Dergiler / Dil Araştırmaları / 2026 / Cilt: 20 Sayı: 38

Uyuk-Turan (E 3) Yazıtındaki y2ml2g2 Sözcüğü Üzerine

On the Word y2ml2g2 in the Uyuk-Turan (E 3) Inscription

Gizem Uluscu(İSTANBUL MEDENİYET ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-5528-0159
Sayfa
217–230
Yayın Tarihi
2026-05-05
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışmanın sonuç bölümünde, çalışmada verilen bilgiler özetlenerek sözcükle ilgili yeni bir okuma ve anlamlandırma teklifi sunulmuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Yenisey Yazıtlarının üçüncüsü olan ve bugünkü Turan şehri yakınlarında bulunan Uyuk-Turan Yazıtının ilk yayımı W.
📊
Temel Bulgular & Veri:Yazıtla ilgili çalışmalarda farklı okuma ve anlamlandırmalar yapılan sözcüklerden biri de yazıtın üçüncü satırında geçen ve y2ml2g2 imleriyle yazılmış olan sözcüktür.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışmanın sonuç bölümünde, çalışmada verilen bilgiler özetlenerek sözcükle ilgili yeni bir okuma ve anlamlandırma teklifi sunulmuştur.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Yenisey Yazıtları · Uyuk-Turan Yazıtı · Yemlig Sözcüğü

Özet

Yenisey Yazıtlarının üçüncüsü olan ve bugünkü Turan şehri yakınlarında bulunan Uyuk-Turan Yazıtının ilk yayımı W. Radloff tarafından yapılmıştır. Radloff'un bu yayımından sonra pek çok araştırmacı tarafından yazıt üzerine yeni araştırmalar yayımlanmıştır. Yazıtla ilgili çalışmalarda farklı okuma ve anlamlandırmalar yapılan sözcüklerden biri de yazıtın üçüncü satırında geçen ve y2ml2g2 imleriyle yazılmış olan sözcüktür. Bu sözcük, araştırmacılar tarafından genellikle yemlig şeklinde okunmuş ve farklı şekillerde anlamlandırılmıştır. Bu çalışmada, öncelikle yazıtla ilgili bilgi verilmiştir. Daha sonra yazıtın bu zamana kadar yapılan yayımlarında sözcüğün nasıl okunup anlamlandırıldığına yer verilmiştir. Yazıtın ilk üç satırında geçen sözcüklerle ilgili açıklamalar yapıldıktan sonra sözcüğün kökü bu zamana kadarki çalışmalardan farklı olarak yem 'ilaç' köküne dayandırılmış, bu bulguyu desteklemek amacıyla söz konusu kökle ilgili tarihî ve çağdaş Türk dillerinden örnekler verilmiştir. Araştırmacılar tarafından yemlig şeklinde okunarak genellikle yėm 'yemek, yem' sözcüğüyle ilişkilendirilen sözcüğün l2g2 imleriyle yazılan kısmının ise +lAg olarak okunması gerektiği ileri sürülmüştür. Çalışmanın sonuç bölümünde, çalışmada verilen bilgiler özetlenerek sözcükle ilgili yeni bir okuma ve anlamlandırma teklifi sunulmuştur.

Abstract

The third of the Yenisey Inscriptions, the Uyuk-Turan Inscription, located near the present-day city of Turan, was first published by W. Radloff. Following Radloff's publication, numerous researchers have published new studies on the inscription. One of the words that has been interpreted and understood in different ways in studies on the inscription is the word written with the symbols y2ml2g2 in the third line of the inscription. This word has generally been read as yemlig by researchers and interpreted in different ways. In this study, information about the inscription is provided first. Subsequently, the publications of the inscription to date have included how the word is read and interpreted. After explanations were provided regarding the words appearing in the first three lines of the inscription, the root of the word was attributed to the root yem “medicine”, which differs from previous studies. To support this finding, examples from historical and contemporary Turkish languages related to the root in question have been provided. Researchers have suggested that the word, which is usually read as yemlig and associated with the word yėm “food, feed”, should be read as +lAg in the part written with the letters l2g2. In the conclusion section of the study, the information provided in the study is summarised and a new proposal for reading and interpreting the word is presented.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Uluscu, G. (2026). Uyuk-Turan (E 3) Yazıtındaki y2ml2g2 Sözcüğü Üzerine. Dil Araştırmaları, Cilt: 20 Sayı: 38, 217–230. https://doi.org/10.54316/dilarastirmalari.1793310

