KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi / 2026 / Cilt: 12 Sayı: 2

Türkiye’nin Dış Ticaretinde Ayna Ticaret Değer Açıkları ve Potansiyel Yanlış Faturalandırmanın Belirleyicileri: Genişletilmiş Bir Çekim Modeli Yaklaşımı (2010-2024)

Mirror Trade Value Gaps and the Determinants of Potential Misinvoicing in Türkiye’s Foreign Trade: An Augmented Gravity Model Approach (2010-2024)

Nihat Dağıstan(BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-9086-4942
Sayfa
881–908
Yayın Tarihi
2026-10-01
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuçlar τ ve örneklem duyarlılıklarına dayanıklıdır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Ticaretin yanlış faturalandırılması, gelişmekte olan ekonomilerde yasa dışı finansal akımların başat kanallarından biridir; ancak olgunun hangi ülke ve ilişki özellikleriyle ilişkili olduğu Türkiye için bugüne dek geniş kapsamlı bir ticaret ortağı paneli kullanılarak sınanmamıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu çalışma, Türkiye’nin 169 ortağıyla 2010-2024 dönemini kapsayan 2.506 ortak-yıl gözlemli panelde, Global Financial Integrity’nin değer açığı yaklaşımıyla uyumlu parametrelerle (τ = 0,06; yalnız eşleşmiş kayıtlar) ayna istatistiklerinden türetilen değer açığı akımlarının - kasıtlı yanlış beyanın doğrudan kanıtı olarak değil, potansiyel yanlış faturalandırma göstergesi olarak okunan - belirleyicilerini genişletilmiş bir çekim modeli çerçevesinde ve PPML tahmincisiyle incelemektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuçlar τ ve örneklem duyarlılıklarına dayanıklıdır.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:2010-2024 Verileri
⚙️Değişkenler:Ticaretin yanlış faturalandırılması · Yasa dışı finansal akımlar · Çekim modeli

Özet

Ticaretin yanlış faturalandırılması, gelişmekte olan ekonomilerde yasa dışı finansal akımların başat kanallarından biridir; ancak olgunun hangi ülke ve ilişki özellikleriyle ilişkili olduğu Türkiye için bugüne dek geniş kapsamlı bir ticaret ortağı paneli kullanılarak sınanmamıştır. Bu çalışma, Türkiye’nin 169 ortağıyla 2010-2024 dönemini kapsayan 2.506 ortak-yıl gözlemli panelde, Global Financial Integrity’nin değer açığı yaklaşımıyla uyumlu parametrelerle (τ = 0,06; yalnız eşleşmiş kayıtlar) ayna istatistiklerinden türetilen değer açığı akımlarının - kasıtlı yanlış beyanın doğrudan kanıtı olarak değil, potansiyel yanlış faturalandırma göstergesi olarak okunan - belirleyicilerini genişletilmiş bir çekim modeli çerçevesinde ve PPML tahmincisiyle incelemektedir. Akımlar ekonomik büyüklük ve coğrafyayla ölçeklenmekte; ortağın finansal gizlilik skorundaki 10 puanlık artış brüt akımın yaklaşık %43, tarife yükündeki bir puanlık artış ithalat eksik faturalandırmasının, trend kontrolü altında, yaklaşık %21 daha yüksek olmasıyla ilişkilidir. Belirleyiciler akım türleri arasında ayrışmaktadır: vergi erozyonuyla ilişkili açıklar kurumsal kalitenin yüksek olduğu AB ortaklarında, sermaye çıkışıyla ilişkili açıklar zayıf kurumsal ortamlarda ve gizlilik merkezlerinde yoğunlaşmaktadır. Keşifsel katmanda genel seçim yıllarında çıkış yönlü akımlar yaklaşık beşte bir daha yüksek ölçülmekte (yerel seçim karşılaştırması etkisizdir), Türkiye’nin CDS primi yükseldiğinde çıkışlar gizlilik merkezleriyle ilişkilenmekte ve kurumlar vergisi oranı farkı ithalat fazla faturalandırmasıyla ilişkilenmektedir (kesitsel kimliklendirme); yıl-düzeyi rastgeleleştirme testleri siyasal-takvim katsayılarını doğrulamadığından bu örüntüler ana bulgu olarak değil keşifsel ilişkiler olarak raporlanmakta, varlık barışı yıllarındaki artış yalnızca zayıf düzeyde anlamlı kalmaktadır. Sonuçlar τ ve örneklem duyarlılıklarına dayanıklıdır.

