energy · Growth

Özet

Son dönemlerde tüm dünyanın en büyük endişe kaynağı olarak tanımlanan çevresel bozulmaların en büyük itici güçlerinden birini karbon emisyonları oluşturmaktadır. Karbon emisyonları nedeniyle her geçen gün daha da kötüleşen küresel iklim değişiklikleri hem çevre hem de sürdürülebilirlik için büyük riskler taşımaktadır. Türkiye için 1990–2022 dönemine ait yıllık zaman serisi verileri Dünya Bankası’na ait World Development Indicators (WDI) veri tabanından elde edilmiştir. Modelde karbon emisyonu (kişi başı CO₂ emisyonu) bağımlı değişken olarak belirlenmiş ve açıklayıcı değişkenler olarak kişi başına düşen GSYİH, enerji kullanımı, başvurulan patent sayısı, tarımsal katma değer ve orman alanı değişkenleri kullanılmıştır. ARDL sınır testi sonuçları ise, analizde yer alan değişkenler arasında %1 anlamlılık düzeyinde uzun dönemli eş bütünleşme ilişkisi olduğunu göstermektedir. Uzun dönem bulguları incelendiğinde, enerji kullanımında meydana gelen artışın karbon emisyonlarını artırdığı görülmektedir. Patent başvurularında meydana gelen artışlar karbon emisyonlarını azaltmaktadır. Karbon emisyonu ile orman alanı arasında negatif yönlü ilişkiler bulunmaktadır. Ayrıca kısa dönemde kişi başına gelirde ve tarımsal katma değerde yaşanan artışlar karbon emisyonlarını artırarak çevresel kaliteyi bozmaktadır. Çevre kalitesinin arttırılması teknolojik dönüşümler ve bunları destekleyen verimli enerji politikalarıyla CO₂ emisyonlarını ve enerji tüketimini azaltmaya yardımcı olabilir. Ayrıca ülke içerinde yeşil finansın özendirilmesi sonucunda yenilenebilir enerji girişimleri desteklenebilir.

Abstract

Recent environmental degradation, which is identified as the greatest concern worldwide, is driven by carbon emissions, one of the major contributing factors. The global climate change worsened by carbon emissions poses significant risks for both the environment and sustainability. Annual time series data for Türkiye from 1990–2022 have been used to validate the World Bank's World Development Indicators (WDI). Carbon emissions (CO₂ emissions per capita) were determined as the dependent variable in the model, with explanatory variables such as GDP per capita, energy use, patent applications, agricultural value added, and forest area variables being used. The results of the ARDL bound testing indicate the existence of long-term cointegration relationships among the variables in the analysis at the 1% significance level. Long-term findings show that an increase in energy consumption leads to an increase in carbon emissions. Increases in patent applications decrease carbon emissions. Negative relationships are found between carbon emissions and patent applications, as well as forest land. Additionally, increases in per capita income and agricultural value added in the short-term lead to an increase in carbon emissions, deteriorating environmental quality. Improving environmental quality can help reduce CO₂ emissions and energy consumption through technological transformations and efficient energy policies. In addition, promoting green finance within the country can support renewable energy initiatives.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Özyıldız, T. (2026). Tarımsal Katma Değer, Orman Alanları, Teknolojik Gelişme, Ekonomik Büyüme ve Enerji Kullanımının Karbon Emisyonlarına Etkisi: Türkiye İçin Bir Uygulama. Fiscaoeconomia, Volume: 10 Issue: 1. https://doi.org/10.25295/fsecon.1757563

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (104)

  1. Abbas, S., Gui, P., Chen, A., & Ali, N. (2022). The effect of renewable energy development, market regulation, and environmental innovation on CO2 emissions in BRICS countries. Environmental Science and Pollution Research, 29(39), 59483-59501. https://doi.org/10.1007/s11356-022-20013-7
  2. Acaravci, A., & Ozturk, I. (2010). On the relationship between energy consumption, CO2 emissions and economic growth in Europe. Energy, 35(12), 5412-5420. https://doi.org/10.1016/j.energy.2010.07.009
  3. Akyol, H. (2022). İklim değişikliği Türkiye’de ekonomik büyüme için bir risk oluşturur mu?. Afet ve Risk Dergisi, 5(1), 179-195. https://doi.org/10.35341/afet.996986
  4. Aqeel, A., & Butt, M. S. (2001). The relationship between energy consumption and economic growth in Pakistan. Asia-Pacific Development Journal, 8(2), 101-110.
