KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Spiritual Psychology and Counseling / 2026 / Volume: 11 Issue: 3

İhlalden Onarıma Hatadan Şifaya: Âdem ile Havva Kıssasının Manevi Bakımda Bibliyoterapötik Bir Kaynak Olarak İncelenmesi

Story for Every Fall: Adam and Eve as a Narrative of Healing and Return

Merve Altınlı Macıć(DOKUZ EYLUL UNIVERSITY, FACULTY OF THEOLOGY)0000-0002-7876-2908
Süeda Akgün(IZMIR KATIP CELEBI UNIVERSITY)0000-0002-6814-4858
Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-10-03
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, kıssanın değer ihlallerinin ardından ortaya çıkan ahlaki ve manevi kırılmaları görünür kıldığını ve yüzleşme ile tövbe temaları aracılığıyla manevi iyileşme için anlamlı bir umut zemini sunduğunu göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makale, kutsal metinlerin terapötik işlevlerinden hareketle Âdem ile Havva kıssasını din psikolojisi ile manevi danışmanlık ve rehberlik perspektiflerinden incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu çerçevede çalışma, çağdaş psikoloji literatüründe giderek önem kazanan ahlaki yaralanma kavramı ile Âdem ile Havva kıssasını ilişkilendirerek, kutsal anlatıların manevi onarım süreçlerindeki potansiyelini tartışmayı amaçlamaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, kıssanın değer ihlallerinin ardından ortaya çıkan ahlaki ve manevi kırılmaları görünür kıldığını ve yüzleşme ile tövbe temaları aracılığıyla manevi iyileşme için anlamlı bir umut zemini sunduğunu göstermektedir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Psychology of Religion · Adam and Eve · Spiritual Counselling

Özet

Bu makale, kutsal metinlerin terapötik işlevlerinden hareketle Âdem ile Havva kıssasını din psikolojisi ile manevi danışmanlık ve rehberlik perspektiflerinden incelemektedir. Anlatıların kadim iyileştirici gücüne dayanan bibliyoterapi yaklaşımı, kutsal metinler bağlamında ele alınmakta; özellikle manevi bibliyoterapinin bireyin ahlaki, duygusal ve varoluşsal süreçlerine erişme kapasitesi üzerinde durulmaktadır. Bu çerçevede çalışma, çağdaş psikoloji literatüründe giderek önem kazanan ahlaki yaralanma kavramı ile Âdem ile Havva kıssasını ilişkilendirerek, kutsal anlatıların manevi onarım süreçlerindeki potansiyelini tartışmayı amaçlamaktadır. Araştırma, nitel bir yaklaşım benimseyerek amaçlı literatür taraması ve kavramsal analiz yöntemlerini kullanmaktadır. Tevrat ve Kur’an’daki Âdem ile Havva kıssasına ilişkin klasik ve modern yorumlar ile din psikolojisi ve ahlaki yaralanma literatürü, Braun ve Clarke’ın tematik analiz çerçevesi doğrultusunda incelenmiştir. Analiz sonucunda dört temel tema belirlenmiştir: irade ve sorumluluk; ihlal ve isyan; utanç ve yabancılaşma; umut ve kurtuluş. Bulgular, kıssanın değer ihlallerinin ardından ortaya çıkan ahlaki ve manevi kırılmaları görünür kıldığını ve yüzleşme ile tövbe temaları aracılığıyla manevi iyileşme için anlamlı bir umut zemini sunduğunu göstermektedir. Çalışma, Âdem ile Havva kıssasının manevi bakımda bibliyoterapötik bir kaynak olarak kullanılabileceği sonucuna ulaşmaktadır.

Abstract

This article examines the narrative of Adam and Eve from the perspectives of psychology of religion and spiritual counseling and care, drawing on the therapeutic functions of sacred texts. Grounded in the long-standing healing power of narratives, bibliotherapy is discussed within the context of sacred texts, with particular attention to spiritual bibliotherapy’s capacity to access individuals’ moral, emotional, and existential processes. Within this framework, the study relates the Adam and Eve narrative to the concept of moral injury, which has gained increasing prominence in contemporary psychological literature, and explores the potential of sacred narratives in processes of spiritual repair. The research adopts a qualitative approach, employing purposive literature review and conceptual analysis. Classical and modern interpretations of the Adam and Eve narrative in the Torah and the Qur’an, together with literature on psychology of religion and moral injury, were analyzed using Braun and Clarke’s thematic analysis framework. Four core themes were identified: will and responsibility; transgression and rebellion; shame and alienation; and hope and redemption. The findings demonstrate that the narrative makes visible the moral and spiritual ruptures following value violations and offers a meaningful foundation of hope for spiritual healing through confrontation and repentance. The study concludes that the Adam and Eve narrative can serve as a bibliotherapeutic resource in spiritual care.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Macıć, M. A., Akgün, S. (2026). İhlalden Onarıma Hatadan Şifaya: Âdem ile Havva Kıssasının Manevi Bakımda Bibliyoterapötik Bir Kaynak Olarak İncelenmesi. Spiritual Psychology and Counseling, Volume: 11 Issue: 3. https://doi.org/10.37898/spiritualpc.1864841

