Dergiler / Türkbilig / 2025 / Cilt: 2025 Sayı: 50

P. S. PALLAS’IN DERLEDİĞİ KAZAKÇA BİTKİ ADLARININ DİLBİLİMSEL AÇIDAN İNCELENMESİ

Linguistic Analysis of Kazakh Plant Names Compiled by P. S. Pallas

Başak Perçin Bostan(Mersin Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü)0000-0002-2696-8285
Sayfa
206–226
Yayın Tarihi
2025-12-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Buna göre Kazakçaya ait 23 bitki adı tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmada Peter Simon Pallas’ın 18. yüzyılda Sibirya’ya gerçekleştirdiği 6 yıl süren bilimsel bir gezi sonucunda Rusya’nın Florasını derlediği önemli eseri Flora Rossica’da bulunan Kazak Türkçesine ait bitki adları dilbilimsel açıdan incelenmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Buna göre Kazakçaya ait 23 bitki adı tespit edilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Son olarak bitki türlerinin Moğol dillerindeki biçimlerine de bakılarak ortaklık veya benzerlik tespit edilen unsurlara da çalışmamızda değinilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Peter Simon Pallas · Flora Rossica · Kazakça

Özet

Bu çalışmada Peter Simon Pallas’ın 18. yüzyılda Sibirya’ya gerçekleştirdiği 6 yıl süren bilimsel bir gezi sonucunda Rusya’nın Florasını derlediği önemli eseri Flora Rossica’da bulunan Kazak Türkçesine ait bitki adları dilbilimsel açıdan incelenmiştir. Buna göre Kazakçaya ait 23 bitki adı tespit edilmiştir. Bitki adları tarihi-karşılaştırmalı yöntem ile incelenmiş, etimolojik olarak değerlendirilmiştir. 18. yüzyıl Kazakçasında mevcut olan bitki adları Eski Türkçe döneminden itibaren tarihi Türk dilleri ile karşılaştırılmış, modern Kazakçada varlıklarını sürdürüp sürdürmedikleri tespit edildikten sonra bu adların modern Kıpçak dilleri başta olmak üzere diğer modern Türk dillerindeki görünümlerine yer verilmiştir. Son olarak bitki türlerinin Moğol dillerindeki biçimlerine de bakılarak ortaklık veya benzerlik tespit edilen unsurlara da çalışmamızda değinilmiştir.

Abstract

In this study, the plant names belonging to Kazakh Turkish in the important work Flora Rossica, in which Peter Simon Pallas compiled the fauna of Russia as a result of a 6-year scientific trip to Siberia in the 18th century, were examined from a linguistic perspective. Accordingly, 24 plant names belonging to Kazakh were identified. The plant names were examined with the historical-comparative method and evaluated etymologically. The plant names existing in 18th century Kazakh were compared with the historical Turkic languages starting from the Old Turkic period, after determining whether they continued to exist in modern Kazakh, the appearances of these names in other modern Turkic languages, especially in modern Kipchak languages, were included. Finally, by examining the forms of plant species in Mongolian, the elements in which commonalities or similarities were detected were also mentioned in our study.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Bostan, B. P. (2025). P. S. PALLAS’IN DERLEDİĞİ KAZAKÇA BİTKİ ADLARININ DİLBİLİMSEL AÇIDAN İNCELENMESİ. Türkbilig, Cilt: 2025 Sayı: 50, 206–226. https://doi.org/10.59257/turkbilig.1672301

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (85)