  5. Aras, S., & Van, M. H. (2022). An interpretable forecasting framework for energy consumption and CO2 emissions. Applied Energy, 328, 120163. https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2022.120163
  6. Ardakani, M. K., & Seyedaliakbar, S. M. (2019). Impact of energy consumption and economic growth on CO2 emission using multivariate regression. Energy Strategy Reviews, 26, 100428. https://doi.org/10.1016/j.esr.2019.100428
  7. Arı, İ. (2021). Tarım sektöründeki enerji ve emisyon değişiminin iktisadi bakımdan değerlendirilmesi. Tarım ve Mühendislik, 27-31.
  8. Bas, T., Kara, F., & Alola, A. A. (2021). The environmental aspects of agriculture, merchandize, share, and export value-added calibrations in Turkey. Environmental Science and Pollution Research, 28(44), 62677-62689. https://doi.org/10.1007/s11356-021-15171-z
  9. Bilal, A., Li, X., Zhu, N., Sharma, R., & Jahanger, A. (2021). Green technology innovation, globalization, and CO2 emissions: recent insights from the OBOR economies. Sustainability, 14(1), 236. https://doi.org/10.3390/su14010236
  10. Cakmak, E. G., & Okutan, H. C. (2023). Technological assessment of greenhouse gas reduction potential of power generation in Türkiye. Atmospheric Pollution Research, 14(11), 101911. https://doi.org/10.1016/j.apr.2023.101911
  11. Chen, P. Y., Chen, S. T., Hsu, C. S., & Chen, C. C. (2016). Modeling the global relationships among economic growth, energy consumption and CO2 emissions. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 65, 420-431. https://doi.org/10.1016/j.rser.2016.06.074
  12. Cil, N. (2023). Re-examination of pollution haven hypothesis for Turkey with Fourier approach. Environmental Science and Pollution Research, 30(4), 10024-10036. https://doi.org/10.1007/s11356-022-22800-8
  13. Coondoo, D., & Dinda, S. (2002). Causality between income and emission: A country group-specific econometric analysis. Ecological Economics, 40(3), 351-367. https://doi.org/10.1016/S0921-8009(01)00280-4
  14. Dağ, M., & Kızılkaya, F. (2021). Türkiye için sağlık harcamaları, CO2 emisyonları ve ekonomik büyüme ilişkisinin incelenmesi. Journal of Management and Economics Research, 19(3), 211-229. https://doi.org/10.11611/yead.917255
  15. Dallı, T., & Kütükçü, E. (2023). Türkiye’de tarım, yenilenebilir ve yenilenemez enerji tüketimi, doğrudan yabancı sermaye girişi ve CO2 emisyonu ilişkisi: ARDL Analizi. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 6(3), 2154-2170. https://doi.org/10.47495/okufbed.1173480
  16. Danish, Zhang, B., Wang, Z., & Wang, B. (2018). Energy production, economic growth and CO2 emission: evidence from Pakistan. Natural Hazards, 90(1), 27-50. https://doi.org/10.1007/s11069-017-3031-z
  17. Demir, A. (2022). Paris Anlaşması ve 26. Taraflar Konferansı (COP 26)’nda Türkiye değerlendirmesi: Yükümlülükler ve sorumluluklar. Biological Diversity and Conservation, 15(2), 162-170. https://doi.org/10.46309/biodicon.2022. 1088410
  18. Demir, Y. (2022). Türkiye’de doğrudan yabancı yatırımlar, enerji tüketimi, kişi başına gayri safi yurtiçi hâsıla ve karbondioksit (CO2) Emisyonu ilişkisine yönelik ampirik bulgular. Yönetim Bilimleri Dergisi, 20(44), 279-297. https://doi.org/10.35408/comuybd.886388
  19. Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American Statistical Association, 74(366a), 427-431.