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (64)

  1. AMANJOLOV Altay Sersenulı (2003). İstoriya i teoriya drevnetyurkskogo pis'ma. Almatı: Mektep.
  2. APPELGREN-KIVALO, Hjalmar (1931). Alt-Altaische Kunstdenkmäler: Briefe und Bildermaterial von J. R. Aspelins Reisen in Sibirien und der Mongolei 1887-1889. Helsingfors: Finnische Altertumsgesellschaft.
  3. AYDIN, Erhan (2015). Yenisey Yazıtları. Konya: Kömen Yayınları.
  4. AYDIN, Erhan (2019). Sibirya'da Türk İzleri, Yenisey Yazıtları. İstanbul: Kronik Yayınları.
  5. AYDIN, Erhan (2021). Bozkırın Tanıkları, Eski Türkçe Yazıtlar. İstanbul: Bilge Kültür-Sanat.
  6. BANG-KAUP, Willi (1918). "Aus türkischen Dialekten". Keleti Szemle, 18: 7-28.
  7. BANG-KAUP, Willi (1924). "Türkischen Lehngut im Mandschurischen", Ungarische Jahrbücher, IV: 15-19.
  8. BASKAKOV, Nikolay Aleksandroviç; ZAYONÇKOSKİY, Ananiasz; ŞAPŞAL, Sergey Markoviç (1974). Karaimsko-russko-pol’skiy slovar’. Moskva: İzdatel'stvo Russkiy Yazık.
  9. BATMANOV, İgor Alekseyeviç (1959). Yazık Yeniseyskih pamyatnikov drevnetyurkskoy pis'mennosti. Frunze: Akademiya Nauk Kirgizskoy SSR, Institut Yazıka i Literaturı.
  10. BATMANOV, İgor Alekseyeviç; KUNAA, Aleksandr Çetin (1963). Pamyatniki drevnetyurkskoy pis'mennosti Tuvı. Vip. I. Kızıl: Tuvinskoye Knijnoye İzdatel'stvo.
  11. BATMANOV, İgor Alekseyeviç; ARAGAÇİ, Z. B.; BABUŞKİN, G. E. (2021). Eski ve Bugünkü Yenisey Dili (çev. Kerim Sarıgül ve İsa Demir). Trabzon: Alka Yayınevi.
  12. BAZILHAN, Napil (2005). Kazakstan Tarihı Turalı Türki Derektemeleri II, Köne Türik Bitiktastarı Men Eskertkişteri (Orhon, Yenisey, Talas). Almatı: Dayk-Press.
  13. BROCKELMANN, Carl (1954). Osttürkische Grammatik der islamischen Litteratur-Sprachen Mittelasiens. Leiden: E. J. Brill.
  14. CLAUSON, Gerard (1962). Turkish and Mongolian Studies. The Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland.
  15. CLAUSON, Gerard (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford: Oxford University.
  16. DANKOFF, Robert; KELLY, James (1982). Mahmūd al-Kāšγarī Compendium of The Turkic Dialects (Dīvānu Luγāt at-Turk) I. Duxbury, Mass.: Harvard University.
  17. DOERFER, Gerhard (1965). Türkische und Mongolische Elemente in Neupersischen II. Wiesbaden: Franz Steiner Verlag.
  18. DOERFER, Gerhard (1994). "Zu inschrifttürkisch ē/e". Ural Altaische Jahrbücher, 13: 108-132.
  19. ERDAL, Marcel (1991). Old Turkic Word Formation, A Functional Approach to the Lexicon I. Wiesbaden: Otto Harrassowitz.
  20. ERDAL, Marcel (2002). "Anmerkungen zu den Jenissei-Inschriften", Splitter aus der Gegend von Turfan. Festschrift für Peter Zieme anlässlich seines 60. Geburtstags (Edt. Mehmet Ölmez ve Simone-Christiane Raschmann). İstanbul-Berlin, 51-73.
