Dergiler / Felsefe Dünyası / 2025 / Sayı: 82

Karen Barad’ın Yeni Materyalist Felsefesinde Eyleyici Gerçekçilik ve Etik

Agential Realism and Ethics in Karen Barad’s New Materialist Philosophy

Ayşe Çiğdem Kocaman(NİŞANTAŞI ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-1354-1335
Sayfa
130–161
Yayın Tarihi
2025-12-15
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Dolayısıyla bu çalışma, literatüre katkıda bulunmak üzere, Barad’ın eyleyici gerçekçilik kuramını ve bu kurama dayanan etik anlayışını ele almayı amaçlamaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Çağdaş ontoloji tartışmalarında öne çıkan düşünsel yaklaşımlardan biri olan yeni materyalizm, maddeyi merkeze alan özgün bir ontolojik perspektif sunmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Yeni materyalizmde madde, devinim ve dönüşüm kapasitesine sahip, ilişkisel etkileşimlerle değişimi mümkün kılan dinamik formlar olarak görülmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Dolayısıyla bu çalışma, literatüre katkıda bulunmak üzere, Barad’ın eyleyici gerçekçilik kuramını ve bu kurama dayanan etik anlayışını ele almayı amaçlamaktadır.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Karen Barad · Yeni Materyalizm · Eyleyici Gerçekçilik

Özet

Çağdaş ontoloji tartışmalarında öne çıkan düşünsel yaklaşımlardan biri olan yeni materyalizm, maddeyi merkeze alan özgün bir ontolojik perspektif sunmaktadır. Yeni materyalizmde madde, devinim ve dönüşüm kapasitesine sahip, ilişkisel etkileşimlerle değişimi mümkün kılan dinamik formlar olarak görülmektedir. Bu bakış açısı, insan-insan olmayan arasında hiyerarşi kurmayan, tüm varlıkları ilişkisel düzlemde ele alan bir ontolojiye dayanmaktadır. Yeni materyalizmin düşünsel zemininde Karen Barad’ın eyleyici gerçekçilik kuramı ise önemli bir yere sahiptir. Barad, maddeyi pasif bir unsur olarak gören klasik ontolojileri sorgularken, temsil merkezli bilgi anlayışlarını da eleştirmektedir. Barad’a göre, dünyanın oluşumuna aktif şekilde katılan madde, ilişkisel süreçlere içkin eyleyici bir nitelik taşır. Onun düşüncesinde gerçeklik, iç-etkileşimler, dolanıklık ve kırınımlar aracılığıyla maddi-söylemsel ilişkilerle sürekli yeniden kurulan oluş sürecidir. Bilgi ise temsil değil, ilişkisel bağlamlarda maddi-söylemsel etkileşimlerle ortaya çıkan, dünyayı kuran, dönüştüren bir varlık kipidir. Bu bağlamda eyleyici gerçekçilik, bilgi üretiminin imkânlarını, süreçlerini ve gerçekliğin nasıl oluştuğunu, hangi ilişkisel dinamikler içinde biçimlendiğini inceleyen, ontolojik ve epistemolojik bir kuramdır. Barad, bu kuramında bilme ve olma süreçlerini yeniden düşünmekle kalmaz, etiği varlığın kurucu boyutu olarak temellendirir. Böylece bilme, olma ve etiği ilişkisel bir bütünlük içinde kavrayan etiko-onto-epistemolojik bir yaklaşım sunar. Barad’a göre etik, normatif kurallar ve değerler alanıyla sınırlı bir mesele değildir. Etik, dünyanın sürekli yeniden kurulma süreçlerinde sınırların nasıl çizildiğini, hangi anlamların ve olanakların açığa çıktığını, hangilerinin dışlandığını fark etmek, bunların sorumluluğunu üstlenmekle ilgilidir. Barad, dünyanın oluşum süreçlerine etkin biçimde katılma sorumluluğunu içeren etik anlayışını, dünyalaşma etiği kavramıyla ifade etmektedir. Barad için etik, insan-insan olmayan tüm varlıkların karşılıklı yanıt verebilirlik ve hesap verebilirliğine dayanan ilişkisel bir sorumluluk pratiğidir. Fakat Barad’ın, eyleyici gerçekçilik kuramı ve bu doğrultuda geliştirdiği kapsayıcı etik yaklaşımı yeni materyalist düşüncede kurucu bir rol üstlense de literatürde sınırlı sayıda çalışmanın bulunduğu, konunun yeterince incelenmediği görülmektedir. Dolayısıyla bu çalışma, literatüre katkıda bulunmak üzere, Barad’ın eyleyici gerçekçilik kuramını ve bu kurama dayanan etik anlayışını ele almayı amaçlamaktadır.