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (77)

  1. Ağılkaya Şahin, Z. (2017). Manevi bakım ve danışmanlık [Spiritual care and counseling]. Marmara Akademi Yayınları.
  2. Altınlı Macıć, M. (2022). Gizli yara: Ahlaki yaralanma [The hidden wound: Moral injury]. Mizanü'l-Hak: İslami İlimler Dergisi, 15, 519–554. https://doi.org/10.47502/mizan.1198478
  3. Altınlı Macıć, M. (2025). Kutsal anlatıların psikolojik derinliği: Âdem ile Havva kıssasının din psikolojisi perspektifinden ahlaki yaralanma bağlamında okunması [The psychological depth of sacred narratives: Interpreting the Adam and Eve story through moral injury within the psychology of religion]. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 12(2), 336–366. https://doi.org/10.17859/pauifd.1775581
  4. Apaydın, H. Y. (1997). Hata [Mistake]. In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Vol. 16, pp. 437–442). TDV İslam Araştırmaları Merkezi.
  5. Atalay, M. (2012). Kur’an’a psikoloji ile bakmak (Hz. Yusuf Ve Hz. Musa kıssaları örneği) [Examining the Quran through psychology (The examples of the stories of prophet Joseph and prophet Moses)]. İz Yayıncılık.
  6. Auchincloss, E. L., & Samberg, E. (2012). Psychoanalytic terms and concepts. Yale University Press.
  7. Bahadur, M., & Çapcıoğlu, İ. (2021). Dijitalleşen dünyada anlam arayışı: Altın çağ şifa teknikleri örneği [Man’s search for meaning in a digitalized world: The example of golden age healing techniques]. Turkish Academic Research Review - Türk Akademik Araştırmalar Dergisi [TARR], 6(4), 147–177. https://doi.org/10.30622/tarr.1016671
  8. Bandura, A. (1999). Moral disengagement in the perpetration of inhumanities. Personality and Social Psychology Review, 3(3), 193–209. https://doi.org/10.1207/s15327957pspr0303_3
  9. Belen, F. Z. (2022). Manevi danışmanlıkta bibliyoterapi tekniği ve uygulanması [Bibliotherapy techniques and their application in spiritual counseling]. Grafiker.
  10. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
  11. Brehm, J. W. (1966). A theory of psychological reactance. Academic Press.
  12. Brehm, J. W., & Brehm, S. S. (1981). Psychological reactance: A theory of freedom and control. Academic Press.
  13. Bukar, A., Abdullah, A., Opara, J. A., Abdulkadir, M., & Hassan, A. (2019). Catharsis as a therapy: An overview on health and human development. Journal of Physical Health and Sports Medicine, 2, 31–35. https://doi.org/10.36811/jphsm.2019.110007
  14. Bulut, S. (2010). Yetişkinlerde yapılan psikolojik danışmada bibliyoterapi (okuma yoluyla sağaltım) yönteminin kullanılması [Using bibliotheraphy in adult counseling]. Türk Psikolojik Danışma Ve Rehberlik Dergisi, 4(33), 46–56. https://doi.org/10.17066/pdrd.70567
  15. Çağrıcı, M. (2013). Zulüm [Wrongdoing]. In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Vol. 44, pp. 510–511). TDV İslam Araştırmaları Merkezi.
  16. Cüceloğlu, D. (2004). İnsan ve davranışı: Psikolojinin temel kavramları [Human and behavior: Fundamental concepts of psychology]. Remzi Kitabevi.
  17. Doğanay, S. (2023). Yas sürecindeki Müslüman danışanlar için Kur’an’dan bibliyoterapik bir içerik: “Bilge kişi-Musa” kıssası [A bibliotherapic content from the Quran for Muslim clients in the mourning process: “The wise person-Musa" parable]. İlahiyat Tetkikleri Dergisi, 60(1), 73–81. https://doi.org/10.5152/ilted.2023.23425
  18. Drescher, K. D., Foy, D. W., Kelly, C., Leshner, A., Schutz, K., & Litz, B. T. (2011). An exploration of the viability and usefulness of the construct of moral injury in war veterans. Traumatology, 17(1), 8–13. https://doi.org/10.1177/1534765610395615
  19. Driscoll, R., Keith, D., & Milton, L. (1972). Parental interference and romantic love: The Romeo and Juliet effect. Journal of Personality and Social Psychology, 24(1), 1–10. https://doi.org/10.1037/h0033373