  21. ERDAL, Marcel (2004). A Grammar of Old Turkic. Leiden: Brill.
  22. FOY, Karl (1900). "Türkische Volcalstudien: besonders das Köktürkische und Osmanische bettreffend". MSOS, Jahrgang III, Zweite Abteilung.
  23. GABAIN, Annemarie von (1988). Eski Türkçenin Grameri (çev. Mehmet Akalın). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  24. HOUTSMA, Martinus Theodorus (1894). Ein Türkisch-Arabisches Glossar. Leiden: Brill.
  25. KARI-NİYAVOZ, T. N.; BOROVKOV, Aleksandr Konstantinoviç (1941). Uzbeksko-Russkiy Slovar'. Taşkent: İzdatel’stvo Uzbekistanskogo Filiala Akademii Nauk SSSR.
  26. KAYMAZ, Zeki (2004). "Yenisey Yazıtlarındaki Bir Kelime Üzerine". Zeynep Korkmaz Armağanı (Edt. Leyla Karahan). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 249-252.
  27. KLAPROTH, Heinrich Julius (1823). "Sur quelques antiquités de la Sibérie", Journal Asiatique, 2, 3-15.
  28. KREJNOVIČ, Eruhim Abramovič (1958). Yukagirskiy Yazık. Moscow: Akademia Nauk SSSR.
  29. KORMUŞİN, İgor Valentinoviç (1997). Tyurkskiye Yeniseyskiye epitafii, tekstı i issledovaniya. Moskva: Nauka.
  30. KORMUŞİN, İgor Valentinoviç (2008). Tyurkskiye Yeniseyskiye epitafii, grammatika, tekstologiya. Moskva: Nauka.
  31. KORMUŞİN, İgor; MOZİOĞLU, Emine; ALİMOV, Rysbek; YILDIRIM, Fikret (2016). Yenisey - Altay - Kırgızistan Yazıtları ve Kâǧıda Yazılı Runik Belgeler. Ankara: BilgeSu.
  32. KOWALSKİ, Tadeusz (1929). Karaimische Texte im Dialekt von Troki. Krakow: Nakladem Polskiej Akademji Umiejetnosci.
  33. MALOV, Sergey Yefimoviç (1952). Yeniseyskaya pis'mennost' Tyurkov, tekstı i perevodı. Moskva-Leningrad: Akademiy Nauk SSSR.
  34. MALOV, Sergey Yefimoviç (1954). Yazık jyoltıh Uygurov: Slovar’ i grammatika. Alma-Ata: Akademiya Nauk Kazahskoy SSR.
  35. MÜLLER, Friedrich Wilhelm Karl (1908). Uigurica I. Berlin: Verlag der Akademie der Wissenschaften.
  36. NECİP, Emir Necipoviç (1968). Uygursko-Russkiy Slovar'. Moskva: Izdatel'stvo Sovetskaya Entsiklopediya.
  37. ORKUN, Hüseyin Namık (1940). Eski Türk Yazıtları III. İstanbul: Alâeddin Kıral Basımevi.
  38. ÖLMEZ, Mehmet (2021). Köktürkçe ve Eski Uygurca Dersleri. İstanbul: Kesit Yayınevi.
  39. RADLOFF, Wilhelm (1893). Atlas der Alterthümer der Mongolei, 2. St. Petersburg: Akademie.
  40. RADLOFF, Wilhelm (1895). Die alttürkischen Inschriften der Mongolei. St. Petersburg.
  41. RAMSTEDT, Gustav John (1935). Kalmückisches Wörterbuch. Helsinki: Suomalais-Ugrilainen Seura.
  42. RÄSÄNEN, Martti (1949). Materialien zur Lautgeschichte der Türkischen Sprachen. Helsinki: Societas orientalis fennica.
  43. RÄSÄNEN, Martti (1969). Versuch eines etymologischen Wörterbuchs der Türksprachen. Helsinki: Lexica Societatis Fenno-Ugricae.
