KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Anadolu Journal of Educational Sciences International / 2026 / Cilt: 16 Sayı: 2

Yürütücü İşlevler-Ebeveyn ve Yürütücü İşlevler-Öğretmen Ölçeklerinin Geliştirilmesi

Development of Executive Functions Scale-Parent and Executive Functions Scale-Teacher

Tamer Genç(TOKAT GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ, EĞİTİM FAKÜLTESİ, ÖZEL EĞİTİM BÖLÜMÜ)0000-0001-5580-280X
Murat Doğan(ANADOLU ÜNİVERSİTESİ, EĞİTİM FAKÜLTESİ, ÖZEL EĞİTİM BÖLÜMÜ)0000-0003-4942-3760
Sayfa
812–838
Yayın Tarihi
2026-06-24
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu bilgiler doğrultusunda YİÖ-Ebeveyn ve YİÖ-Öğretmen kendi dil ve kültürümüzde geliştirilmiş, geçerli, güvenilir, klinik ya da eğitimsel ortamlarda kullanıma uygun, özel gereksinimli ve tipik gelişen çocuklara uygulanabilecek araçlardır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Yürütücü işlevler (Yİ) hedefe yönelik davranışların yönetiminde kritik rol oynayan, yaşamın her anında aktif olarak kullanılan bilişsel becerilerdir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu başarısızlık durumlarını engellemek amacıyla erken dönemde Yİ’nin değerlendirilmesi gerekmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu bilgiler doğrultusunda YİÖ-Ebeveyn ve YİÖ-Öğretmen kendi dil ve kültürümüzde geliştirilmiş, geçerli, güvenilir, klinik ya da eğitimsel ortamlarda kullanıma uygun, özel gereksinimli ve tipik gelişen çocuklara uygulanabilecek araçlardır.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:bilişsel değerlendirme · bilişsel esneklik · çalışma belleği

Özet

Yürütücü işlevler (Yİ) hedefe yönelik davranışların yönetiminde kritik rol oynayan, yaşamın her anında aktif olarak kullanılan bilişsel becerilerdir. Yİ sorunları çeşitli iletişim problemlerine, sosyal ve akademik yaşantıda başarısızlıklara sebep olmaktadır. Bu başarısızlık durumlarını engellemek amacıyla erken dönemde Yİ’nin değerlendirilmesi gerekmektedir. Ülkemizde erken dönemi de içeren Yİ ve alt bileşenlerini (ketleyici kontrol, çalışma belleği, bilişsel esneklik) değerlendirmeyi sağlayacak bildirime dayalı bir araç bulunmamaktadır. Bu çalışma Yürütücü İşlevler Ölçeği (YİÖ)-Ebeveyn (28 madde) ve YİÖ-Öğretmen (29 madde) ölçeklerinin geliştirilmesini ve psikometrik özelliklerini açıklamaktadır. Ölçeklerin faktör yapılarını belirlemek için 3;0-11;11 yaş arası çocukların ebeveynleri (n= 438) ve öğretmenlerinden (n= 232) toplanan iki ayrı veri setine Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. YİÖ-Ebeveyn’i: Ketleyici Kontrol (uyaran ve dürtü), Çalışma Belleği (hatırlama ve depolama) ve Bilişsel Esneklik (davranış ve sosyal); YİÖ-Öğretmen’i de benzer şekilde en iyi 6 faktörlü yapının: Ketleyici Kontrol (uyaran ve dürtü), Çalışma Belleği (hatırlama ve genel) ve Bilişsel Esneklik (davranış ve duygu) açıkladığı belirlenmiştir. Güvenirlik tahminlerinin YİÖ-Ebeveyn ölçeği toplamı için iyi (.83); YİÖ-Öğretmen ölçeği toplamı için çok iyi (.91) olduğu belirlenmiştir. Ayrıca ölçeklerin özel gereksinim durumunu ayırt edicilikleri yüksek bulunmuştur. Bu bilgiler doğrultusunda YİÖ-Ebeveyn ve YİÖ-Öğretmen kendi dil ve kültürümüzde geliştirilmiş, geçerli, güvenilir, klinik ya da eğitimsel ortamlarda kullanıma uygun, özel gereksinimli ve tipik gelişen çocuklara uygulanabilecek araçlardır.