Abstract

Trade misinvoicing is a principal channel of illicit financial flows in developing economies, yet its correlates have not been tested for Türkiye on a broad partner panel. Using mirror statistics computed with parameters consistent with Global Financial Integrity’s value-gap approach (τ = 0.06; matched records only), this study examines the determinants of bilateral mirror trade value gaps-read as indicators of potential misinvoicing rather than as evidence of deliberate misreporting-within an augmented gravity framework estimated by Poisson pseudo-maximum likelihood on 2,506 partner-year observations covering 169 partners over 2010-2024. Flows scale with economic size and geography; a 10-point increase in a partner’s financial secrecy score is associated with approximately 43 percent higher gross flows, and a one-point increase in the tariff burden with about 21 percent higher import under-invoicing. Determinants diverge across flow types: tax-erosion-related gaps concentrate in high-institutional-quality EU partners, while capital-exit-related gaps concentrate in weakly governed partners and secrecy jurisdictions. In exploratory extensions, outflow-oriented gaps are higher in general election years and co-move with Türkiye’s CDS premium and the corporate tax rate differential; year-level randomization tests do not confirm these coefficients, so they are reported as exploratory associations. Results are robust to τ and sample choices.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Dağıstan, N. (2026). Türkiye’nin Dış Ticaretinde Ayna Ticaret Değer Açıkları ve Potansiyel Yanlış Faturalandırmanın Belirleyicileri: Genişletilmiş Bir Çekim Modeli Yaklaşımı (2010-2024). Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, Cilt: 12 Sayı: 2, 881–908. https://doi.org/10.20979/ueyd.2017605

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (61)