  1. Ahmerov, K. Z. (1958). Başkirsko-Russkiy slovar. Moskova: Akademiya Nauk SSSR.
  2. Akalın, Ş. H. (2019). Türkçe sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  3. Akkemik, Ü. (2023). Türkiye’nin bütün ağaçları ve çalıları. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  4. Andreev, İ. A.; Gorşkov, A. E.; İvanov, İ. A.; Kotleev, V. İ.; Pavlov, İ. P.; Petrov, N. P.; Sergeev, V. İ.; Sergeev, İ. T.; Skvortsov, M. İ.; Uskin, A. S.; Fedorov, G. İ. ve Tsaplina, R. İ. (1985). Çuvaşsko Russkiy slovar’.
  5. Annenkov, N. İ. (1878). Botaniçeskiy slovar’. Spb. İmp: Akademiya Nauk.
  6. Arçın, S. M. (2023). Peter Simon Pallas’ın Flora Rossica’sındaki Sibirya Tatar Türkçesine ait kayıtlar. A. Öger ve M. S. Çelepi (Ed.), Prof. Dr. Mustafa Arslan armağanı içinde. (s. 92-102). Çanakkale: Paradigma Akademi.
  7. Aşmarin, N. İ. (1929). Slovar’ Çuvaşskogo yazıka, Tom IV. Çeboksarı: İzdatelstvo Russika.
  8. Aşmarin, N. İ. (1930). Slovar’ Çuvaşskogo yazıka, Tom V. Çeboksarı: İzdatelstvo Russika.
  9. Aşmarin, N. İ. (1934). Slovar’ Çuvaşskogo yazıka, Tom VII. Çeboksarı: İzdatelstvo Russika.
  10. Aşmarin, N. İ. (1935). Slovar’ Çuvaşskogo yazıka, Tom IX. Çeboksarı: İzdatelstvo Russika.
  11. Aşmarin, N. İ. (1937). Slovar’ Çuvaşskogo yazıka, Tom XII. Çeboksarı: İzdatelstvo Russika.
  12. Baskakov, N. A., Aljiganova, O. P. ve Bargoyakov, M. İ. (2006). Hakassko-Russkiy slovar’. Novosibirsk: Nauka.
  13. Baskakov, N. A. ve İnkijekova-Grekul, A. İ. (1953). Hakassko-Russkiy slovar’. Ministerstvo Kulturıy SSSR, Glavizdat. Moskova: Gosudarstvennoe İzdatelstvo İnostrannıh i Natsionalnıh Slovarey.
  14. Baskakov, N. A. (1956). Russko-Nogayskiy slovar’. Çerkesskiy Nauçno-İsledovatelskiy İnstitut. Moskova: Gosudarstvennoe İzdatelstvo İnostrannıh i Natsionalnıh Slovarey.
  15. Baskakov, N. A.; Garriev, B. A. ve Hamzaev, M. Y. (1968). Turkmensko-Russkiy slovar’. Moskova: Sovetskaya Entsiklopediya Neşriyatıy.
  16. Bawden, C. (2010). Mongolian English dictionary. London and New York: Routledge Taylor & Francis Group.
  17. Baytop, T. (2015). Türkçe bitki adları sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  18. Bedevian, A. K. (2021). Resimli çok dilli bitki adları sözlüğü. Rûken Kızıler (Haz.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  19. Bektaev, K. Bolşoy Kazahsko-Russkiy Russko-Kazahskiy slovar’. (t.y.).
  20. Bekturov, Ş. ve Bekturova A. (2001). Kazahsko-Russkiy Slovar’. Astana: Foliant.
  21. Bläsing, U. (2007).The Chuvash Plant Names in Peter Simon Pallas’ Flora Rossica: A Study of Etymology and Language Interaction, Proceedings PIAC 2003 içinde.(s. 39-55). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  22. Bläsing, U. (2004). Drei mongolische Pflanzennamen in Plantae novae ex herbario et schedis defuncti Botanici Ioannis Sievers, descriptae a P. S. Pallas. Studia Etymologica Cracoviensia. 9. 29-65.
  23. Derleme Sözlüğü II. (2019). Birleştirilmiş Tıpkı Basım. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  24. Doerfer, G. (1975). Türkische und Mongolische Elemente im Neupersischen Band III: Mongolische Elemente im Neupersischen. Wiesbaden: Franz Steiner Verlag GMBH.
  25. Ehmetyanov, R., Mohemmetdinov, R., Nurieva, F. ve Ganiev, F. (2014). Türkçe-Tatarca sözlük. (M. Öner, Çev.). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  26. Ercilasun, A. B. (1991). Karşılaştırmalı Türk lehçeleri sözlüğü dizin. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
  27. Erdal, M. (1991). Old Turkic word formation, a functional approach to the lexicon, Vol. I-II, Wiesbaden: Harrassowitz.
  28. Eren, H. (1999). Türk dilinin etimolojik sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  29. Fehling, V. B. (1982). Index zu P. S. Pallas’ ‘Flora Rossica’, Ural Altaische Jahrbücher, Neue Folge 2. 114-137.