  44. RECEBOV, Ebulfez; MEMMEDOV, Yunus (1993). Orhon-Yenisey Abideleri. Bakı: Yazıcı.
  45. SERTKAYA, Osman Fikri (1995). "Göktürk Tarihinin Meseleleri: Yenisey Yazıtlarının Yayınlarındaki Bazı Okuma ve Anlamlandırmaların Düzeltilmesi, Yeni Okuma ve Anlamlandırma Teklifleri". Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten 1993: 67-75.
  46. SERTKAYA, Osman Fikri (2016). "Tüm Kelimesi Üzerine Yeni Değerlendirmeler". Türkçe Edebiyat Eğitim Kültür Dergisi, 5/3: 1063-1093.
  47. SEVORTYAN, Ervand Vladimiroviç (1974). Etimologiçeskiy Slovar' Tyurkskih Yazıkov I. Moskva: Akademiya Nauk SSSR.
  48. STEBLEVA, Iya Vasilyevna (1965). Poeziya Tyurkov VI-VIII. vekov. Moskva: Nauka.
  49. ŞEMEN, Serkan (2016). Yenisey Yazıtları (Transliterasyon, Transkripsiyon, Çeviri, Açıklama, Metin ve Dizin). Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.
  50. ŞEN, Serkan (2010). "Taryat Yazıtının Batı Yüzünde ILGM ve LGM İşaretleriyle Yazılan Sözcük Nasıl Okunup Anlaşılmalı?". Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten, 56. 2008/2: 99-108.
  51. ŞİRİN, Hatice (2016). Eski Türk Yazıtları Söz Varlığı İncelemesi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  52. ŞÇERBAK, Aleksandr Mihayloviç (1997). Rannie Tyurksko-Mongol´skie Yazıkovıe Svyazi (VIII-XIV). Sankt-Petersburg: Rossiykaya Akademiya Nauk.
  53. TEKİN, Talat (1964). "On a Misinterpreted Word in the Old Turkic Inscriptions". Ural-Altaische Jahrbücher, 35: 134-144.
  54. TEKİN, Talat (1994). "Türk Dillerinde Ön Seste y- Türemesi", Türk Dilleri Araştırmaları, 4: 51-66.
  55. TEKİN, Talat (1995). "Elegest (Körtle Han Yazıtı)", Türk Dilleri Araştırmaları, 5: 19-32.
  56. TEKİN, Talat (1982). "Kuzey Moğolistan'da Yeni Bir Uygur Anıtı: Taryat (Terhin) Kitabesi". Belleten, 46/184: 795-838.
  57. TEKİN, Talat (2003). Orhon Türkçesi Grameri. Ankara: Sanat Kitabevi.
  58. THOMSEN, Vilhelm (1913). "Une lettre méconnue des inscriptions de l'Iénissei". Journal de la Société Finno-Ougrienne, 30/4: 1-9.
  59. Türkiye'de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü V (1993). Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
  60. USEEV, Nurdin (2011). Yenisey Cazma Estelikteri I, Leksikası cana tekstter. Bişkek: Turar.
  61. VASİLYEV, Dmitri Dmitriyeviç (1983). Korpus Tyurskih runiçeskih pamyatnikov basseyna Yeniseya. Leningrad: Akademiya Nauk SSSR.
  62. WILKENS, Jens (2021). Handwörterbuch des Altuigurischen, Altuigurish-Deutsch-Türkisch. Göttingen: Universitätsverlag.
  63. YEGOROV, Vasiliy Georgiyeviç (1964). Etimologiçeskiy Slovar' Çuvaşskogo Yazıka. Çeboksarı: Çuvaşskoye Knijnoye İzdatel’stvo.
  64. YILDIRIM, Fikret; AYDIN, Erhan; ALİMOV Rysbek (2013). Yenisey - Kırgızistan Yazıtları ve Irk Bitig (Yay. Haz. Mehmet Ölmez). Ankara: BilgeSu Yayınları.