Abstract

Executive functions (EF) are cognitive skills that play a critical role in the management of goal-directed behaviours and are actively used in every moment of life. EF problems cause various communication issues and failures in social and academic life. In order to prevent these failures, it is necessary to evaluate EF in the early period. There is no report-based tool available in our country that enables the assessment of EF and its subcomponents (inhibitory control, working memory, cognitive flexibility), including the early period. This study describes the development and psychometric properties of the Executive Function Scale (EFS)-Parent (28 items) and EFS-Teacher (29 items) scales. Exploratory Factor Analysis (EFA) was applied to two separate data sets collected from parents (n = 438) and teachers (n = 232) of children aged 3;0-11;11 to determine the factor structures of the scales. The EFS-Parent: Inhibitory Control (stimuli and impulses), Working Memory (recall and storage), and Cognitive Flexibility (behaviour and social); Similarly, the EFS-Teacher was found to be best explained by a 6-factor structure: Inhibitory Control (stimuli and impulses), Working Memory (recall and general), and Cognitive Flexibility (behaviour and emotions). Reliability estimates were found to be good (.83) for the total EFS-Parent scale and very good (.91) for the total EFS-Teacher scale. Furthermore, the scales were found to have high discriminative power for identifying special needs. Based on this information, the EFS-Parent and EFS-Teacher scales are tools developed in our own language and culture, which are valid, reliable, suitable for use in clinical or educational settings, and applicable to children with special needs and typically developing children.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Genç, T., Doğan, M. (2026). Yürütücü İşlevler-Ebeveyn ve Yürütücü İşlevler-Öğretmen Ölçeklerinin Geliştirilmesi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, Cilt: 16 Sayı: 2, 812–838. https://doi.org/10.18039/ajesi.1792146

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (51)