  30. Galimzyanov, A. İ. (2010). Slovar’spravoçnik po-flore Tatarstana. Kazan.
  31. GBIF Secretariat. (2023). GBIF Backbone Taxonomy. Checklist dataset. Erişim adresi: https://doi.org/10.15468/39omei accessed via GBIF.org
  32. Genç, M. (2005). Süs bitkileri yetiştiriciliği 1. Cilt (Temel üretim teknikleri). Süleyman Demirel Üniversitesi Yayın No: 55 Orman Fakültesi.
  33. Golden, P. B. (2000). The King’s Dictionary: The Rasûlid Hexglot: Fourteenth Century Vocabularies in Arabic, Turkic, Greek, Armenian and Mongol. Translated by Tibor Halasi-Kun, Peter B. Golden, Louis Ligeti and Edmund Schütz, with essays by Peter B. Golden and Thomas A. Allsen, vol. 4, Handbook of Oriental Studies, Section 8: Central Asia: Brill.
  34. Gül, B. (2012). tarı- fiili ve türevleri üzerine. Bilig Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi. 61/1. 99-120. Erişim adresi: https://bilig.yesevi.edu.tr/yonetim/icerik/makaleler/2484-published.pdf
  35. Gül, B. (2017). Arap harfli Moğolca sözlüklerde meyve adları. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi. 5(10). 171-180. 2017. Erişim adresi: https://doi.org/10.33692/avrasyad.509443
  36. Gül, B. (2018). Moğolca İbni Mühenna lügati. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
  37. Gülensoy, T. (2011). Moğolca ve Türkçede yaşayan benzer sözler üzerine. Turkish Studies. 6/1. 1-25. Erişim adresi: http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.2002
  38. Gülensoy, T. (2021). Türkiye Türkçesindeki Türkçe sözlerin köken bilgisi sözlüğü. İstanbul: Bilge Kültür-Sanat.
  39. Güzeldir, M. (2002). Abuşka lügati (Giriş-Metin-İndeks). (Doktora Tezi). Atatürk Üniversitesi, Erzurum.
  40. Jakıp, B. O. (2011). Atameken, geografiyalık entsiklopediya. Almatı: Kazak Entsiklopediyası.
  41. Kakuk, Z. ve Baski İ. (1999). Kasantatarisches wörterverzeichnis-Aufgrund der sammlung von Ignac Kunos. A. Berta (Ed.). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  42. Kâşgarlı, M. (2018). Divânü Lugâti’t-Türk (giriş, metin, çeviri, notlar, dizin). A. B. Ercilasun ve Z. Akkoyunlu (Haz.). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  43. Kaydarov, A. (1961). Uygursko-Russkiy slovar’. Alma-Ata: İzdatelstvo Akademii Nauk Kazahskoy SSR.
  44. Kazak Adebi Tiliniñ Sözdigi Tom I (A-A). (2011). Almatı.
  45. Koç, K.; Bauniyazov, A. ve Başkapan, V. (2019). Kazak Türkçesi- Türkiye Türkçesi /Türkiye Türkçesi-Kazak Türkçesi sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  46. Koşçanov, M.; Akobirov, C. F. ve Alhamova, N. A. (1983). Russko-Uzbekskiy slovar’ Tom I(A-O). Taşkent: Akademiya Nauk Uzbekskoy SSR.
  47. Kunos, Ignas (1902). Sejx Sulejman Efendi's Cagataj-Osmanisches wörterbuch. Budapeşte.
  48. Kurpeşko-Tannagaşeva N. N. ve Aponkin F. Y. (1993). Şorsko-Russkiy i Russko-Şorskiy slovar’. Kemerovskoe Knijnoe İzdatelstvo.
  49. Lessing, F. (2017). Moğolca-Türkçe sözlük. (G. Karaağaç Çev.). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  50. Levitskaya, L. S.; Dibo, A. V.; Rasadin, V. İ. (1997). Etimologiçeskiy slovar’ Tyurkskih yazıkov (K-Ḳ). Moskva: Rossiyskaya Akademia Nauk İnstitut Yazıkoznaniya.
  51. Muzafarov, R. ve Muzafarov N. (2018). Kırım Tatar Türkçesi- Türkiye Türkçesi-Rusça sözlük. Çev. Neriman Seyityahya (Seytagyayev). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  52. Nuralieva, N. (2008). Kazakh-English dictionary. Almatı: Dayk Press. 2008.
  53. Ostroumova, N. P. (1892). Tatarsko-Russkiy slovar’. Tipografiya İmperatorskavo Universiteta.
