Dergiler / Avrasya Dosyası / 2025 / Cilt: 16 Sayı: 2

İBN HALDUN’UN TARİHİN DÖNGÜSEL DOĞASI ASABİYET KAVRAMLARI BAĞLAMINDA ABD–ÇİN KARŞILAŞTIRMASI

IBN KHALDUN'S COMPARISON OF USA-CHINA IN THE CONTEXT OF THE CYCLICAL NATURE OF HISTORY AND THE CONCEPTS OF ASSABIYAH

Sayfa
55–70
Yayın Tarihi
2025-12-31
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Örneğin; asabiyet kavramının ilim/tecdid boyutunun günümüzdeki karşılığı bilimsel ve teknolojik yenilenme kapasitesi olarak düşünülmüş ve bu amaçla ülkelerin yıllık milli gelirlerinin içindeki araştırma geliştirme harcamalarının yüzdeleri asabiyet endeksinin hesaplanmasında bir boyut olarak kullanılmıştır. 2000–2024 dönemi için yapılan analiz, Çin’in asabiyet endeks değerinin sürekli yükseliş eğilimi sergilediğini, ABD’nin ise özellikle 2010 sonrasında doygunluk ve kısmi çözülme evresine girdiğini göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:İbn Haldun’un Mukaddime adlı eserinde bahsettiği “tarihin döngüsel doğası” toplumların ve devletlerin -bir insanın doğması, büyümesi, olgunlaşması ve sonunda ölmesi gibi- doğal bir yaşam döngüsüne sahip olduğu fikrine dayanır. “Asabiyet” ise bu kavramın temelini oluşturmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu amaçla, iki ülkeye ait 2000-2024 yılları arasında Ek1 de belirtilen göstergelere ait verilerle ChatGPT4o kullanılarak “asabiyet endeksi” oluşturulmuştur.
💡
Sonuç & Katkı:Örneğin; asabiyet kavramının ilim/tecdid boyutunun günümüzdeki karşılığı bilimsel ve teknolojik yenilenme kapasitesi olarak düşünülmüş ve bu amaçla ülkelerin yıllık milli gelirlerinin içindeki araştırma geliştirme harcamalarının yüzdeleri asabiyet endeksinin hesaplanmasında bir boyut olarak kullanılmıştır. 2000–2024 dönemi için yapılan analiz, Çin’in asabiyet endeks değerinin sürekli yükseliş eğilimi sergilediğini, ABD’nin ise özellikle 2010 sonrasında doygunluk ve kısmi çözülme evresine girdiğini göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:2000-2024 Verileri
⚙️Değişkenler:Asabiyet · ChatGPT4o · Ibn Haldun

Özet

İbn Haldun’un Mukaddime adlı eserinde bahsettiği “tarihin döngüsel doğası” toplumların ve devletlerin -bir insanın doğması, büyümesi, olgunlaşması ve sonunda ölmesi gibi- doğal bir yaşam döngüsüne sahip olduğu fikrine dayanır. “Asabiyet” ise bu kavramın temelini oluşturmaktadır. Bu çalışmanın amacı, İbn Haldun’un ”tarihin döngüsel doğası” ve asabiyet kavramlarını ABD ve Çin’in güncel güç dinamiklerine uygulayarak ülkelerin kavramlarda bahsedilen döngüsel aşamalardan hangisinde olduğunu göstermektir. Bu amaçla, iki ülkeye ait 2000-2024 yılları arasında Ek1 de belirtilen göstergelere ait verilerle ChatGPT4o kullanılarak “asabiyet endeksi” oluşturulmuştur. Asabiyet endeksi; Haldun’un asabiyet kavramının temel bileşenlerinin günümüz dünyasındaki ekonomik, politik ve bilim-teknoloji alanındaki göstergelerin matematiksel değerleri kullanılarak oluşturulmuştur. Örneğin; asabiyet kavramının ilim/tecdid boyutunun günümüzdeki karşılığı bilimsel ve teknolojik yenilenme kapasitesi olarak düşünülmüş ve bu amaçla ülkelerin yıllık milli gelirlerinin içindeki araştırma geliştirme harcamalarının yüzdeleri asabiyet endeksinin hesaplanmasında bir boyut olarak kullanılmıştır. 2000–2024 dönemi için yapılan analiz, Çin’in asabiyet endeks değerinin sürekli yükseliş eğilimi sergilediğini, ABD’nin ise özellikle 2010 sonrasında doygunluk ve kısmi çözülme evresine girdiğini göstermektedir. Bu durum, İbn Haldun’un döngüsel tarih anlayışında bahsedilen güç devrinin çağdaş bir örneği olarak yorumlanabilir.

