KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Türkbilig / 2025 / Cilt: 2025 Sayı: 50

İŞARET DİLİ SÖZLÜKÇÜLÜĞÜNDE YÖNTEM VE EĞİLİMLER

Methods and Trends in Sign Language Lexicography

Zeynep Çetinkaya(HACETTEPE UNIVERSITY, HACETTEPE VOCATIONAL SCHOOL)0000-0003-0768-6183
Sayfa
227–240
Yayın Tarihi
2025-12-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuç olarak, işaret dili sözlüklerinin oluşturulmasında derlem tabanlı veri toplamanın, işaretlerin doğru biçimde sınıflandırılmasının ve dijital teknolojilerin etkin kullanımının gerekliliği ortaya konmuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmada, işaret dili sözlükbiliminin temel kavramlarını, yöntemlerini ve gelişim süreçlerini ele almaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Konuşma dili sözlüklerinden farklı olarak, işaret dili sözlükleri yalnızca sözcükleri değil, el şekilleri, hareket yönü, eklem yerleri, yüz ifadeleri ve beden duruşu gibi çok boyutlu bileşenleri içermektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuç olarak, işaret dili sözlüklerinin oluşturulmasında derlem tabanlı veri toplamanın, işaretlerin doğru biçimde sınıflandırılmasının ve dijital teknolojilerin etkin kullanımının gerekliliği ortaya konmuştur.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Türk İşaret Dili · İşaret Dili Sözlükbilimi · Basılı Sözlükler

Özet

Bu çalışmada, işaret dili sözlükbiliminin temel kavramlarını, yöntemlerini ve gelişim süreçlerini ele almaktadır. İşaret dili sözlükleri, sağır bireylerin dilsel ihtiyaçlarını karşılamak, işaret dilinin standartlaşmasına katkıda bulunmak ve işaret dili öğrenicilerine destek sağlamak amacıyla hazırlanmaktadır. Konuşma dili sözlüklerinden farklı olarak, işaret dili sözlükleri yalnızca sözcükleri değil, el şekilleri, hareket yönü, eklem yerleri, yüz ifadeleri ve beden duruşu gibi çok boyutlu bileşenleri içermektedir. Çalışmada, işaret dili sözlüklerinin oluşturulmasında kullanılan yöntemler, derlem tabanlı yaklaşımlar ve madde başı belirleme süreçleri incelenmiştir. İşaret dilinde terimlerin sınıflandırılması, değişkenlik ve standartlaşma süreçleri sözlükçülüğün temel zorlukları arasında yer almakta olup, bu süreçlerin dilbilimsel ve toplum dilbilimsel açıdan değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Teknolojik gelişmelerin işaret dili sözlüklerine etkisi ele alınarak, dijital ortamda sunulan işaret dili sözlüklerinin sağladığı yenilikler üzerinde durulmuştur. Özellikle çevrim-içi sözlüklerin video ve animasyon gibi dinamik içeriklerle desteklenmesi, işaret dilinin görsel-işitsel doğasına daha uygun çözümler sunmaktadır. Çalışmada ayrıca, farklı ülkelerde geliştirilmiş işaret dili sözlükleri incelenmiş ve Türkiye’deki uygulamalar değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, işaret dili sözlüklerinin oluşturulmasında derlem tabanlı veri toplamanın, işaretlerin doğru biçimde sınıflandırılmasının ve dijital teknolojilerin etkin kullanımının gerekliliği ortaya konmuştur.

Abstract

This study examines the fundamental concepts, methods, and developmental processes of sign language lexicography. Sign language dictionaries are created to meet the linguistic needs of deaf individuals, contribute to the standardization of sign language, and support sign language learners. Unlike spoken language dictionaries, sign language dictionaries include not only words but also multidimensional components such as hand shapes, movement direction, joint positions, facial expressions, and body posture. The study explores the methods used in the creation of sign language dictionaries, corpus-based approaches, and the processes of determining headwords. The classification of terms in sign language, variability, and standardization processes are among the main challenges of lexicography, and it is emphasized that these processes should be evaluated from both linguistic and sociolinguistic perspectives.The impact of technological advancements on sign language dictionaries is also discussed, with a focus on the innovations provided by digital sign language dictionaries. In particular, the integration of dynamic content such as videos and animations into online dictionaries offers solutions better suited to the visual-auditory nature of sign language. Additionally, sign language dictionaries developed in different countries have been examined, and applications in Turkey have been evaluated.As a result, the study highlights the necessity of corpus-based data collection, accurate classification of signs, and the effective use of digital technologies in the creation of sign language dictionaries.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çetinkaya, Z. (2025). İŞARET DİLİ SÖZLÜKÇÜLÜĞÜNDE YÖNTEM VE EĞİLİMLER. Türkbilig, Cilt: 2025 Sayı: 50, 227–240. https://doi.org/10.59257/turkbilig.1660742