Abstract

One of the prominent intellectual approaches in contemporary ontology debates, new materialism offers an original ontological perspective that places matter at its center. Within this framework, matter is conceived as dynamic forms endowed with the capacity for movement and transformation, enabling change through relational interactions. This view rests on an ontology that avoids establishing hierarchies between human and nonhuman beings and instead considers all entities within a relational field. Within this intellectual terrain, Karen Barad’s theory of agential realism holds an important place. Barad challenges classical ontologies that regard matter as passive substance and critiques representationalist accounts of knowledge. In this framework, matter is not passive; rather, as an agent intrinsic to relational processes, it actively participates in the becoming of the world. Existence is understood as an ongoing process of becoming, continually reconfigured through intra-actions, entanglements, and diffractions within material–discursive relations. Knowledge, accordingly, is not representation but a mode of existence that emerges through these interactions, constituting and transforming the world. Agential realism thus serves as both an ontological and epistemological framework, examining how knowledge is produced and how existence itself takes shape within relational dynamics. This framework not only rethinks processes of knowing and being but also grounds ethics as a constitutive dimension of existence, offering an ethico-onto-epistemological approach. Ethics is not confined to normative rules or values but concerns attentiveness to how boundaries are drawn, which meanings and possibilities emerge, and which are excluded. This relational practice of responsibility is articulated through the notion of an ethics of worlding. Despite its foundational role within new materialist thought, the literature on this subject remains limited. This study therefore aims to contribute by analyzing Barad’s agential realism and the ethical perspective it entails.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kocaman, A. Ç. (2025). Karen Barad’ın Yeni Materyalist Felsefesinde Eyleyici Gerçekçilik ve Etik. Felsefe Dünyası, Sayı: 82, 130–161. https://doi.org/10.58634/felsefedunyasi.1796029

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (29)