  1. Aktaş, Z., Aldan, A. and Özmen, M. U. (2014). Import surveillance and over-invoicing imports: The case of Turkey. Journal of Economic Policy Reform, 17(4), 360-373.
  2. Allingham, M. G. and Sandmo, A. (1972). Income tax evasion: A theoretical analysis. Journal of Public Economics, 1(3-4), 323-338.
  3. Alm, J., McKee, M. and Beck, W. (1990). Amazing grace: Tax amnesties and compliance. National Tax Journal, 43(1), 23-37.
  4. Arslan, İ. and van Wijnbergen, S. (1990). Turkey: Export miracle or accounting trick? (Policy, Research and External Affairs Working Paper No. WPS 370). The World Bank.
  5. Baer, K. and Le Borgne, E. (2008). Tax amnesties: Theory, trends, and some alternatives. International Monetary Fund.
  6. Baker, R. W. (2005). Capitalism’s Achilles heel: Dirty money and how to renew the free-market system. Wiley. Bal, M. (1995). Hayali ihracatın boyutları. Ekonomik Yaklaşım, 6(17), 103-107.
  7. Bhagwati, J. (1964). On the underinvoicing of imports. Bulletin of the Oxford University Institute of Economics and Statistics, 27(4), 389-397.
  8. Bhagwati, J. (1967). Fiscal policies, the faking of foreign trade declarations, and the balance of payments. Bulletin of the Oxford University Institute of Economics and Statistics, 29(1), 61-77.
  9. Buehn, A. and Eichler, S. (2011). Trade misinvoicing: The dark side of world trade. The World Economy, 34(8), 1263-1287.
  10. CBOE. (2026). CBOE Volatility Index (VIX), daily closing values [Data set]. https://www.cboe.com/tradable_products/vix/
  11. CBRT. (2026). Yurt içi yerleşiklerin yurt dışındaki doğrudan yatırımları, ülke kırılımı [Outward direct investment of residents, by country] [Data set]. Electronic Data Delivery System (EVDS), series TP.YIYDYULKE. https://evds2.tcmb.gov.tr/
  12. Celasun, M. and Rodrik, D. (1989). Debt, adjustment and growth: Turkey. In J. D. Sachs and S. M. Collins (Eds.), Developing country debt and economic performance, Volume 3: Country studies - Indonesia, Korea, Philippines, Turkey (pp. 617-808). University of Chicago Press.
  13. Chinn, M. D. and Ito, H. (2006). What matters for financial development? Capital controls, institutions, and interactions. Journal of Development Economics, 81(1), 163-192.
  14. Clausing, K. A. (2003). Tax-motivated transfer pricing and US intrafirm trade prices. Journal of Public Economics, 87(9-10), 2207-2223.
  15. Cobham, A. and Janský, P. (2020). Estimating illicit financial flows: A critical guide to the data, methodologies, and findings. Oxford University Press.
  16. Collin, M. (2020). Illicit financial flows: Concepts, measurement, and evidence. The World Bank Research Observer, 35(1), 44-86.
  17. Cristea, A. D. and Nguyen, D. X. (2016). Transfer pricing by multinational firms: New evidence from foreign firm ownerships. American Economic Journal: Economic Policy, 8(3), 170-202.
  18. Das, S. K. and Biswas, A. K. (2026). Falsified trade statistics and substantial capital fled: Evidence from Bangladesh with top OECD partners. Journal of Quantitative Economics, 24(2), 537-564.
  19. Davies, R. B., Martin, J., Parenti, M. and Toubal, F. (2018). Knocking on tax haven’s door: Multinational firms and transfer pricing. Review of Economics and Statistics, 100(1), 120-134.
  20. Doan, T. N. and Mai, H. G. (2025). Quantifying the effects of religious distance on trade misinvoicing. Applied Economics Letters, 32(11), 1621-1626.
  21. Dragomirescu-Gaina, C. and Elia, L. (2025). A look offshore: Unpacking the routes of misinvoicing in international trade. The World Bank Economic Review. Advance online publication. https://doi.org/10.1093/wber/lhaf016
  22. Drenski, A., Hallren, R. and Lee, J. N. (2019). Tariff evasion in global trade data. The Journal of International Trade and Economic Development, 28(7), 829-842.
  23. Dujava, D. and Širaňová, M. (2017). Getting the measures of trade misinvoicing right: Bilateral panel data approach (Working Paper No. 98). Institute of Economic Research, Slovak Academy of Sciences.
  24. Farhad, M., Madsen, J. B., Jetter, M. and Williams, A. (2024). The mystery of misreported trade: A novel method to identify distorted trade figures. The World Economy, 47(2), 748-778.
  25. Fisman, R. and Wei, S.-J. (2004). Tax rates and tax evasion: Evidence from “missing imports” in China. Journal of Political Economy, 112(2), 471-496.
  26. Forstater, M. (2018). Illicit financial flows, trade misinvoicing, and multinational tax avoidance: The same or different? (CGD Policy Paper No. 123). Center for Global Development.
  27. Gara, M., Giammatteo, M. and Tosti, E. (2019). Magic mirror in my hand… How trade mirror statistics can help us detect illegal financial flows. The World Economy, 42(11), 3120-3147.
  28. Global Financial Integrity. (2018). Nigeria: Potential revenue losses associated with trade misinvoicing. https://gfintegrity.org/report/nigeria-potential-revenue-losses-associated-with-trade-misinvoicing/ Global Financial Integrity. (2019). Illicit financial flows to and from 148 developing countries: 2006-2015. https://gfintegrity.org/report/2019-iff-update/
  29. Global Financial Integrity. (2021). Trade-related illicit financial flows in 134 developing countries 2009-2018. https://gfintegrity.org/report/trade-related-illicit-financial-flows-in-134-developing-countries-2009-2018/