  1. Aksu, G., Eser, M. T. ve Güzeller, C. O. (2017). Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi ile yapısal eşitlik modeli uygulamaları. Detay Yayıncılık.
  2. Arslan, S. ve Gelişli, Y. (2015). Algılanan öz-düzenleme ölçeği: Bir ölçek geliştirme çalışması. Sakarya University Journal of Education, 5(3), 67-74. http://dx.doi.org/10.19126/suje.91303
  3. Bandalos, D. L. (2018). Measurement theory and applications for the social sciences. Guilford Publications.
  4. Banich, M. T. (2009). Executive function: The search for an integrated account. Current Directions in Psychological Science, 18(2), 89-94. https://doi.org/10.1111/j.1467-8721.2009.01615.x
  5. Barkley, R. A. (2014). The assessment of executive functioning using the Barkley Deficits in Executive Functioning Scales. In S. Goldstein & J. A. Naglieri (Eds.), Handbook of executive functioning (pp. 245-265). Springer.
  6. Bayındır, D. (2016). 48-72 Aylık Çocuklar için Öz Düzenleme Becerileri Ölçeği’nin geliştirilmesi ve çocukların öz düzenleme beceri düzeyleri ile annelerine bağlanma biçimleri, annelerin ebeveyn davranışları ve psikolojik sağlıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Tez Numarası: 437082) [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  7. Blair, C., & Ursache, A. (2011). A bidirectional model of executive functions and self-regulation. In K. D. Vohs & R. F. Vaumeister (Eds.), Handbook of self-regulation: Research, theory, and applications (pp. 300-320). Gilford Press.
  8. Büyüköztürk, Ş. (2017). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (23. baskı). Pegem.
  9. Cohen, R. J., Schneider, W. J., & Tobin, R. M. (2022). Test development. In Psychological testing and assessment an ıntroduction to tests and measurement (10th ed., pp. 251-296). Mc Graw Hill.
  10. Cortina, J. M. (1993). What is coefficient alpha? An examination of theory and applications. Journal of Applied Psycholog, 78, 98-104. https://doi.org/10.1037/0021-9010.78.1.98
  11. Danielsson, H., Henry, L., Messer, D., & Rönnberg, J. (2012). Strengths and weaknesses in executive functioning in children with intellectual disability. Research in Developmental Disabilities, 33(2), 600-607. https://doi.org/10.1016/j.ridd.2011.11.004
  12. Davis, L. L. (1992). Instrument review: Getting the most from a panel of experts. Applied Nursing Research, 5(4), 194-197. https://doi.org/10.1016/S0897-1897(05)80008-4
  13. De Vellis, R. F. (2012). Scale Development: Theory and applications. Sage.
  14. Diamond, A. (2013). Executive functions. Annual review of psychology, 64, 135-168. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-113011-143750
  15. Erol, A. ve İvrendi, A. (2018). 4-6 yaş çocuklarına yönelik öz-düzenleme becerileri ölçeğinin geliştirilmesi (Anne formu). Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44(44), 178-195. 10.9779/PUJE.2018.213
  16. Fındık-Tanrıbuyurdu, E. (2012). Okul öncesi öz düzenleme ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. (Tez Numarası: 314894) [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  17. Friedman, N. P., Haberstick, B. C., Willcutt, E. G., Miyake, A., Young, S. E., Corley, R. P., & Hewitt, J. K. (2007). Greater attention problems during childhood predict poorer executive functioning in late adolescence. Psychological Science, 18(10), 893-900. https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.2007.01997.x
  18. Gioia, G. A., Isquith, P. K., Guy, S. C., & Kenworthy, L. (2000). Behavior rating of executive function. Psychological Assessment Resources.
  19. Göçer-Şahin, S. (2021). Ölçme araçlarının temel özellikleri: Geçerlik ve kullanışlılık. M. D. Şahin (Ed.), Eğitimde ölçme ve değerlendirme içinde (ss. 99-121). Nobel.
  20. Gürvit, İ. H., & Baran, B. (2007). Scales in demantia and cognitive disorders. Archives of Neuropsychiatry, 44(2), 58-65. https://www.noropsikiyatriarsivi.com/sayilar/383/buyuk/58-65.pdf
  21. Horn, J. L. (1965). A rationale and test for the number of factors in factor analysis. Psychometrica, 30(2), 179-185. https://doi.org/10.1007/BF02289447
  22. Howard, S. J., Okely, A. D., & Ellis, Y. G. (2015). Evaluation of a differentiation model of preschoolers’ executive functions. Frontiers in Psychology, 6, 285. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2015.00285
  23. Hughes, C., Ensor, R., Wilson, A., & Graham, A. (2009). Tracking executive function across the transition to school: A latent variable approach. Developmental Neuropsychology, 35(1), 20-36. https://doi.org/10.1080/87565640903325691
  24. Kaplan, E. (2014). Beden eğitimi ve spor öğretmenliği öğrencilerinde öz-düzenleme: Ölçek uyarlama çalışması. (Tez Numarası: 396215) [Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  25. Karakaş, S. (2006) Bilnot bataryası el kitabı: Nöropsikolojik testler için araştırma ve geliştirme çalışmaları. Eryılmaz Ofset.
  26. Karbach, J., & Kray, J. (2016). Executive function. In T. Strobach & J. Karbach (Eds.), Cognitive training an overview of features and applications (pp. 93-107). Springer.
