Dergiler / Türkbilig / 2025 / Cilt: 2025 Sayı: 50

TAŞRAYA TUTUNMAK: NECÂTÎ’NİN KİMLİK İNŞASINDA SİMGESEL BİR MEKÂN OLARAK TAŞRA

Embracing The Countryside Symbolism of Rural Space in Necati’s İdentity Construction

Sayfa
80–93
Yayın Tarihi
2025-12-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Deneyimlediği gerçek mekânı yani taşrayı simgesel bir unsur olarak kullanan Necâtî’nin bu hususunun şair kimliğine ve üslubuna olan katkıları da çalışma dâhilinde söz konusu edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Toplumsal ilişkilerin ve etkileşimlerin görünür olduğu en önemli unsurlardan birinin mekân olduğundan hareketle yola çıkılan bu çalışma, gerçek mekânların aynı zamanda simgesel özellikler taşıdığını ortaya koymaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Toplumu oluşturan bireylerin karşılaşmaları ve negatif manada karşı karşıya gelişlerinin de temsili olan mekân, bilhassa toplumsal hafıza ve kolektif bilinç üretimlerinin odağında yer almaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Deneyimlediği gerçek mekânı yani taşrayı simgesel bir unsur olarak kullanan Necâtî’nin bu hususunun şair kimliğine ve üslubuna olan katkıları da çalışma dâhilinde söz konusu edilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Mekân · Merkez · Taşra

Özet

Toplumsal ilişkilerin ve etkileşimlerin görünür olduğu en önemli unsurlardan birinin mekân olduğundan hareketle yola çıkılan bu çalışma, gerçek mekânların aynı zamanda simgesel özellikler taşıdığını ortaya koymaktadır. Toplumu oluşturan bireylerin karşılaşmaları ve negatif manada karşı karşıya gelişlerinin de temsili olan mekân, bilhassa toplumsal hafıza ve kolektif bilinç üretimlerinin odağında yer almaktadır. Bu bağlamda sosyolojiden psikolojiye, teolojiden felsefeye, iktisattan edebiyata değin çeşitli alanların çalışma konusu olan merkez ve taşra, mekânın sözü edilen hususiyetlerinin izlenebileceği bir olgudur. Merkez-taşra ikiliği Osmanlıda da İstanbul’un merkez, İstanbul dışındaki yerlerin taşra olarak görülmesi ile hem siyaset ve bürokrasinin hem de bu devir edebiyatının gündeminde yer tutmuştur. Bu çalışmada, klasik şiir tarihinin hafızalarda yer etmiş taşra(lı) temsillerinden olan Necâtî’ye ait bir beyitten yola çıkılarak Osmanlıda merkez-taşra ikiliği ele alınmış söz konusu ikiliğin şiire yansıyan yönlerinden söz edilmiştir. Necâtî’nin gerek yaşam öyküsü gerekse İstanbul’a gelinceye ve has bahçenin gözde bir şairi oluncaya değin deneyimlediği süreci de içine alır görünen ve kendini “taşralı” denilerek has bahçeye kabul edilmeyen bir lale olarak sunduğu beytin diğer taşra temsillerinden ayrıldığı ifade edilmiştir. Şairin ilk bakışta kırgın bir taşralı imajı çiziyor görünse de bir çiçekle “taşraya tutunarak” maruz kaldığı ötekileştirmeyi ve dışta bırakma çabalarını taşranın otantizmine ve taşra retoriğine emanet ederek lehine çevirdiği ortaya konulmuştur. Deneyimlediği gerçek mekânı yani taşrayı simgesel bir unsur olarak kullanan Necâtî’nin bu hususunun şair kimliğine ve üslubuna olan katkıları da çalışma dâhilinde söz konusu edilmiştir.