  1. Ağın, B. (2020). Posthümanizm: Kavram, kuram, bilim-kurgu. Siyasal Kitabevi.
  2. Barad, K. (2003). Posthumanist performativity: Toward an understanding of how matter comes to matter. Signs: Journal of Women in Culture and Society, 28(3), 801–831. https://doi.org/10.1086/345321 (15.12.2024).
  3. Barad, K. (2007). Meeting the universe halfway: Quantum physics and the entanglement of matter and meaning. Duke University Press.
  4. Barad, K. (2010). Quantum entanglements and hauntological relations of inheritance: Dis/continuities, spacetime enfoldings, and justice-to-come. Derrida Today, 3(2), 240–268. https://doi.org/10.3366/E1754850010000813 (15.01.2025).
  5. Barad, K. (2012). Nature’s queer performativity. Kvinder, Køn & Forskning/Women, Gender & Research, 1 (2), 25–53.
  6. Barad, K. (2014). Diffracting diffraction: Cutting together-apart. Parallax, 20 (3), 168–187. https://doi.org/10.1080/13534645.2014.927623 (23.01.2025).
  7. Barad, K. (2019). Karen Barad’la görüşme. In R. Dolphijn & I. van der Tuin (Eds.), Yeni materyalizm: Görüşmeler ve kartografiler (E. Erdoğan, Çev., ss. 64–96). Yort Kitap.
  8. Barad, K. (2021). Dialogue with Karen Barad. In M. Juelskjær, H. Plauborg, & S. W. Adrian (Eds.), Dialogues on agential realism: Engaging in worldings through research practice (pp. 118–141). Routledge.
  9. Barad, K., & Kleinman, A. (2012). Intra-actions. Mousse Magazine, 34, 76–81.
  10. Bilbao-Nieva, I. M., & Meyer, A. (2024). Contributions of Barad’s new materialism to well-being research. The Qualitative Report, 29(4), 898–914. https://doi.org/10.46743/2160-3715/2024.6423 (10.02.2025).
  11. Coole, D., & Frost, S. (2010). Introducing the new materialisms. In D. Coole & S. Frost (Eds.), New materialisms: Ontology, agency, and politics (pp. 1–43). Duke University Press.
  12. de Freitas, E. (2017). Karen Barad’s quantum ontology and posthuman ethics: Rethinking the concept of relationality. Qualitative Inquiry, 23(9), 741–748. https://doi.org/10.1177/1077800417725359 (06.02.2025).
  13. Dolphijn, R., & van der Tuin, I. (2019). Yeni materyalizm: Görüşmeler ve kartografiler (E. Erdoğan, Çev.). Yort Kitap.
  14. Dunk, R. A. (2019). Diffracting the “quantum” and the “social”: Meeting the universe halfway in social science. Cultural Studies: Critical Methodologies, 19(1), 1–10. https://doi.org/10.1177/1532708619880212 (19.02.2025).
  15. Gamble, C. N., Hanan, J. S., & Nail, T. (2019). What is new materialism? Angelaki, 24 (6), 111–134. https://doi.org/10.1080/0969725X.2019.1684704 (28.01.2025).
  16. Geerts, E. (2016). Ethico-onto-epistem-ology. New Materialism Almanac. https://newmaterialism.eu/almanac/e/ethico-onto-epistem-ology.html (01.03.2025).
  17. Geerts, E., & Carstens, D. (2019). Ethico-onto-epistemology. Philosophy Today, 63(4), 915–925. https://doi.org/10.5840/philtoday202019301 (05.03.2025).
  18. Haraway, D. (1997). Modest_Witness@Second_Millennium. FemaleMan© Meets_OncoMouse™: Feminism and Technoscience. Routledge.
  19. Kirby, V. (2011). Quantum anthropologies: Life at large. Duke University Press.
  20. Kowalcze, M. (2022). Is matter ethical? Is ethics material? An enquiry into the ethical dimension of Karen Barad’s ethico-onto-epistemological project. Culture, Theory and Critique, 63(1), 14–25. https://doi.org/10.1080/14735784.2023.2190903 (11.03.2025).
  21. Levinas, E. (1985). Ethics and infinity: Conversations with Philippe Nemo (R. A. Cohen, Trans.). Duquesne University Press.
  22. Loh, J. (2022). Posthumanism and ethics. S. Herbrechter, I. Callus, M. Rossini, M. Grech, M. de Bruin-Molé, & C. J. Müller (Eds.), The Palgrave handbook of critical posthumanism (pp. 1073–1089). Springer.
  23. Oppermann, S. (2022). Entangled stories of life: Narrative agencies and “ethics of worlding” in the quantum realm. Ecocene: Cappadocia Journal of Environmental Humanities, 3 (1), 1–15. https://doi.org/10.46863/ecocene.61 (17.01.2025).
  24. Puzio, A. (2025). The entangled human being – A new materialist approach to anthropology of technology. AI and Ethics, 5, 2339–2356. https://doi.org/10.1007/s43681-024-00537-z (14.03.2025).
  25. Rekret, P. (2016). A critique of new materialism: Ethics and ontology. Subjectivity, 9 (3), 225–245. https://doi.org/10.1057/s41286-016-0001-4 (27.03.2025).
  26. Rosfort, R. (2012). Different kinds of matter(s) – Subjectivity, body, and ethics in Barad’s materialism. Kvinder, Køn & Forskning, 1–2. https://doi.org/10.7146/kkf.v0i1-2.28066 (05.04.2025).
  27. Svensson, N. P. (2021). I am because we are: Ethical consequences of agential realism (Bachelor’s thesis, Södertörn University, School of Culture and Education). Södertörn University. http://urn.kb.se/resolveurn=urn:nbn:se:sh:diva-46087 (11.04.2025).
  28. Toprak, F. (2022). Bergson’dan Barad’a yeni materyalist feminizm. ViraVerita E-Dergi: Disiplinlerarası Karşılaşmalar, 15, 185–206. https://doi.org/10.47124/viraverita.1089521 (11.01.2025).
  29. Vogd, W., & Neher, K. (2025). From quantum physics to social science research: An attempt at a systematic approach to Karen Barad’s diffractive methodology. Forum Qualitative Sozialforschung/Forum: Qualitative Social Research, 26 (1). https://doi.org/10.17169/fqs-26.1.4237 (13.04.2025