  20. Dinda, S. (2004). Environmental Kuznets curve hypothesis: A survey. Ecological Economics, 49(4), 431-455. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2004.02.011
  21. Doğanlar, M., Mike, F., Kızılkaya, O., & Karlılar, S. (2021). Testing the long-run effects of economic growth, financial development and energy consumption on CO2 emissions in Turkey: new evidence from RALS cointegration test. Environmental Science and Pollution Research, 28(25), 32554-32563. https://doi.org/10.1007/s11356-021-12661-y
  22. Elfaki, K. E., & Ahmed, E. M. (2024). Testing technological Kuznets curve implications on achieving sustainable development goal 10 in seven Asian countries. Technological Forecasting and Social Change, 209, 123785. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2024.123785
  23. Emek, Ö. F., & Özçelebi, O. (2021). Türkiye’de Çevresel Kuznets Hipotezinin geçerliliği bağlamında karbon emisyonu (CO2) ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin incelenmesi: Hatemi-J ve zamanla değişen nedensellik. Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(2), 364-386.
  24. Engle, R. F., & Granger, C. W. (1987). Co-integration and error correction: representation, estimation, and testing. Econometrica: journal of the Econometric Society, 251-276. https://doi.org/10.2307/1913236
  25. Genç, M. C., Ekinci, A., & Sakarya, B. (2022). The impact of output volatility on CO2 emissions in Turkey: Testing EKC hypothesis with Fourier stationarity test. Environmental Science and Pollution Research, 29(2), 3008-3021. https://doi.org/10.1007/s11356-021-15448-3
  26. Georgescu, I. A., Bara, A., & Oprea, S. V. (2024). Challenges for low-carbon economies in Latin America. Testing pollution haven hypothesis in developing countries. Energy Reports, 12, 5280-5299. https://doi.org/10.1016/j.egyr.2024.11.009
  27. Grossman, G. M., & Krueger, A. B. (1991). Environmental impacts of a north American free trade agreement. National Bureau of Economic Research. https://doi.org/10.3386/w3914
  28. Gülmez, Z. (2024). Ticari açıklık, ekonomik büyüme ve CO2 emisyonu: NAFTA Ülkeleri üzerine bir analiz. Paradigma: İktisadi ve İdari Araştırmalar Dergisi, 13(1), 1-15. https://dergipark.org.tr/tr/pub/paradigmaiiad
  29. Gyamfi, B. A., Adedoyin, F. F., Bein, M. A., Bekun, F. V., & Agozie, D. Q. (2021). The anthropogenic consequences of energy consumption in E7 Economies: Juxtaposing roles of renewable, coal, nuclear, oil and gas energy: evidence from panel quantile method. Journal of Cleaner Production, 295, 126373. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2021.126373
  30. Huang, B. N., Hwang, M. J., & Yang, C. W. (2008). Causal relationship between energy consumption and GDP growth revisited: a dynamic panel data approach. Ecological economics, 67(1), 41-54. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2007.11.006
  31. IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change). (2014). Climate change 2014: synthesis report. Contribution of working groups I, II and III to the fifth assessment report of the intergovernmental panel on climate change. IPCC, Geneva, p 151. (16.05.2025).
  32. IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change). (2022). Mitigation of Climate Change, 2042. https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/ (01.03.2025).
  33. İzgi, Ç. (2023). İmalat sanayi, enerji kullanımı ve çevre kirliliği arasındaki bağlantı Türkiye'de bir inceleme. Ahi Evran Akademi, 4(2), 35-46.
  34. Johansen, S. (1988). Statistical analysis of cointegration vectors. Journal of Economic Dynamics and Control, 12(2-3), 231-254. https://doi.org/10.1016/0165-1889(88)90041-3
  35. Kaplan, E. (2025). Türkiye’s sustainability challenge: an empirical ARDL analysis of the ımpact of energy consumption, economic growth, and agricultural growth on carbon dioxide emissions. Sustainability, 17(13), 6077. https://doi.org/10.3390/su17136077
  36. Kavaz, İ., & Kaya, B. (2023). Türkiye’de yenilenebilir enerji tüketimi, ekonomik büyüme ve CO2 emisyonu arasındaki ilişkinin analizi: ARDL sınır testi yaklaşımı. İşletme Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 219-243. https://doi.org/10.33416/baybem.1313504
  37. Kaymak, O. (2022). Türkiye’deki CO2 emisyonu, enerji tüketimi ve GSYİH değişkenlerinin Granger nedensellik yöntemi ile incelenmesi. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(24), 266-283. https://doi.org/10.53092/duiibfd.112670290-2020
  38. Kazanasmaz, E., Demirel, B. L., Karatepe, S., & Hızarcı, A. E. (2023). Ekonomik büyüme, elektrik tüketimi ve karbon emisyonu ilişkisi: Türkiye örneği. Muhasebe ve Finans İncelemeleri Dergisi, 6(2), 248-265. https://doi.org/10.32951/mufider.1356297
  39. Kemp, R., & Pearson, P. (2007). Final report MEI project about measuring eco-innovation. UM Merit, Maastricht, 10(2), 1-120.