Abstract

The "cyclical nature of history" mentioned by Ibn Khaldun in his Muqaddimah is based on the idea that societies and states have a natural life cycle, such as a person being born, growing, maturing, and eventually dying. "Assabiyah" forms the basis of this concept. The aim of this study is to show which of the cyclical stages mentioned in the concepts of countries are by applying Ibn Khaldun's concepts of "cyclical nature of history" and irritability to the current power dynamics of the USA and China. For this purpose, a " assabiyah index" was created using ChatGPT4o with the data of the indicators specified in Annex 1 for the two countries between 2000 and 2024. Assabiyah index; The basic components of Khaldun's concept of assabiyah were formed by using the mathematical values of indicators in the field of economics, politics, and science-technology in today's world. For example, the current equivalent of the science/tajdid dimension of the concept of assabiyah is considered as scientific and technological renewal capacity, and for this purpose, the percentages of research and development expenditures in the annual national income of countries are used as a dimension in the calculation of the irritability index. The analysis for the period 2000–2024 shows that China's assabiyah index value has exhibited a continuous upward trend, while the USA has entered a phase of saturation and partial dissolution, especially after 2010. This situation can be interpreted as a contemporary example of the transfer of power mentioned in Ibn Khaldun's cyclical understanding of history.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Koçakoğlu, M. A. (2025). İBN HALDUN’UN TARİHİN DÖNGÜSEL DOĞASI ASABİYET KAVRAMLARI BAĞLAMINDA ABD–ÇİN KARŞILAŞTIRMASI. Avrasya Dosyası, Cilt: 16 Sayı: 2, 55–70. https://ajindex.com/articles/1368539

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (27)