  27. Kayhan, E. (2010). A validation study for the childhood executive functioning inventory: Behavioral correlates of executive functioning. (Tez Numarası: 271208) [Yüksek lisans tezi, Boğaziçi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  28. Korucu, I., Rolan, E., Napoli, A. R., Purpura, D. J., & Schmitt, S. A. (2019). Development of the Home Executive Function Environment (HEFE) Scale: Assessing its relation to preschoolers' executive function. Early Childhood Research Quarterly, 47, 9-19. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2018.09.001
  29. Köylü, S. N. (2010). Yönetici işlevlere yönelik davranış değerlendirme envanterinin (YİYDDE) Türkçe çevirisi, güvenilirlik ve geçerlilik çalışması. (Tez Numarası: 262554) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  30. Laursen, A., & Ayduk, O. (2017). Executive functions promote well-being: Outcomes and mediators. M. D. Robinson & M. Eid (Eds.), In The happy mind: Cognitive contributions to well-being (pp. 59-75). Springer.
  31. Lehto, J. E., Juujärvi, P., Kooistra, L., & Pulkkinen, L. (2003). Dimensions of executive functioning: Evidence from children. British Journal of Developmental Psychology, 21(1), 59-80. https://doi.org/10.1348/026151003321164627
  32. Miyake, A., Friedman, N. P., Emerson, M. J., Witzki, A. H., Howerter, A., & Wager, T. D. (2000). The unity and diversity of executive functions and their contributions to complex “frontal lobe” tasks: A latent variable analysis. Cognitive Psychology, 41(1), 49-100. https://doi.org/10.1006/cogp.1999.0734
  33. Naglieri, J. A., & Goldstein, S. (2014). Using the Comprehensive Executive Function Inventory (CEFI) to assess executive function: From theory to application. In S. Goldstein & J. A. Naglieri (Eds.), Handbook of executive functioning (pp. 223-245). Springer.
  34. Najdowski, A. C. (2017). Flexible and focused: Teaching executive function skills to individuals with autism and attention disorders. Academic Press.
  35. Nilsen, E. S., Huyder, V., McAuley, T., & Liebermann, D. (2017). Ratings of Everyday Executive Functioning (REEF): A parent-report measure of preschoolers’ executive functioning skills. Psychological Assessment, 29(1), 50. https://doi.org/10.1037/pas0000308
  36. Pallant, J. (2017). SPSS kullanma kılavuzu: SPSS ile adım adım veri analizi (S. Balcı & B. Ahi, Çev.). Anı Yayıncılık.
  37. Perone, S., Almy, B., & Zelazo, P. D. (2018). Toward an understanding of the neural basis of executive function development. In R. Gibb & B. Kolb (Eds.), The Neurobiology of Brain and Behavioral Development (pp. 291-314). Academic Press.
  38. Shishido, Y., Mahone, E. M., & Jacobson, L. A. (2020). Investigation of the clinical utility of the BRIEF2 in youth with and without intellectual disability. Journal of the International Neuropsychological Society, 26(10), 1036-1044. https://doi.org/10.1017/S1355617720000636
  39. Sönmez, V., & Alacapınar, G. (2016). Sosyal bilimlerde ölçme aracı hazırlama. Anı Yayıncılık.
  40. Thorell, L. B., & Nyberg, L. (2008). The Childhood Executive Functioning Inventory (CHEXI): A new rating instrument for parents and teachers, Developmental Neuropsychology, 33, 526-552. https://doi.org/10.1080/87565640802101516
  41. Tosun, C., & Şekerci, A. R. (2015). The role of motivation in self regulation skills in eighth grade students’ science classess. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 1-29. https://doi.org/10.17556/jef.97746
  42. Tungate, A. S., & Conners, F. A. (2021). Executive function in Down syndrome: A meta-analysis. Research in Developmental Disabilities, 108, 103802. https://doi.org/10.1016/j.ridd.2020.103802
  43. Turan, S. (2009). Probleme dayalı öğrenmeye ilişkin tutumlar, öğrenme becerileri ve başarı arasındaki ilişkiler. (Tez Numarası: 257046) [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  44. Türkmen, H. (2004). Öğrenmede öz-düzenleme yetkinlik algısına ilişkin bir ölçek geliştirme çalışması. (Tez Numarası: 145987) [Yüksek lisans tezi, Çukurova Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  45. Unger, A., Bi, C., Xiao, Y. Y., & Ybarra, O. (2016). The revising of the Tangney Self‐Control Scale for Chinese students. PsyCh Journal, 5(2), 101-116. https://doi.org/10.1002/pchj.128
  46. Wiebe, S. A., Sheffield, T., Nelson, J. M., Clark, C. A., Chevalier, N., & Espy, K. A. (2011). The structure of executive function in 3-year-olds. Journal of Experimental Child Psychology, 108(3), 436-452. https://doi.org/10.1016/j.jecp.2010.08.008
  47. Wild, K. V., & Musser, E. D. (2014). The Cambridge Neuropsychological Test Automated Battery in the assessment of executive functioning. In Handbook of executive functioning (pp. 171-190). Springer.
  48. Yurdabakan, İ. ve Çüm, S. (2017). Davranış bilimlerinde ölçek geliştirme (Açıklayıcı faktör analizine dayalı). TJFMPC, 11(2), 108-126. https://doi.org/10.21763/tjfmpc.317880
  49. Zelazo, P. D. (2015). Executive function: Reflection, iterative reprocessing, complexity, and the developing brain. Developmental Review, 38, 55-68. https://doi.org/10.1016/j.dr.2015.07.001
  50. Zelazo, P. D., & Carlson, S. M. (2012). Hot and cool executive function in childhood and adolescence: Development and plasticity. Child Development Perspectives, 6(4), 354-360. https://doi.org/10.1111/j.1750-8606.2012.00246.x
  51. Zelazo, P. D., Blair, C. B., & Willoughby, M. T. (2016). Executive function: Implications for education (NCER 2017-2000). National Center for Education Research, Instute of Education Sciences.