  40. Kesbiç, C., & Bozduman, E. T. (2021). Türkiye’de sektör bazında enerji tüketiminin çevre kirliliği üzerine etkisi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(2), 289-299. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.888607
  41. Khan, I., & Hou, F. (2021a). The dynamic links among energy consumption, tourism growth, and the ecological footprint: The role of environmental quality in 38 IEA countries. Environmental Science and Pollution Research, 28(5), 5049-5062. https://doi.org/10.1007/s11356-020-10861-6
  42. Khan, I., & Hou, F. (2021b). The impact of socio-economic and environmental sustainability on CO2 emissions: a novel framework for thirty IEA countries. Social Indicators Research, 155(3), 1045-1076. https://doi.org/10.1007/s11205-021-02629-3
  43. Khan, S., Yuan, H., Yahong, W., & Ahmad, F. (2024). Environmental implications of technology-driven energy deficit and urbanization: Insights from the environmental Kuznets and pollution hypothesis. Environmental Technology & Innovation, 34, 103554. https://doi.org/10.1016/j.eti.2024.103554
  44. Kilinc-Ata, N. (2022). The asymmetric impact of economic growth, energy consumption, population, and R&D on carbon emission in Turkey: Evidence from ARDL and non-linear ARDL. Handbook of research on sustainable development goals, climate change, and digitalization (200-215). https://doi.org/10.4018/978-1-7998-8482-8.ch013
  45. Kirikkaleli, D., & Osmanlı, A. (2023). The impact of political stability on environmental quality in the long run: the case of Turkey. Sustainability, 15(11), 9056. https://doi.org/10.3390/su15119056
  46. Koç, N., Koç, Ö. E., Virlanuta, F. O., Bıtrak, O. O., Çiçek, U., Kovacs, R. O.,. & Vrabie, T. (2025). Agricultural value added, renewable energy, and the Environmental Kuznets Curve: Evidence from Turkey. Energies, 18(13), 3291. https://doi.org/10.3390/en18133291
  47. Koç, N., Saraç, T. B., & Koç, Ö. E. (2022). Türkiye’de çevre kirliliğinin belirleyicileri üzerine ekonometrik bir analiz. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(4), 204-225. https://doi.org/10.53443/anadoluibfd.1137098
  48. Koçak, E. (2024). Çevresel teknolojik inovasyonun küresel ısınma üzerindeki etkisine ilişkin bir inceleme: Türkiye’den kanıtlar. Fiscaoeconomia, 8(2), 478-494. https://doi.org/10.25295/fsecon.1405227
  49. Konat, G. (2021). Türkiye’de karbondioksit emisyonu ve ekonomik büyüme ilişkisi: Yapısal kırılmalı testlerden kanıtlar. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 9(1), 105-122.
  50. Kripfganz, S., & Schneider, D. C. (2020). Response surface regressions for critical value bounds and approximate p‐values in equilibrium correction models 1. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 82(6), 1456-1481. https://doi.org/10.1111/obes.12377
  51. Kripfganz, S., & Schneider, D. C. (2023). ARDL: Estimating autoregressive distributed lag and equilibrium correction models. The Stata Journal, 23(4), 983-1019. https://doi.org/10.1177/1536867X231212434
  52. Kuznets, S. (1955). Economic growth and income inequality. American Economic Review, 45(1), 1–28. http://www.jstor.org/stable/1811581
  53. Kuznets, S. (1955). International differences in capital formation and financing. Capital formation and economic growth (19-111). Princeton University Press.