  20. Ekşi, H., & Keskinoğlu, M. Ş. (2020). Manevi yönelimli psikolojik danışma teknikleri [Spiritually oriented psychological counseling techniques]. In H. Ekşi (Ed.), Manevi yönelimli psikolojik danışma (pp. 219–264). Nobel.
  21. Eliasa, E. I. (2011). Bibliotherapy as a method of meaningful treatment. Universitas Negeri Yogyakarta. https://staffnew.uny.ac.id/upload/132318571/penelitian/bibliotherapy-as-a-method-of-meaningful-treatment.pdf
  22. Esed, M. (2000). Kur’an mesajı [The message of the Quran] (C. Koytak & A. Ertürk, Trans.). İşaret Yayınları.
  23. Fauzi, A., Yanuarti, T., Rosalina, R., & Lindayani, L. (2024). The effect of Islamic bibliotherapy on spiritual wellbeing and hope among Muslim with coronary artery disease in Indonesia [Preprint]. JMIR Preprints. https://doi.org/10.2196/preprints.59893
  24. Festinger, L. (1957). A theory of cognitive dissonance. Stanford University Press.
  25. Frame, M. W. (2003). Integrating religion and spirituality into counseling: A comprehensive approach. Brooks/Cole.
  26. Frankl, V. E. (2021). İnsanın anlam arayışı [Man’s search for meaning] (Ö. Yılmaz, Trans.). Okuyan Us. (Original work published 1946)
  27. Freud, A. (1993). The ego and the mechanisms of defence (C. Baines, Trans.). Karnac Books. (Original work published 1936)
  28. Gürsu, O. (2016). İslam düşünürü Belhi’nin (849–934) ruh sağlığına yönelik görüşlerinin modern psikoloji doğrultusunda değerlendirilmesi [An evaluation of the views of Islamic thinker al-Balkhi (849–934) within the context of modern psychology]. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Din Psikolojisi Özel Sayısı, 271–309. https://doi.org/10.21054/deuifd.284620
  29. Guthrie, S. E. (1980). A cognitive theory of religion. Current Anthropology, 21(2), 181–203. https://doi.org/10.1086/202429
  30. Guthrie, S. E. (1995). Faces in the clouds: A new theory of religion. Oxford University Press.
  31. Harris, J. I., Kondrath, S. R., McGuire, A. P., Griffin, B. J., Binion, R., Brandt, E. A. B., Usset, T. J., Kosman, K. A., Golden, K. B., Frary, S. G., & Pyne, J. M. (2026). Narrative therapy for treatment-refractory moral injury syndrome: A case study. Clinical Case Studies, 25(2), 79–93. https://doi.org/10.1177/15346501251403205
  32. Hayes, M. H. (1992). The use of bibliotherapy with young children dealing with critical life issues [Master’s thesis, California State University, Northridge]. CSU ScholarWorks. https://scholarworks.calstate.edu/downloads/8336h5716
  33. Holy Bible: New Revised Standard Version (Anglicized ed.). (2007). Collins. (Original work published 1995)
  34. Hume, D. (1957). The natural history of religion. Stanford University Press.
  35. Hynes, A. M., & Hynes-Berry, M. (1986). Bibliotherapy: The interactive process: A handbook. Westview Press.
  36. İbn Kesir. (2012). Tefsirü’l-Kur’ani’l-Azim (İbn Kesir büyük Kur’an tefsiri) [Ibn Kathir’s great Quran commentary] (A. Öztürk, Trans.; Vols. 1–10). Kahraman Yayınları.
  37. Ilgaroğlu, M. C., & Turan, M. (2018). Düşünce inşasında kavramsallaştırmanın önemi: Paul Tillich’in kullandığı temel kavramların felsefî analizi [The importance of conceptualizing in the construction of thought: philosophical analysis of Paul Tillich's basic concepts]. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 29, 670–702. https://doi.org/10.14520/adyusbd.433777
  38. Jinkerson, J. D. (2016). Defining and assessing moral injury: A syndrome perspective. Traumatology, 22(2), 122–130. https://doi.org/10.1037/trm0000069
  39. Kara, M. (2014). Kur’ân kıssalarında konu ve kapsam merkezli bir analiz [A topic and extent-based analysis of the parables of the Quran]. İslâmî İlimler Dergisi, 9(1), 69–102.
  40. Karacoşkun, M. D. (2010). Fromm’un hümanistik psikoloji kuramı bağlamında Eski Ahit’te geçen peygamber kıssaları [The Old Testament prophet stories in the context of the humanistic psychology theory of Fromm]. Milel ve Nihal, 7(3), 73–108.
