Dergiler / Felsefe Dünyası / 2026 / Sayı: 83

Hume’un Stoacılık Anlayışının Akıl-Tutku İlişkisi Bağlamında Bir Eleştirisi

A Critique of Hume’s Conception of Stoicism in the Context of the Relation between Reason and Passion

Özgür Demirci(MALTEPE ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-9876-7370
Sayfa
140–160
Yayın Tarihi
2026-07-15
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Diğer yandan, pathos kavramına Humecu bir çerçeveyle yaklaşmak yerine, onu özgün anlamıyla kavramak, Stoacılıkta akıl yetisinin Hume’un iddia ettiği gibi, tüm duyguları baskılayan negatif bir sınırlama işlevi olmadığını, tam tersine, iyi olan duygu durumlarını (eupatheia) ahlaki eylem için meşru bir unsur olarak ortaya koyan pozitif bir sınırlama rolüne sahip olduğunu görmemizi sağlayacaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, Hume’un Stoacılığa dair görüşlerinin temelsiz olduğunu ve bu nedenle Stoacılığa karşı geliştirdiği eleştirinin geçerli olmadığını göstermeyi amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Hume, Stoacılıkta aklın tutkuları baskılayıcı bir rol oynadığı ve akıl ile tutkuların çatışma içinde olduğunu öne sürmüştür.
💡
Sonuç & Katkı:Diğer yandan, pathos kavramına Humecu bir çerçeveyle yaklaşmak yerine, onu özgün anlamıyla kavramak, Stoacılıkta akıl yetisinin Hume’un iddia ettiği gibi, tüm duyguları baskılayan negatif bir sınırlama işlevi olmadığını, tam tersine, iyi olan duygu durumlarını (eupatheia) ahlaki eylem için meşru bir unsur olarak ortaya koyan pozitif bir sınırlama rolüne sahip olduğunu görmemizi sağlayacaktır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Stoacılık · Apatheia · Hume

Özet

Bu çalışma, Hume’un Stoacılığa dair görüşlerinin temelsiz olduğunu ve bu nedenle Stoacılığa karşı geliştirdiği eleştirinin geçerli olmadığını göstermeyi amaçlamaktadır. Hume, Stoacılıkta aklın tutkuları baskılayıcı bir rol oynadığı ve akıl ile tutkuların çatışma içinde olduğunu öne sürmüştür. Hume’un bu iddiası iki nedenle temelsizdir: Birincisi, Hume, Stoacılıktaki tutku (pathos) kavramını özgün anlamından kopartarak yorumlamıştır. İkincisi, ilk nedene bağlı olarak, Hume Stoa felsefesindeki “tutkulardan sıyrılma” (apatheia) kavramını duyguların salt negatif bir sınırlanması olarak kavramıştır. Oysaki Stoacılıkta kişinin kendisini tutkularından sıyırması, eğer bir çeşit “sınırlama” olarak yorumlanacaksa, bu çalışmanın da göstermeyi amaçladığı gibi, salt negatif değil, Stoa felsefesinin kendi özüne daha uygun olacak biçimde, pozitif (diyalektik) bir sınırlama olarak yorumlanmalıdır. Diğer yandan, pathos kavramına Humecu bir çerçeveyle yaklaşmak yerine, onu özgün anlamıyla kavramak, Stoacılıkta akıl yetisinin Hume’un iddia ettiği gibi, tüm duyguları baskılayan negatif bir sınırlama işlevi olmadığını, tam tersine, iyi olan duygu durumlarını (eupatheia) ahlaki eylem için meşru bir unsur olarak ortaya koyan pozitif bir sınırlama rolüne sahip olduğunu görmemizi sağlayacaktır.

Abstract

This study aims to show that Hume’s interpretation of Stoicism is not sufficiently grounded and that, consequently, his critique of Stoicism fails to be valid. Hume claims that, in Stoicism, reason plays a suppressive role with respect to the passions, thereby producing a conflict between reason and passion. This claim is problematic for two reasons. First, Hume interprets the Stoic concept of passion (pathos) by detaching it from its original meaning. Second, and relatedly, he understands the Stoic ideal of freedom from the passions (apatheia) as a merely negative limitation of emotions. However, if the Stoic ideal of apatheia is to be interpreted as a kind of limitation, this limitation should not be conceived as merely negative, but rather, in a way more faithful to the structure of Stoic philosophy, as positive and transformative. Reading the concept of pathos in its original Stoic context, rather than through a Humean framework, enables us to see that reason in Stoic philosophy does not function as a negative faculty that suppresses all emotions. On the contrary, reason plays a positive role of discrimination and guidance, making good emotions (eupatheiai) a legitimate element of moral action.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Demirci, Ö. (2026). Hume’un Stoacılık Anlayışının Akıl-Tutku İlişkisi Bağlamında Bir Eleştirisi. Felsefe Dünyası, Sayı: 83, 140–160. https://doi.org/10.58634/felsefedunyasi.1881431

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (21)

  1. Annas, J. (1993). The morality of happiness. Oxford University Press.
  2. Aurelius, M. (2015). Düşünceler (Ş. Karadeniz, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
  3. Brun, J. (2014). Stoa felsefesi (M. Atıcı, Çev.). İletişim Yayınları.
  4. Cicero, M. T. (2012). Tanrıların doğası (Ç. Menzilcioğlu, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
  5. Epiktetos. (2019). Söylevler (Y. Kurtkaya, Çev.). Şule Yayınları.
  6. Fisette, J. R. (2017). Hume on the stoic rational passions and “original existences”. Journal of the History of Philosophy, 55(4), 609–639.
  7. Graver, M. R. (2007). Stoicism and emotion. University of Chicago Press.
  8. Hegel, G. W. F. (2004). Phenomenology of spirit (A. V. Miller, Çev.). Oxford University Press.
  9. Hume, D. (1987). Essays, moral, political, literary (E. F. Miller, Ed.). Liberty Fund.
  10. Hume, D. (2009). İnsan doğası üzerine bir inceleme (E. Baylan, Çev.). BilgeSu Yayıncılık.
  11. Hume, D. (2015). İnsanın anlama yetisi üzerine bir soruşturma (M. Özgen, Çev.). Biblos Kitabevi/Yayınları.
  12. Jones, W. T. (1969). A history of western philosophy: Hobbes to Hume. Harcourt Brace Jovanovich.
  13. Laertios, D. (2015). Ünlü filozofların yaşamları ve öğretileri (C. Şentuna, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
  14. Peters, F. E. (2004). Antik Yunan felsefesi terimleri sözlüğü (H. Hünler, Çev.). Paradigma Yayınları.
  15. Sayre-McCord, G. (2015). Hume and Smith on sympathy, approbation, and moral judgement. İçinde E. Schliesser (Ed.), Sympathy: A history (ss. 208–246). Oxford University Press.
  16. Seneca. (1992). Ahlaki mektuplar (T. Uzel, Çev.). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  17. Seneca. (2014). Tanrısal öngörü (Ç. Dürüşken, Çev.). Alfa Yayınları.
  18. Seneca. (2015). Hoşgörü üzerine; ruh dinginliği üzerine (B. Demiriş, Çev.). Doğu Batı Yayınları.
  19. Seneca. (2021). Doğa araştırmaları (C. Cengiz Çevik, Çev.). Jaguar Kitap.
  20. Stephens, W. O. (2007). Stoic ethics: Epictetus and happiness as freedom. Continuum.
  21. Striker, G. (1996). Ataraxia: Happiness as tranquillity. İçinde G. Striker (Ed.), Essays on Hellenistic epistemology and ethics (ss. 183–195). Cambridge University Press.