  54. Landrigan, P. J. (2017). Air pollution and health. The Lancet Public Health, 2(1), e4-e5. https://doi.org/10.1016/S2468-2667(16)30023-8
  55. Lau, L. S., Yii, K. J., Ng, C. F., Tan, Y. L., & Yiew, T. H. (2025). Environmental Kuznets curve (EKC) hypothesis: A bibliometric review of the last three decades. Energy & Environment, 36(1), 93-131. https://doi.org/10.1177/0958305X231177734
  56. Luzzati, T., & Orsini, M. (2009). Investigating the energy-environmental Kuznets curve. Energy, 34(3), 291-300. https://doi.org/10.1016/j.energy.2008.07.006
  57. Moalla, M. (2023). Energy consumption, CO2 emissions, and economic growth nexus: ARDL Analysis for Türkiye. Kent Akademisi, 16(Türkiye Cumhuriyeti’nin 100. Yılı Özel Sayısı), 19-37. https://doi.org/10.35674/kent.1344366
  58. Mujtaba, A., Jena, P. K., & Mukhopadhyay, D. (2020). Determinants of CO2 emissions in upper middle-income group countries: an empirical investigation. Environmental Science and Pollution Research, 27, 37745–37759. https://doi.org/:10.1007/s11356-020-09803-z
  59. Naimoğlu, M. (2024). Türkiye’de karbondioksit (CO2) emisyonunu etkileyen faktörlerin ampirik analizi. The Journal of Social Sciences, 61(61), 280-288. http://dx.doi.org/10.29228/SOBIDER.66801
  60. Nkoro, E., & Uko, A. K. (2016). Autoregressive Distributed Lag (ARDL) cointegration technique: application and interpretation. Journal of Statistical and Econometric methods, 5(4), 63-91. http://www.scienpress.com/Upload/JSEM%2fVol%205_4_3.pdf
  61. Odhiambo, N. M. (2009). Energy consumption and economic growth nexus in Tanzania: An ARDL bounds testing approach. Energy policy, 37(2), 617-622. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2008.09.077
  62. Oğul, B. (2022). Türkiye’de çevresel teknolojik inovasyonlar ekolojik ayak izini azaltıyor mu? ARDL sınır testi analizi. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 409-427. https://doi.org/10.54282/inijoss.1116874
  63. Oğul, B. (2023). Tarım sektöründeki gelişmeler çevresel kirliliği etkiliyor mu? Türkiye üzerine ampirik bulgular. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(3), 1016-1026. https://doi.org/10.33206/mjss.1063110
  64. Okumuş, İ. (2020). Türkiye’de yenilenebilir enerji tüketimi, tarım ve CO2 emisyonu ilişkisi. Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 6(1), 21-34. https://doi.org/10.20979/ueyd.659092
  65. Ordu, S. (2022). Enerji tüketimi, CO2 salınımı ve ekonomik büyüme ilişkisi: Türkiye için ARDL sınır testi yaklaşımı. Journal of Economics Business & Finance Research/Ekonomi İşletme ve Maliye Araştırmaları Dergisi, 4(1). https://doi.org/10.38009/ekimad.1065717
  66. Ozturk, I., & Acaravci, A. (2010). CO2 emissions, energy consumption and economic growth in Turkey. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 14(9), 3220-3225. https://doi.org/10.1016/j.rser.2010.07.005
  67. Özbay, Ü. (2024). Türkiye’de tarımsal faaliyetler karbon emisyonunu etkiler mi? ARDL testinden elde edilen kanıtlar. Turkish Journal of Agricultural and Natural Sciences, 11(2), 536-546. https://doi.org/10.30910/turkjans.1380091
  68. Özekenci, E. K. (2023). Karbondioksit emisyonu (CO2) ile ihracat, enerji, doğrudan yabancı yatırımlar ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki: Türkiye örneği. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (40), 83-98. https://doi.org/10.18092/ulikidince.1251325
  69. Özyakışır, D., & Çamkaya, S. (2025). Türkiye’de göçmen dövizleri ve CO2 emisyonları ilişkisi: Çevresel Kuznets Eğrisi Hipotezi çerçevesinde bir analiz. Uluslararası Ekonomi Siyaset İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 8(3), 63-78. https://doi.org/10.59445/ijephss.1709558
  70. Pata, U. K., & Yurtkuran, S. (2018). Yenilenebilir enerji tüketimi, nüfus yoğunluğu ve finansal gelişmenin CO2 salımına etkisi: Türkiye örneği. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 303-318. https://doi.org/10.18092/ulikidince.441173
  71. Pejović, B., Karadžić, V., Dragašević, Z., & Backović, T. (2021). Economic growth, energy consumption and CO2 emissions in the countries of the European Union and the Western Balkans. Energy Reports, 7, 2775-2783. https://doi.org/10.1016/j.egyr.2021.05.011
  72. Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326. https://doi.org/10.1002/jae.616