  54. Öner, M. (2015). Kazan-Tatar Türkçesi sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  55. Özşahin, M. (2017). Başkurt Türkçesi sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  56. Pallas, P. S. (1789). Flora Rossica seu stirpium Imperii Rossici per Europam et Asiam indigenarum descriptiones, Tom I, Pars I, Fracofurti et Lipsiae.
  57. Pallas, P. S. (1790). Flora Rossica seu stirpium Imperii Rossici per Europam et Asiam indigenarum descriptiones, Tom I, Pars II, Fracofurti et Lipsiae.
  58. Pavlov, N. V. (1956). Ed. Flora Kazahstana. Т.1-9. İzdatelstvo Akademii Nauk Kazahskoy SSR.
  59. Pekacar, Ç. (2011). Kumuk Türkçesi sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  60. Pekarskiy, E. K. (1916). Kratkiy Russko-Yakutskiy slovar’. Tipografiya İmperatorskoy Akademiy Nauk.
  61. Perçin Bostan, B. (2023). Peter Simon Pallas-Zoographia Rosso-Asiatica Türk ve Moğol dillerine ait hayvan adlarının tespiti ve incelenmesi. İstanbul: Aktif Yayınevi.
  62. Perçin Bostan, B. (2024). Peter Simon Pallas-Flora Rossica Türk ve Moğol dillerine ait bitki adlarının tespiti ve incelenmesi. Ankara: Turhan Kitabevi.
  63. Radloff, W. (1893). Opıt slovarya Tyurkskih nareçiy: versuch eines wörterbuches der Türk dialecte. Cilt III.
  64. Radloff, W. (1911). Opıt slovarya Tyurkskih nareçiy: versuch eines wörterbuches der Türk dialecte. Cilt V.
  65. Ramstedt, G. J. (1935). Kalmückisches wörterbuch. Suomalais-Ugrilainen Seura.
  66. Rassadin, V. İ. (2005). Tofalarsko-Russkiy i Russko-Tofalarskiy slovar’. Drofa.
  67. Russko-Azerbaydzhanskiy slovar’. (1951). Azerbayçan SSR Elmler Akademiyası Neşriyyatı.
  68. Ryumina-Sirkaşeva, L. T. ve Kuçigaşeva, N. (1995). Teleutsko-Russkiy slovar’. Kemerovskoe Knijnoe İzdatelstvo.
  69. Sevortyan, E. V. (1978). Etimologiçeskiy slovarʹ Tyurkskih yazıkov (B). Moskva: Akademia Nauk SSSR İnstitut Yazıkoznaniya.
  70. Sevortyan, E. V. (1980). Etimologiçeskiy slovarʹ Tyurkskih yazıkov (V-G-D). Moskva: Akademia Nauk SSSR İnstitut Yazıkoznaniya.
  71. Sıtin, A. (2014). Botanik Petr Simon Pallas. Tavariçestvo Nauçnıh İzdaniy KMK.
  72. Starostin, S. A., Dybo, A. V. ve Mudrak, O. A. (2003). An etymological dictionary of the Altaic languages. (Handbook of Oriental Studies: Uralic & Central Asian Studies, Vol. 8/1–3). Leiden Boston: Brill.
  73. Tatarsko-Russkiy slovar’. (1966).
  74. Tavkul, U. (2020). Karaçay-Malkar Türkçesi sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  75. Tenişev, E. R. (1997). Sravnitelno istoriçeskaya grammatika Turkskih yazıkov i leksika. Rossiskaya Akademiya Nauk.
  76. Toparlı, R.; Vural, H. ve Karaatlı, R. (2003). Kıpçak Türkçesi sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  77. Tumaşeva, D. G. (1992). Slovar’ dialektov Sibirskih Tatar. İzdatelstvo Kazanskovo Universiteta.
  78. Useinov, S. M. (2007). Russko-Krımskotatarskiy Krımskotatarsko-Russkiy slovar’. İzdatelskiy dom Tezis.
  79. Wilkens, J. (2021). Handwörterbuch des Altuigurischen. (Altuigurisch – Deutsch – Türkisch) / Eski Uygurcanın el sözlüğü, (Eski Uygurca – Almanca – Türkçe). Akademie der Wissenschaften zu Göttingen (Hrsg.). Universitätsverlag Göttingen.
  80. Verbitskiy, V. İ. (2005). Slovar’ Altayskavo Aladagskavo nareçiy Turkskovo yazıka. Gorno-Altaysk.
  81. Yegorov, V. G. (1964). Etimologiçeskiy slovar’ Çuvaşskogo yazıka (Çuvaşçanın Etimolojik sözlüğü). Çeboksarı: Çuvaşskoe Knijnoe İzdatelstvo.
  82. Yudahin, K. K. (1957). Russko-Kırgızskiy slovar’. Çet Jana Ulut Sözdüktörünün Mamlekettik Basması.
  83. Yudahin, K. K. (1965). Kirgizsko-Russkiy slovar’, Kniga (1) A-K. Sovetskaya Entsiklopediya.
  84. Yudahin, K. K. (1985). Kirgizsko-Russkiy slovar’, Kniga (2) L-R. Sovetskaya Entsiklopediya.
  85. Yusupova, N. (2018). Türkçe-Özbekçe sözlük. Türk Dil Kurumu Yayınları.