Abstract

This study is based on the premise that space is one of the most crucial elements where social interactions and relationships become visible. It highlights how physical spaces also carry symbolic meanings. As a setting where individuals encounter one another both in harmonious and conflicting ways, space plays a central role in shaping social memory and collective consciousness. In this context, the dichotomy between the city and the countryside, which has been explored across disciplines from sociology and psychology to theology, philosophy, economics, and literature, serves as a key phenomenon for observing these spatial characteristics. In the Ottoman Empire, this city-countryside dynamic was evident in the perception of Istanbul as the city center, while areas outside the capital were considered rural. This distinction shaped both political and bureaucratic discourse as well as literary themes of the period. This study examines the Ottoman city-countryside duality through a couplet by Necâtî, a poet whose rural identity remains a prominent theme in classical Turkish poetry. Drawing from Necâtî’s verse, which presents him as a tulip rejected from the imperial garden due to his rural origins, this research explores how his experience diverges from other rural representations in poetry. Although Necâtî initially appears to depict himself as a dejected outsider, the study reveals that he skillfully transforms the marginalization he faced into an advantage. By embracing the rhetoric and authenticity of the countryside, he reclaims his identity and subtly resists exclusion. His use of rural space as a symbolic element not only reflects his lived experience but also contributes significantly to his poetic persona and literary style.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Tanrıbuyurdu, G. (2025). TAŞRAYA TUTUNMAK: NECÂTÎ’NİN KİMLİK İNŞASINDA SİMGESEL BİR MEKÂN OLARAK TAŞRA. Türkbilig, Cilt: 2025 Sayı: 50, 80–93. https://doi.org/10.59257/turkbilig.1648223

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (48)

