KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Fiscaoeconomia / 2026 / Volume: 10 Issue: 2

İşletmelere Yönelik Stratejik Algı Ölçeği (İYSAÖ) Geliştirme Çalışması

Development of the Strategic Perception Scale for Businesses (SPSB)

Didem Tetik Küçükelçi(İSTANBUL GELİŞİM ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-8911-4554
Hakan Tetik(KOÇ ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-7882-4259
Gizem Varol(İSTANBUL GELİŞİM ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-2385-2586
Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-08-03
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, ölçeğin hem akademik araştırmalarda hem de kurumsal stratejik planlamada kullanılabilir olduğunu göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu araştırmanın amacı, Türk iş dünyasındaki işletmelerin stratejik algılarını ölçmek üzere çok boyutlu, geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmektir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ölçek geliştirme sürecinde kapsamlı literatür taraması, kapsam geçerlik indeksi (CVI) ile uzman değerlendirmesi, ön test, pilot uygulama adımları gözetilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, ölçeğin hem akademik araştırmalarda hem de kurumsal stratejik planlamada kullanılabilir olduğunu göstermektedir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:2025 Verileri
⚙️Değişkenler:Strategic Perception · Scale Development · Reliability

Özet

Bu araştırmanın amacı, Türk iş dünyasındaki işletmelerin stratejik algılarını ölçmek üzere çok boyutlu, geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmektir. Literatürdeki çalışmalar, ilgili sektörler ve uluslararası endeksler temel alınarak; Yenilik ve Küresel Açıklık, Genel İş Ortamına İlişkin Algılar, Sürdürülebilirlik ve Kurumsal Sosyal Sorumluluk, İnsan Sermayesine Yönelik Beklentiler, Teknoloji ve Dijitalleşme, Risk ve Kriz Yönetimi Algısı, Pazar Dinamiklerine Yönelik Algılar ve Yönetim Yapısının Çevikliği şeklinde sekiz faktörlü bir yapı oluşturulmuştur. Geliştirilen ölçek, Türkiye ve Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerdeki işletmelerin yapısını temel almaktadır. Ölçek geliştirme sürecinde kapsamlı literatür taraması, kapsam geçerlik indeksi (CVI) ile uzman değerlendirmesi, ön test, pilot uygulama adımları gözetilmiştir. Sonrasında Türkiye'de farklı sektörlerde görev yapan 499 profesyonelden Şubat 2025 ile Mart 2025 tarihleri arasında çevrim içi olarak veri toplanmıştır. Elde edilen verilere açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri ile güvenilirlik analizleri yapılmıştır. Analizler sonucunda, toplam varyansın %62,9’unu açıklayan, 0,926 güvenilirlik katsayısına sahip 32 madde ve 8 faktörden oluşan “İşletmelere Yönelik Stratejik Algı Ölçeği (İYSAÖ)” olarak adlandırılmış bir ölçme aracı elde edilmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi sonuçları, sekiz faktörlü yapının kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir. Bulgular, ölçeğin hem akademik araştırmalarda hem de kurumsal stratejik planlamada kullanılabilir olduğunu göstermektedir. Aynı zamanda bu ölçek, gelişmekte olan ekonomilerde stratejik yönelimlerin izlenmesi ve belirsiz çevrelerde yönetimsel karar süreçlerini destekleyebilecek niteliklere sahip pratik bir araç olarak önerilmektedir.

Abstract

The aim of this study is to develop a multidimensional, valid, and reliable scale to measure the strategic perceptions of businesses operating in the Turkish business environment. Based on the existing literature, relevant sectors, and international indices, an eight-factor structure was established, consisting of Innovation and Global Openness, Perceptions of the General Business Environment, Sustainability and Corporate Social Responsibility, Expectations Regarding Human Capital, Technology and Digitalization, Perceptions of Risk and Crisis Management, Perceptions of Market Dynamics, and Agility of the Management Structure. The developed scale is grounded in the structural characteristics of businesses operating in Türkiye and other developing countries. The scale development process involved a comprehensive literature review, expert evaluations using the Content Validity Index (CVI), a pre-test, and a pilot study. Subsequently, data were collected online from 499 professionals working in different sectors in Türkiye between February 2025 and March 2025. Exploratory and confirmatory factor analyses, along with reliability analyses, were conducted on the collected data. As a result of the analyses, a measurement instrument consisting of 32 items and 8 factors, with a reliability coefficient of 0.926, was obtained and named the Strategic Perception Scale for Businesses (SPSB). The findings indicate that the scale can be effectively used in both academic research and corporate strategic planning processes. Moreover, the scale is proposed as a practical tool capable of monitoring strategic orientations in developing economies and supporting managerial decision-making processes in uncertain environments.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Küçükelçi, D. T., Tetik, H., Varol, G. (2026). İşletmelere Yönelik Stratejik Algı Ölçeği (İYSAÖ) Geliştirme Çalışması. Fiscaoeconomia, Volume: 10 Issue: 2. https://doi.org/10.25295/fsecon.1847803