  73. Phillips, P. C., & Perron, P. (1988). Testing for a unit root in time series regression. Biometrika, 75(2), 335-346. https://doi.org/10.1093/biomet/75.2.335
  74. Polat, M. A., & Ergün, S. (2023). Türkiye’de Çevresel Kuznets eğrisi hipotezinin ekonomik büyüme ve farklı küreselleşme türleri bakımından analizi. İstanbul İktisat Dergisi, 73(1), 107-142. https://doi.org/10.26650/ISTJECON2022-1138122
  75. Pradhan, K. C., Mishra, B., & Mohapatra, S. M. (2024). Investigating the relationship between economic growth, energy consumption, and carbon dioxide (CO2) emissions: a comparative analysis of South Asian nations and G-7 countries. Clean Technologies and Environmental Policy, 26(10), 3349-3367. https://doi.org/10.1007/s10098-024-02802-5
  76. Qoyash, F. K., & Eren, M. (2022). Türkiye’de teknolojik inovasyon ve yenilenebilir enerji tüketiminin çevre kirliliği üzerine etkisi. Ardahan Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(2), 110-118. https://dergipark.org.tr/tr/pub/aruiibfdergisi
  77. Rahman, M. M., & Alam, K. (2022). CO2 Emissions in Asia–Pacific Region: Do energy use, economic growth, financial development, and international trade have detrimental effects?. Sustainability, 14(9), 5420. https://doi.org/10.3390/su14095420
  78. Raihan, A., & Tuspekova, A. (2022a). Dynamic impacts of economic growth, energy use, urbanization, tourism, agricultural value-added, and forested area on carbon dioxide emissions in Brazil. Journal of Environmental Studies and Sciences, 12(4), 794-814. https://doi.org/10.1007/s13412-022-00782-w
  79. Raihan, A., & Tuspekova, A. (2022b). The nexus between economic growth, energy use, urbanization, tourism, and carbon dioxide emissions: New insights from Singapore. Sustainability Analytics and Modeling, 2, 100009. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2022.121843
  80. Raihan, A., Hasan, M. A., Voumik, L. C., Pattak, D. C., Akter, S., & Ridwan, M. (2024). Sustainability in Vietnam: Examining economic growth, energy, innovation, agriculture, and forests' impact on CO2 emissions. World Development Sustainability, 4, 100164. https://doi.org/10.1016/j.wds.2024.100164
  81. Ridwan, M. (2023). Unveiling the powerhouse: Exploring the dynamic relationship between globalization, urbanization, and economic growth in Bangladesh through an innovative ARDL approach. Asıan Journal of Economıcs, 2(2), 283-291. https://doi.org/10.53402/ajebm.v2i2.352
  82. Saqib, N. (2022). Asymmetric linkages between renewable energy, technological innovation, and carbon-dioxide emission in developed economies: Non-linear ARDL analysis. Environmental Science and Pollution Research, 29(40), 60744-60758. https://doi.org/10.1007/s11356-022-20206-0
  83. Shan, S., Genç, S. Y., Kamran, H. W., & Dinca, G. (2021). Role of green technology innovation and renewable energy in carbon neutrality: A sustainable investigation from Turkey. Journal of Environmental Management, 294, 113004. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2021.113004
  84. Sharif, A., Saqib, N., Dong, K., & Khan, S. A. R. (2022). Nexus between green technology innovation, green financing, and CO2 emissions in the G7 countries: the moderating role of social globalisation. Sustainable Development, 30(6), 1934-1946. https://doi.org/10.1002/sd.2360
  85. Song, Y., Cheng, J., Zhang, Y., Dai, T., & Huang, J. (2021). Direct and indirect effects of heterogeneous technical change on metal consumption intensity: evidence from G7 and BRICS Countries. Resources Policy, 71, 101995 https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2021.101995
  86. Stern, D. I. (2004). The rise and fall of the environmental Kuznets curve. World Development, 32(8), 1419-1439. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2004.03.004
  87. Tekbaş, M., & Tutumlu, H. (2023). Ekonomik Büyüme, ekonomik karmaşıklık, yenilenebilir enerji tüketimi ve CO2 emisyonu ilişkisi: Türkiye örneği. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 11(2), 124-141. https://doi.org/10.54429/seyad.1311540
  88. Tiwari, A. K. (2011). Energy consumption, CO2 emissions and economic growth: A revisit of the evidence from India. Applied Econometrics and International Development, 11(2), 165-189.