  1. Akyılmaz, B. (1999). Osmanlı devletinde merkezden yönetimin taşra idaresi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(4), 127-156.
  2. Alver, K. (2013). Taşra halleri. Sosyoloji Divanı, 1, 11-23.
  3. Arslan, M. (hzl.) (2018). Şeref Hanım Dîvânı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. e-kitap. Erişim Adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/59880,seref-hanim-divanipdf.pdf?0
  4. Arslan, M. (2010). Şeref Hanım. İslâm ansiklopedisi. (C. 38, s. 550) içinde. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  5. Andrews, W. (2012). Şiirin sesi toplumun şarkısı (7. Bs). İstanbul: İletişim Yayınları.
  6. Aşkın, M. (2007). Kimlik ve giydirilmiş kimlikler. Journal of Graduate School of Social Sciences, 10, 213-220
  7. Bachelard, G. (2017). Mekânın poetikası (A. Tümertekin, Çev.). İstanbul: İthaki Yayınları.
  8. Bauman, Z. (2020). Modernlik ve müphemlik (İ. Türkmen, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
  9. Bilkan, A. F. (hzl.) (1993). Nâbî’nin Türkçe Dîvânı. (Yayımlanmış Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
  10. Bora, T. (2023). Taşralaşan ve taşrasını kaybeden Türkiye. T. Bora (Ed.). Taşraya bakmak içinde (s. 38-66). İstanbul: İletişim Yayınları.
  11. Bourdieu, P. (1995). Pratik nedenler (H. Tufan, Çev.). İstanbul: Kesit Yayıncılık.
  12. Can, B. (2021). Zaman içinde mekân. Ankara: Hece Yayınları.
  13. Canım, R. (hzl.) (2000). Latîfî Tezkiretü’ş-şu’arâ ve tabsıratü’n-nuzamâ. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
  14. Çavuşoğlu, M. (1971). Necâti Bey Dîvânı’nın tahlili. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
  15. Çiğdem, A. (2023). Taşra karalaması. T. Bora (Ed.). Taşraya bakmak içinde (s. 102-114). İstanbul: İletişim Yayınları.
  16. Çolak, M. (2009). Merkez çevreyi yeniden düşünmek: 1923-1980. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kocaeli Üniversitesi, Kocaeli.
  17. Dursun, D. (2006). Türk siyasetinde “merkez” ve “kenar” eksenleri arasında seyreden değişim sürecinde seçimlerin rolü. Bilgi, (12), 124-133.
  18. Eflatun, M. (hzl.) (2003). Feyzî-i Kefevî Dîvânı: tahlil-metin. (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
  19. Erdoğan, A. Ö. (2024). Temsil mekânı olarak taşra ve taşrada kimliğin yeniden üretimi (Milas örneği). (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi, İzmir.
  20. Ergülen, H. (2023). Şiir taşraya aittir! T. Bora (Ed.). Taşraya bakmak içinde (s. 214-244). İstanbul: İletişim Yayınları.
  21. Gürbilek, N. (1994). Taşra sıkıntısı. Defter, (22), 74-92.
  22. Gürgendereli, M. (hzl.) (2017). Mostarlı Hasan Ziyâ’î Divânı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. e- kitap. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/56211,mostarli-hasan-ziyai-divanipdf.pdf?0
  23. Heper, M. (1980). Osmanlı siyasal hayatında merkez-kenar ilişkisi. Toplum ve Bilim, 9-10, 3-35.
  24. Horata, O. (2018). Has bahçede döne döne. Ankara: Akçağ Yayınları.
  25. İlhan, E. (hzl.) (2023). Necâtî Bey Dîvânı: metin-bağlamlı dizin-işlevsel sözlük. (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
  26. İsen, M. (hzl.) (1994). Künhül’l-Ahbâr’ın tezkire kısmı. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
  27. İsen, M. (hzl.) (1998). Sehî Bey tezkiresi-Heşt-Behişt. Ankara: Akçağ Yayınları.
  28. Kartal, A. (1998). Klâsik Türk şiirinde lâle. Ankara: Akçağ Yayınları.
  29. Kılıç, F. (hzl.) (2018). Âşık Çelebi- Meşâ’irü’ş-Şu’arâ. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. e-kitap. Erişim Adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/59036,asik-celebi-mesairus-suarapdf.pdf?0
  30. Kutluk, İ. (hzl.) (1989). Kınalı-zade Hasan Çelebi-Tezkiretü’ş-şuarâ. (C.II). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  31. Küçük, S. (hzl.) (2011). Bâkî Dîvânı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  32. Laçiner, Ö. (2023). Merkez (ler) ve taşra (lar) dönüşürken. T. Bora (Ed.). Taşraya bakmak içinde (s. 14-26). İstanbul: İletişim Yayınları.
  33. Lefebvre, H. (2014). Mekânın üretimi (I. Ergüden, Çev.). İstanbul: Sel Yayıncılık.
  34. Mardin, Ş. (2024). Türk siyasasını açıklayabilecek bir anahtar: merkez-çevre ilişkileri. Türkiye’de toplum ve siyaset içinde (s. 35-78). İstanbul: İletişim Yayınları.
  35. Mengi, M. (1991). Divan şiirinde hikemî tarzın büyük temsilcisi Nâbî. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
  36. Nacak, İ. (2018). Taşra kentin ötekisi. İstanbul: Çizgi Kitabevi.
  37. Narlı, M. (2013). Romanlar ve taşralar: Türk romanında taşra algıları üzerine bir değerlendirme. Bilig, 64, 285-316.
  38. Ortaylı, İ. (2007). Türkiye teşkilat ve idare tarihi. Ankara: Cedit Neşriyat.
  39. Öztürk, M. (2016). Klasik Türk şiirinde merkez ve taşra. Ankara: Kadim Yayınları.
  40. Özyıldırım, A. E. (hzl.) (2002). Keçeci-zade İzzet Molla’nın Mihnet-keşân’ı ve tahlili. (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara.
  41. Seyhan, K. (hzl.) (2002). Livayi Divanı. (Yayımlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
  42. Shils, E. (2002). Merkez ve çevre. (Y. Z. Çelikkaya, Çev.). Türkiye Günlüğü, 70, 86-96.
  43. Şentürk, A. A. (1999). Osmanlı şiiri antolojisi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  44. Tarlan, A. N. (hzl.) (1992). Necatî Beg Divanı. Ankara: Akçağ Yayınları.
  45. Tarlan, A. N. (hzl.) (1945). Hayâlî Bey Dîvânı. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
  46. Uslu, A. (hzl.) (2007). Sürûrî-i Müverrih’in manzum tarihleri (inceleme-transkripsiyonlu metin s. 151-250).(Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dumlupınar Üniversitesi, Kütahya.
  47. Varlık, M. (2010). Gölgesizler ve taşrasızlar. Z. Süalp- A. Güneş (Ed.). Taşrada var bir zaman içinde (s. 235-258). İstanbul: Çitlembik Yayınları.
  48. Zengin, H. S. (2009). Modernleşme sürecinde iktidar-taşra ilişkileri: Türk edebiyatında 'taşra'. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.