  41. Kasapoğlu, A. (2004). Kur’an’da kıssa terapisi - Hz. Peygamberin kıssalardan terapi amaçlı yardım alması [Story therapy in Quran]. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8(2), 69–80.
  42. Katar, M. (2003). Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslâm'da tövbe [Repentance in Judaism, Christianity, and Islam]. Andaç.
  43. Kaya, R. (2002). Kur’an-ı Kerim kıssaları ve düşündürdükleri [The story and the thoughts of the Holy Qur’an]. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 11(2), 31–58.
  44. Kılıçoğlu, M. (2021). İrade: Din psikolojisi perspektifinden bir inceleme [Willpower: A study from perspective of the psychology of religion]. Kastamonu Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 5(1), 130–158.
  45. Kırman, T., & Atak, H. (2020). Yabancılaşma: Kavramsal ve kuramsal bir değerlendirme [Alienation: A conceptual and theoretical evaluation]. Kırıkkale University Journal of Social Sciences, 10(2), 279–295.
  46. Koenig, H. G., Al-Zaben, F., & VanderWeele, T. J. (2020). Religion and psychiatry: recent developments in research. BJ Psych Advances, 26, 262–272. https://doi.org/10.1192/bja.2019.81
  47. Kökver, M. (2018). “Hatırlama” ve Kur’an’i bağlamda “zikir” [Recalland invocation in the context of the Quran]. Journal of Analytic Divinity, 2(3), 48–62. https://doi.org/10.46595/jad.490992
  48. Litz, B. T. (2024). A functional approach to defining and repairing moral injury: Evidence, change agents, clinical strategies, and lessons learned. Journal of Traumatic Stress, 37(5), 775–783. https://doi.org/10.1002/jts.23063
  49. Litz, B. T., Stein, N., Delaney, E., Lebowitz, L., Nash, W. P., Silva, C., & Maguen, S. (2009). Moral injury and moral repair in war veterans: A preliminary model and intervention strategy. Clinical Psychology Review, 29(8), 695–706. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2009.07.003
  50. Litz, B. T., & Walker, H. E. (2025). Moral injury: An overview of conceptual, definitional, assessment, and treatment issues. Annual Review of Clinical Psychology, 21, 251–277. https://doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-081423-022604
  51. Livengood, D. K. (1961). The effect of bibliotherapy upon peer relations and democratic practices in a sixth grade classroom [Doctoral dissertation, University of Florida]. UF Digital Collections. https://ufdc.ufl.edu/AA00076431/00001/images
  52. Mehdizadeh, M., & Khosravi, Z. (2019). An inquiry into the effectiveness of bibliotherapy for children with intellectual disability. International Journal of Developmental Disabilities, 65(4), 285–292. https://doi.org/10.1080/20473869.2018.1466509
  53. Miller, D. T., & Ross, M. (1975). Self-serving biases in the attribution of causality: Fact or fiction? Psychological Bulletin, 82(2), 213–225. https://doi.org/10.1037/h0076486
  54. Naj, R., & Kumar, P. (2021). Efficacy of spiritual bibliotherapy in the management of common mental disorders. Journal of Psychosocial Wellbeing, 2(1), 33–38. https://doi.org/10.5281/zenodo.5105499
  55. Nash, W. P., & Litz, B. T. (2013). Moral injury: A mechanism for war-related psychological trauma in military family members. Clinical Child and Family Psychology Review, 16(4), 365–375. https://doi.org/10.1007/s10567-013-0146-y
  56. Nazarov, A., Forchuk, C., Houle, S. A., Hansen, K. T., Plouffe, R. A., Liu, J. J. W., Dempster, K. S., Le, T., Kocha, I., Hosseiny, F., Heesters, A., & Richardson, J. D. (2024). Exposure to moral stressors and associated outcomes in healthcare workers: Prevalence, correlates, and impact on job attrition. European Journal of Psychotraumatology, 15(1), 2306102. https://doi.org/10.1080/20008066.2024.2306102
  57. Nazir, T. (2020). Pozitif psikoloji ve umut [Positive psychology and hope]. In S. Bulut (Ed.), Pozitif psikoloji (pp. 365–393). Nobel.