  1. Referans1 Allison, Graham. “The Thucydides Trap: Are the U.S. and China Headed for War?” The Atlantic, (2015). https://www.theatlantic.com/international/archive/2015/09/united-states-china-war-thucydides-trap/406756/
  2. Referans2 Arrighi, G. (2009). Adam Smith Pekin’de: 21. Yüzyılın Soykütüğü, Çev: İbrahim Yıldız, Yordam Yayınevi, İstanbul
  3. Referans3 Arrighi, G. (2000) Uzun Yirminci Yüzyıl: Para, Güç ve Çağımızın Kökenleri Çev: Recep Boztemur, İmge Yayınevi, İstanbul
  4. Referans4 Beyaz, Fatih (2025), China’s Global Hegemony Strategy, https://www.e-ir.info/2025/07/08/chinas-global-hegemony-strategy/
  5. Referans5 Cohen, Benjamin J. (2008). International Political Economy: An Intellectual History. Princeton University Press. p. 77. ISBN 978-0-691-13569-4.
  6. Referans6 Cooley, Alexander, and Daniel Nexon, 'The American Hegemonic System in Theoretical and Historical Perspective', Exit from Hegemony: The Unraveling of the American Global Order (New York, 2020; online edn, Oxford Academic, 19 Mar. 2020),
  7. Referans7 Danner, Lukas K., Martin, Félix E. Martin, (2019), China's hegemonic intentions and trajectory: Will it opt for benevolent, coercive, or Dutch-style hegemony? Volume6, Issue2 2019 Pages 186-207
  8. Referans8 Feiteng, Zhong. (2022), New-Type Major-Country Relations, Book The Routledge Handbook of the Belt and Road
  9. Referans9 Gaens, V. Sinkkonen (Eds.), Great-Power Competition and The Rising Us-China Rivalry: Towards A New Normal? (Vol. 66, pp. 57-71). Finish Institute of International Affairs. FIIA Report Vol. 66
  10. Referans10 Golub, P. S. (2018). 5.5. The American Hegemonic cycle and system wide crisis. In R. Boyer (Ed.), La Théorie de la Régulation au fil du temps. La Plaine-Saint-Denis: Éditions des maisons des sciences de l’homme associées. https://doi.org/10.4000/books.emsha.308
  11. Referans11 Goodman, L.E. (1972). Ibn Khaldun and Thucydides. Journal of the American Oriental Society, 92, 250.
  12. Referans12 Huwaidin, M.B., Antwi-Boateng, O. (2021) The Rise of China as a Hegemonic Power: The Case for a Partial Peaceful Rise, Journal of Regional Security, 327(5/9)
  13. Referans13 Keohane, R. O. (1991). The United States and the Postwar Order: Empire or Hegemony? [Review of The American “Empire,” by G. Lundestad]. Journal of Peace Research, 28(4), 435–439. http://www.jstor.org/stable/424129
  14. Referans14 Koçakoğlu, Mehmet Ali. “Kuşak ve Yol Girişimi Kapsamında Çin’in Yükselişi.” Kuşak ve Yol Girişimi Kapsamında Çin’i Anlamak. 2021. Truva Yayınları, İstanbul
  15. Referans15 Korkmaz, M. (2018). “İbn Haldun’un Tarih Anlayışı ve Sosyolojik Metodu” İslâm Araştırmaları Dergisi, 29, 45–66.
  16. Referans16 İbn Haldun, Mukaddime (1377); Süleyman Uludağ çevirisi, Dergâh Yayınları, 2004.
  17. Referans17 Latham,Andrwe., Moeini, Arta., (2025) Beijing's aim is to erode U.S. global hegemony, not seek world domination, https://peacediplomacy.org/2025/02/26/unraveling-chinas-grand-strategy-its-aim-is-to-erode-u-s-global-hegemony-not-seek-world-domination
  18. Referans18 Li, X. (2020). The rise of China and the US-led world order: Can two tigers share the same mountain?
  19. Referans19 Norrlöf, C. (2021). The Ibn Khaldûn Trap and Great Power Competition with China. The Washington Quarterly, 44(1), 7–28. https://doi.org/10.1080/0163660X.2021.1893022
  20. Referans20 Spengler Oswald, (2024), Batı’nın Çöküşü, Ketebe Yayınevi, İstanbul
  21. Referans21 Şentürk, Recep (2005). İbn Haldun: Sosyal Bilimleri Yeniden Düşünmek, İz Yayıncılık, İstanbul
  22. Referans22 Topçu, Nurettin (1994). İbn Haldun Felsefesi. İstanbul: Dergâh Yayınları.
  23. Referans23 Toynbee, A. J. (1978). Tarih Bilinci Bateş Yayınları, İstanbul
  24. Referans24 Uğur, A. (2013). “İbn Haldun’da Devletin Döngüsel Yapısı ve Asabiyet” Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 54(2), 85–110.
  25. Referans25 Üstüntağ, Gülten & Atmaca, Ayşe Ömür. “The US Bases and Their Contributions to US Hegemony.” The Turkish Yearbook of International Relations, Vol. 49 (2018).
  26. Referans26 Zaidi, M.S, Yousufi, M., Asif, A., (2022), China an Exceptional Power? Assessing China’s Claim to Global Hegemony, Journal of Int’L Affairs, Vol 5, Issue 4
  27. Referans23 Toynbee, A. J. (1978). Tarih Bilinci Bateş Yayınları, İstanbul