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (27)

  1. Akalın, Ş. H. (2014). Türkçede eksiltili yapıdan sözlükselleşme. Journal of Faculty of Letters/Edebiyat Fakultesi Dergisi, 31(2).
  2. Akalın, Ş. H., Oral, Z., & Cavkaytar, S. (2020). Türk işaret dili. Şükrü Haluk Akalın ve Serap Cavkaytar (Ed.). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
  3. Arık, E. (2016). Ellerle konuşmak: Türk işaret dili araştırmaları. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
  4. Aslan Demir, S. (2010). Sessizliğin dili: Türk işaret diline dair gözlemler. Bilig: Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, 54, 1-20.
  5. Baker, A. E., Schermer, T., Pfau, R., & Bogaerde, B. (2016). The linguistics of sign languages. The Linguistics of Sign Languages, 1-393.
  6. Dikyuva, H., Makaroğlu, B., & Arık, E. (2015). Türk işaret dili dilbilgisi kitabı. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Yayınları.
  7. Fenlon, J., Cormier, K., & Schembri, A. (2015). Building BSL SignBank: The lemma dilemma revisited. International Journal of Lexicography, 28(2), 169-206.
  8. Güncel Türk İşaret Dili Dini Kavramlar Sözlüğü (2023). Diyanet İşleri Başkanlığı. Ankara.
  9. Johsnston, T. (1989). Auslan: the sign language of the Australian deaf community. The University of Sydney.
  10. Johnston, T. (2012). Lexical frequency in sign languages. Journal of deaf studies and deaf education. 17(2), 163-193.
  11. Lucas, C. (2003). The role of variation in lexicography. Sign Language Studies. 322-340.
  12. König, S., Konrad, R., & Langer, G. (2004). What’s in a sign? Theoretical lessons from practical sign language lexicography. Signs of the time. 379-404.
  13. Kristoffersen, J. H., Troelsgard, T., & Zwitserlood, I. (2013). Issues in sign language lexicography. In The Bloomsbury companion to lexicography (pp. 259-283). Bloomsbury.
  14. Önal, E., & Makaroğlu, B. (2021). A lexicological approach to look-up frequency of Turkish Sign Language dictionary users. Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 7(1), 193-217.
  15. İmer, K., Kocaman, A., & Özsoy, A. S. (2011). Dilbilim sözlüğü. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi
  16. Radutzky, E. (1992). Dizionario bilingue elementare della lingua dei segni italiana LIS. Roma: Edizioni Kappa.
  17. Sandler, W., & Lillo-Martin, D. C. (2006). Sign language and linguistic universals. Cambridge University Press.
  18. Schermer, G. M. M. (2006). Sign Language: Lexicography. ın encyclopedia of language and linguistics, 2nd Edition. Amsterdam: Elsevier Ltd.
  19. Schmaling, C. H. (2012). Dictionaries of African sign languages: An overview. Sign Language Studies, 12(2), 236-278.
  20. Stokoe W C, Casterline D. & Cronenberg C. (1965). A dictionary of American sign language. Silver Spring, MD: Linstok Press.
  21. Stokoe, W. C. 1994. A Sign Language Dictionary. In The Deaf Way, ed. C. Erring, R. C. Johnson, D. L. Smith, and B. N. Snider. Washington, D.C.: Gallaudet University Press.
  22. Türk İşaret Dili Sözlüğü (2015). Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Ankara.
  23. Wähl, S., Langer, G., Müller, A., Otte, F., Hanke, T., & Konrad, R. (2021). Lemma Selection and Entry Types. Project Note AP10-2021-01. Hamburg, Germany: DGS-Korpus project, IDGS, Hamburg University.
  24. Yazıcı, M (2022). Türk işaret dili sözlüğü sağlık terimleri. Ankara: Vadi Grafik Tasarım.
  25. Yazıcı, M (2022). Türk işaret dili sözlüğü hukuki terimler. Ankara: Vadi Grafik Tasarım.
  26. Yazıcı, M (2022). Türk işaret dili sözlüğü bankacılık terimleri. Ankara: Vadi Grafik Tasarım.
  27. Zwitserlood, I. (2010). Sign language lexicography in the early 21st century and a recently published dictionary of Sign Language of the Netherlands. International Journal of Lexicography, 23(4), 443-476.