  58. Öner, U. (2007). Bibliyoterapi [Bibliotherapy]. Çankaya Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Journal of Arts and Science, 7, 133–150.
  59. Örs Gevrekci, A., & Çırakoğlu, O. C. (2017). Suçluluk ve utanç duyguları üzerine kavramsal, nöropsı̇kolojı̇k ve psı̇kopatolojı̇k bir derleme [On feelings of guilt and shame a conceptual, neuropsychological and psychopathological review]. Türk Psikoloji Yazıları, 20(40), 89–105.
  60. Öztürk, M. (2004). Âdem, cennet ve düşüş [Adam, paradise and the fall]. Milel ve Nihal, 1(2), 151–186.
  61. Öztürk, M. (2006). Kıssaların dili [The language of stories]. Kitabiyat.
  62. Pargament, K. I. (2007). Spiritually integrated psychotherapy: Understanding and addressing the sacred. Guilford Press.
  63. Pargament, K. I., Smith, B. W., Koenig, H. G., & Perez, L. (1998). Patterns of positive and negative religious coping with major life stressors. Journal for the Scientific Study of Religion, 37(4), 710–724. https://doi.org/10.2307/1388152
  64. Pearce, M., Haynes, K., Rivera, N. R., & Koenig, H. G. (2018). Spiritually integrated cognitive processing therapy: A new treatment for post-traumatic stress disorder that targets moral injury. Global Advances in Health and Medicine, 7. https://doi.org/10.1177/2164956118759939
  65. The Qur’an (M. A. S. Abdel Haleem, Trans.). (2004). Oxford University Press.
  66. Richardson, N. M., Lamson, A. L., Smith, M., Eagan, S. M., Zvonkovic, A. M., & Jensen, J. (2020). Defining moral injury among military populations: A systematic review. Journal of Traumatic Stress, 33(4), 575–586. https://doi.org/10.1002/jts.22553
  67. Rossiter, C., & Brown, R. (1988). An evaluation of interactive bibliotherapy in a clinical setting. Journal of Poetry Therapy, 1, 157–168. https://doi.org/10.1007/BF03391290
  68. Sayın, E. (2012). Tasavvuf ve psikoloji açısından ibnü’l-vakt anlayışının etkileri [Understanding in terms of sufism and psychology, the effects of ibnu’l-vakt]. Marife Dini Araştırmalar Dergisi, 12(3), 177–190. https://doi.org/10.5281/zenodo.3344380
  69. Şengül, İ. (2022). Kıssa [Parable]. In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Vol. 25, pp. 498–500). TDV İslam Araştırmaları Merkezi.
  70. Söylemez, S., Koyuncu, M., & Amando, S. (2018). Utanç ve suçluluk duygularının bilişsel psikoloji kapsamında değerlendirilmesi [Evaluation of shame and guilt emotions in the scope of cognitive psychology]. Studies in Psychology, 38(2), 259–288. https://doi.org/10.26650/SP2018-0021
  71. Steindl, C., Jonas, E., Sittenthaler, S., Traut-Mattausch, E., & Greenberg, J. (2015). Understanding psychological reactance. Zeitschrift Für Psychologie, 223(4), 205–214. https://doi.org/10.1027/2151-2604/a000222
  72. Tangney, J. P. (1996). Are shame, guilt, and embarrassment distinct emotions? Journal of Personality and Social Psychology, 70(6), 1256–1269. https://doi.org/10.1037//0022-3514.70.6.1256
  73. Topaloğlu, B. (2003). Masiyet [Sin]. In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Vol. 28, p. 77). TDV İslam Araştırmaları Merkezi.
  74. Tunç, C. (1981). Tövbe hakkında bazı meseleler [Some issues concerning repentance]. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, XXIV, 389–412. https://izlik.org/JA28ZJ79GH
  75. Uludağ, S. (1996). Gaflet [Heedlessness]. In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Vol. 13, pp. 283–284). TDV İslam Araştırmaları Merkezi.
  76. Ulutürk, V. (1990). Kur’ân-ı Kerîm’de zulüm kavramı [The concept of oppression in the Quran]. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 9, 120–142.
  77. Vaknin, O., & Ne’eman-Haviv, V. (2025). Beyond right and wrong: A new theoretical model for understanding moral injury. European Journal of Trauma & Dissociation, 9(3), 100569. https://doi.org/10.1016/j.ejtd.2025.100569