  89. TUİK. (2025). Sera gazı emisyon istatistikleri, 1990-2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Sera-Gazi-Emisyon-Istatistikleri-1990-2023-53974 (07.04.2025)
  90. Uğur, M. S. (2022). The relationship between foreign direct investment, economic growth, energy consumption and CO2 emissions: Evidence from ARDL model with a structural break for Turkey. Ege Academic Review, 22(3), 337-352. https://doi.org/10.21121/eab.1100759
  91. Usman, M., Jahanger, A., Makhdum, M. S. A., Balsalobre-Lorente, D., & Bashir, A. (2022). How do financial development, energy consumption, natural resources, and globalization affect arctic countries’ economic growth and environmental quality? An advanced panel data simulation. Energy, 241, 122515. https://doi.org/10.1016/j.energy.2021.122515
  92. Ürkmez, İ., Sevim, A., & Çatık, A. (2024). The relationship between agriculture and carbon dioxide emission in Türkiye: A non-linear Evidence. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 21(1), 94-110. https://doi.org/10.33462/jotaf.1239615
  93. Varoğlu, N. (2022). Kişi başına gelir ve fosil yakıt tüketiminin CO2 emisyonu üzerindeki etkisi: Türkiye için eşbütünleşme analizi. Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 7(4), 15-23.
  94. Vo, A. T., Vo, D. H., & Le, Q. T. T. (2019). CO2 emissions, energy consumption, and economic growth: New evidence in the ASEAN countries. Journal of Risk and Financial Management, 12(3), 145. https://doi.org/10.3390/jrfm12030145
  95. World Bank, https://data.worldbank.org/indicator (21.04.2025)
  96. Wolde-Rufael, Y., & Mulat-Weldemeskel, E. (2023). Effectiveness of environmental taxes and environmental stringent policies on CO2 emissions: the European experience. Environment, Development and Sustainability, 25(6), 5211-5239. https://doi.org/10.1007/s10668-022-02262-1
  97. Yağış, O. (2024). Türkiye’de teknolojik yenilikler ve ekonomik büyümenin çevre kalitesi üzerindeki etkileri: ARDL sınır testi. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 24(1), 103-117. https://doi.org/10.11616/asbi.1391389
  98. Yaşar, E. (2022). Hava taşımacılığı, bilgi iletişim teknolojisi, ekonomik büyüme ve nüfusun CO2 emisyonlarına etkisi: Türkiye örneği. Ekonomi İşletme ve Maliye Araştırmaları Dergisi, 4(3), 172-193. https://doi.org/10.38009/ekimad.1120689
  99. Yurtkuran, S. (2021a). Çevresel Kuznets eğrisi hipotezinin geçerliliği ve yeşil lojistik: Türkiye örneği. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(45), 171-201. https://doi.org/10.31795/baunsobed.874990
  100. Yurtkuran, S. (2021b). The effect of agriculture, renewable energy production, and globalization on CO2 emissions in Turkey: A bootstrap ARDL approach. Renewable Energy, 171, 1236-1245. https://doi.org/10.1016/j.renene.2021.03.009
  101. Zaidi, S., & Ferhi, S. (2019). Causal relationships between energy consumption, economic growth and CO 2 emission in Sub-Saharan: evidence from dynamic simultaneous-equations models. Modern Economy. 10(09), 2157. http://www.scirp.org/journal/Paperabs.aspx?PaperID=95456
  102. Zhang, T., Yin, J., Li, Z., Jin, Y., Ali, A., & Jiang, B. (2023). RETRACTED: A dynamic relationship between renewable energy consumption, non-renewable energy consumption, economic growth and CO2 emissions: evidence from Asian emerging economies. Front. Environmental Science, 10, 2721. https://doi.org/10.3389/fenvs.2022.1092196
  103. Zou, S., & Zhang, T. (2020). CO2 emissions, energy consumption, and economic growth nexus: evidence from 30 provinces in China. Mathematical Problems in Engineering, 2020(1), 8842770. https://doi.org/10.1155/2020/8842770
  104. Koç, N., Koç, Ö. E., Virlanuta, F. O., Bıtrak, O. O., Çiçek, U., Kovacs, R. O.,. & Vrabie, T. (2025). Agricultural value added, renewable energy, and the Environmental Kuznets Curve: Evidence from Turkey. Energies, 18(13), 3291. https://doi.org/10.3390/en18133291