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (48)

  1. Becker, G. S. (1994). Human capital: A theoretical and empirical analysis (3rd ed.). University of Chicago Press.
  2. Bentler, P. M., & Bonett, D. G. (1980). Significance tests and goodness-of-fit in the analysis of covariance structures. Psychological Bulletin, 88(3), 588-606. https://doi.org/10.1037/0033-2909.88.3.588
  3. Bharadwaj, A., El Sawy, O. A., Pavlou, P. A., & Venkatraman, N. (2013). Digital business strategy: Toward a next generation of insights. MIS Quarterly, 37(2), 471-482. https://doi.org/10.25300/MISQ/2013/37:2.3
  4. Bughin, J., Seong, J., Manyika, J., Chui, M., & Joshi, R. (2018, September). Notes from the AI frontier: Modeling the impact of AI on the world economy. McKinsey Global Institute. https://www.mckinsey.com/featured-insights/artificial-intelligence/notes-from-the-ai-frontier-modeling-the-impact-of-ai-on-the-world-economy#/
  5. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2024). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (37. baskı). Pegem Akademi.
  6. Chesbrough, H. (2003). The logic of open innovation: Managing intellectual property. California Management Review, 45(3), 33-58. https://doi.org/10.1177/000812560304500301
  7. Comrey, A. L., & Lee, H. B. (2013). A first course in factor analysis (2nd ed.). Psychology Press.
  8. Covin, J. G., & Slevin, D. P. (1989). Strategic management of small firms in hostile and benign environments. Strategic Management Journal, 10(1), 75-87.
  9. Daft, R. L., & Weick, K. E. (1984). Toward a model of organizations as interpretation systems. Academy of Management Review, 9(2), 284-295. https://doi.org/10.5465/amr.1984.4277657
  10. D'Aveni, R. A., Dagnino, G. B., & Smith, K. G. (2010). The age of temporary advantage. Strategic Management Journal, 31(13), 1371-1385.
  11. Dess, G. G., & Beard, D. W. (1984). Dimensions of organizational task environments. Administrative Science Quarterly, 29(1), 52-73.
  12. DeVellis, R. F. (2017). Scale development: Theory and applications (4th ed.). Sage Publications.
  13. Doz, Y. L., & Kosonen, M. (2010). Embedding strategic agility: A leadership agenda for accelerating business model renewal. Long Range Planning, 43(2-3), 370-382. https://doi.org/10.1016/j.lrp.2009.07.006
  14. Duncan, R. B. (1972). Characteristics of organizational environments and perceived environmental uncertainty. Administrative Science Quarterly, 17(3), 313-327.
  15. Eisenhardt, K. M., & Martin, J. A. (2000). Dynamic capabilities: What are they?. Strategic Management Journal, 21(10-11), 1105-1121. https://doi.org/10.1002/1097-0266(200010/11)21:10/11 3.0.CO;2-E
  16. Elkington, J. (1997). Cannibals with forks: The triple bottom line of 21st century business. Capstone Publishing.
  17. Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (5th ed.). Sage.
  18. Friede, G., Busch, T., & Bassen, A. (2015). ESG and financial performance: Aggregated evidence from more than 2000 empirical studies. Journal of Sustainable Finance & Investment, 5(4), 210-233. https://doi.org/10.1080/20430795.2015.1118917
  19. Girod, S. J. G., & Whittington, R. (2017). Reconfiguration, restructuring and firm performance: Dynamic capabilities and environmental dynamism. Strategic Management Journal, 38(5), 1121-1133. https://doi.org/10.1002/smj.2543
  20. Grant, R. M. (2016). Contemporary strategy analysis: Text and cases edition (9th ed.). John Wiley & Sons.
  21. Hart, S. L., & Milstein, M. B. (2003). Creating sustainable value. Academy of Management Perspectives, 17(2), 56-67. https://doi.org/10.5465/ame.2003.10025194
  22. Hidalgo, A., & Albors, J. (2008). Innovation management techniques and tools: A review from theory and practice. R&D Management, 38(2), 113-127. https://doi.org/10.1111/j.1467-9310.2008.00503.x
  23. Hoskisson, R. E., Eden, L., Lau, C. M., & Wright, M. (2000). Strategy in emerging economies. The Academy of Management Journal, 43(3), 249-267. https://doi.org/10.2307/1556394
  24. Hu, L., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 6(1), 1-55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118