  30. Global Financial Integrity. (2026). Trade-related illicit financial flows in developing Europe (2013-2022). https://gfintegrity.org/report/trade-related-illicit-financial-flows-in-developing-europe-2013-2022/
  31. Hong, K. P. and Pak, S. J. (2017). Estimating trade misinvoicing from bilateral trade statistics: The devil is in the details. The International Trade Journal, 31(1), 3-28.
  32. ICIJ. (2026). Offshore Leaks Database [Data set]. https://offshoreleaks.icij.org Investing.com. (2026). Türkiye 5-year USD credit default swap, monthly closing prices [Data set]. https://www.investing.com/rates-bonds/
  33. Javorcik, B. S. and Narciso, G. (2008). Differentiated products and evasion of import tariffs. Journal of International Economics, 76(2), 208-222.
  34. Kar, D. and LeBlanc, B. (2013). Illicit financial flows from developing countries: 2002-2011. Global Financial Integrity.
  35. Karataş, A., Şimdi, H. and Garip, B. (2021). Correlation between misinvoicing and non-tariff measures for Turkey’s exports to the EU. Acta Oeconomica, 71(2), 327-346.
  36. Kedir, A. (2015). Tax evasion and capital flight in Africa. In S. I. Ajayi and L. Ndikumana (Eds.), Capital flight from Africa: Causes, effects, and policy issues (pp. 301-322). Oxford University Press.
  37. Kellenberg, D. and Levinson, A. (2019). Misreporting trade: Tariff evasion, corruption, and auditing standards. Review of International Economics, 27(1), 106-129.
  38. Keşap, D. and Sandalcılar, A. R. (2021). Net hata ve noksan hesabı belirleyicilerinin analizi: Türkiye örneği. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (32), 149-168.
  39. Kwaramba, M., Mahonye, N. and Mandishara, L. (2016). Capital flight and trade misinvoicing in Zimbabwe. African Development Review, 28(S1), 50-64.
  40. Lai, M. and Hou, J. (2023). Let us misinvoice more? The effect of de jure capital controls on trade misinvoicing. The World Economy, 46(7), 2157-2186.
  41. Le, Q. V. and Zak, P. J. (2006). Political risk and capital flight. Journal of International Money and Finance, 25(2), 308-329.
  42. Liu, R., Sheng, L. and Wang, J. (2023). Faking trade for capital control evasion: Evidence from dual exchange rate arbitrage in China. Journal of International Money and Finance, 138, 102926.
  43. Mishra, P., Subramanian, A. and Topalova, P. (2008). Tariffs, enforcement, and customs evasion: Evidence from India. Journal of Public Economics, 92(10-11), 1907-1925.
  44. Morgenstern, O. (1963). On the accuracy of economic observations (2nd ed.). Princeton University Press.
  45. Ndoricimpa, A. and Araral, E. (2024). Determinants of illicit capital movement in China-Africa trade: Evidence of trade misinvoicing. African Development Review, 36(2), 334-349.
  46. Nitsch, V. (2016). Trillion dollar estimate: Illicit financial flows from developing countries (Darmstadt Discussion Papers in Economics No. 227). Technische Universität Darmstadt.
  47. Östensson, O. (2024). Illicit financial flows and extractive commodities: False claims in an UNCTAD report. Mineral Economics, 37(2), 393-407.
  48. Patnaik, I., Sen Gupta, A. and Shah, A. (2012). Determinants of trade misinvoicing. Open Economies Review, 23(5), 891-910.
  49. Prasetya Putri, D. R. and Purwana, A. S. (2021). Effect of trade openness, customs tariff, financial penalty, and regional trade agreement on trade misinvoicing. Jurnal Perspektif Bea dan Cukai, 5(1), 98-122.
  50. Republic of Türkiye Ministry of Treasury and Finance. (2024). Central government budget statistics [Data set]. https://muhasebat.hmb.gov.tr/merkezi-yonetim-butce-istatistikleri
  51. Santos Silva, J. M. C. and Tenreyro, S. (2006). The log of gravity. The Review of Economics and Statistics, 88(4), 641-658.
  52. Tax Foundation. (2023). Corporate tax rates around the world, 1980-2023 [Data set]. https://github.com/TaxFoundation/worldwide-corporate-tax-rates
  53. Tax Justice Network. (2022). Financial Secrecy Index 2022 [Data set]. https://fsi.taxjustice.net
  54. Tokdemir, E. and Günlük-Şenesen, G. (1997). Does liberalization reduce foreign trade data discrepancies? Counterevidence from Turkey, 1970-91. International Review of Applied Economics, 11(2), 287-302.
  55. United Nations. (2026). UN Comtrade Database [Data set]. United Nations Statistics Division. https://comtradeplus.un.org
  56. Wacker, K. M., Casella, B. and Borga, M. (2025). Measuring multinational production with foreign direct investment statistics: A survey of challenges and recent developments. Journal of Economic Surveys, 39(4), 1462-1487.
  57. World Bank. (2025). Worldwide Governance Indicators, 2025 update [Data set]. https://www.govindicators.org
  58. World Bank. (2026a). World Development Indicators [Data set]. https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators
  59. World Bank. (2026b). World Integrated Trade Solution (WITS), TRAINS database [Data set]. https://wits.worldbank.org
  60. Yalta, A. Y. and Demir, İ. (2010). The extent of trade mis-invoicing in Turkey: Did post-1990 policies matter? Journal of Economic Cooperation and Development, 31(3), 41-66.
  61. Yitzhaki, S. (1974). Income tax evasion: A theoretical analysis [Note]. Journal of Public Economics, 3(2), 201-202.