  25. Kagermann, H., Wahlster, W., & Helbig, J. (2013). Securing the future of German manufacturing industry: Recommendations for implementing the strategic initiative Industrie 4.0. Acatech-National Academy of Science and Engineering.
  26. Khanna, T., & Palepu, K. G. (2010). Winning in emerging markets: A road map for strategy and execution. Harvard Business Review Press.
  27. Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling (3rd ed.). Guilford Press.
  28. Lumpkin, G. T., & Dess, G. G. (1996). Clarifying the entrepreneurial orientation construct and linking it to performance. Academy of Management Review, 21(1), 135-172.
  29. Marsh, H. W., Hau, K. T., & Wen, Z. (2004). In search of golden rules: Comment on hypothesis-testing approaches to setting cutoff values for fit indexes and dangers in overgeneralizing Hu and Bentler’s findings. Structural Equation Modeling, 11(3), 320-341. https://doi.org/10.1207/s15328007sem1103_2
  30. Milliken, F. J. (1987). Three types of perceived uncertainty about the environment: State, effect, and response uncertainty. Academy of Management Review, 12(1), 133-143.
  31. Narver, J. C., & Slater, S. F. (1990). The effect of a market orientation on business profitability. Journal of Marketing, 54(4), 20–35. https://doi.org/10.2307/1251757
  32. Nunnally, J. C., & Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory (3rd ed.). McGraw-Hill.
  33. Overby, E., Bharadwaj, A., & Sambamurthy, V. (2006). Enterprise agility and the enabling role of information technology. European Journal of Information Systems, 15(2), 120-131. https://doi.org/10.1057/palgrave.ejis.3000600
  34. Ployhart, R. E., Nyberg, A. J., Reilly, G., & Maltarich, M. A. (2014). Human capital is dead; long live human capital resources! Journal of Management, 40(2), 371-398.
  35. Polit, D. F., & Beck, C. T. (2006). The content validity index: Are you sure you know what’s being reported? Critique and recommendations. Research in Nursing & Health, 29(5), 489-497.
  36. Porter, M. E. (1990). The competitive advantage of nations. Free Press.
  37. Sheffi, Y. (2005). The resilient enterprise. MIT Press.
  38. Taber, K. S. (2018). The use of Cronbach’s alpha when developing and reporting research instruments in science education. Research in Science Education, 48(6), 1273-1296. https://doi.org/10.1007/s11165-016-9602-2
  39. Teece, D. J. (2007). Explicating dynamic capabilities: The nature and microfoundations of sustainable enterprise performance. Strategic Management Journal, 28(13), 1319-1350.
  40. Teece, D. J. (2010). Business models, business strategy and innovation. Long Range Planning, 43(2-3), 172-194. https://doi.org/10.1016/j.lrp.2009.07.003
  41. Teece, D. J., Pisano, G., & Shuen, A. (1997). Dynamic capabilities and strategic management. Strategic Management Journal, 18(7), 509-533.
  42. Tsui, A. S., Nifadkar, S. S., & Ou, A. Y. (2007). Cross-national, cross-cultural organizational behavior research: Advances, gaps, and recommendations. Journal of Management, 33(3), 426-478. https://doi.org/10.1177/0149206307300818
  43. Verhoef, P. C., Broekhuizen, T., Bart, Y., Bhattacharya, A., Dong, J. Q., Fabian, N., & Haenlein, M. (2021). Digital transformation: A multidisciplinary reflection and research agenda. Journal of Business Research, 122, 889-901. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.09.022
  44. Wheelen, T. L., Hunger, J. D., Hoffman, A. N., & Bamford, C. E. (2017). Strategic management and business policy (15th ed.). Pearson.
  45. World Bank. (2020). Doing business 2020. World Bank Publications.
  46. World Economic Forum. (2022). The global risks report 2022 (17th ed.). Cenevre
  47. Wright, P. M., & McMahan, G. C. (2011). Exploring human capital: Putting “human” back into strategic human resource management. Human Resource Management Journal, 21(2), 93-104. https://doi.org/10.1111/j.1748-8583.2010.00165.x
  48. Zeithaml, V. A., Bitner, M. J., & Gremler, D. D. (2006). Services marketing: Integrating customer focus across the firm (4th ed.). McGraw-Hill/Irwin.