Dergiler / Ombudsman Akademik / 2026 / Sayı: ÖZEL SAYI 3 (AİLE) Özel Sayı

İSLÂM HUKUKU AÇISINDAN KORUYUCU AİLE OLMAK

Being a Foster Family in terms of Islamic Law

Emine Gümüş Böke(Düzce Üniversitesi İlahiyat Fakültesi)0000-0001-9648-8693
Sayfa
201–230
Yayın Tarihi
2025-11-27
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu makalede, İslâm’da koruyucu aile kavramı, tarihi temelleri, fıkhî çerçevesi ve günümüzdeki uygulamalar bağlamında ele alınmakla beraber koruyucu aile olmanın hukukî, ahlakÎ ve toplumsal boyutları hakkında bütüncül bir değerlendirme ortaya konulması hedeflenmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Toplumun temel yapı taşı olan aile, bireylerin gelişimi ve sosyal uyumu açısından büyük bir öneme sahiptir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ancak çeşitli nedenlerle biyolojik ailesinin bakımını sağlayamadığı çocuklar için alternatif aile modelleri geliştirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu makalede, İslâm’da koruyucu aile kavramı, tarihi temelleri, fıkhî çerçevesi ve günümüzdeki uygulamalar bağlamında ele alınmakla beraber koruyucu aile olmanın hukukî, ahlakÎ ve toplumsal boyutları hakkında bütüncül bir değerlendirme ortaya konulması hedeflenmektedir.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:İslâm Fıkhı · Koruyucu Aile · Evlat Edinme

Özet

Toplumun temel yapı taşı olan aile, bireylerin gelişimi ve sosyal uyumu açısından büyük bir öneme sahiptir. Ancak çeşitli nedenlerle biyolojik ailesinin bakımını sağlayamadığı çocuklar için alternatif aile modelleri geliştirilmiştir. Bu modellerden biri de koruyucu aile sistemidir. İslâm dinî, toplumun en zayıf bireylerini koruma sorumluluğunu Müslümanlara yükleyerek yetim ve kimsesiz çocukların bakımına özel bir önem atfetmiştir. Kur’an-ı Kerim’de yetimlerin korunması, haklarının gözetilmesi ve onlara iyi muamele edilmesi konusunda birçok ayet yer almaktadır. İslâm anne-babaları hayatta olan çocukların muhafazası ve yetiştirilmesi konusunda bir takım emir ve yasaklar öngörürken, ebeveyn bakım ve muhafazasından mahrum kalmış, muhtaç çocuklar için herhangi bir planlama ve yol gösterilmemesi düşünülemez. Hz. Peygamber’in yetim çocukların korunması ve gözetilmesi, onlara sofralarda yer açılmasına dair emirleri, hatta onları severken başlarını nasıl okşamamız gerektiğini göstermesi bunun en önemli delilidir. İslâm’ın ilk döneminden itibaren sahipsiz ve kimsesiz fertler İslâm toplumlarında var olmuş, bu amacın hakkıyla ifası için vakıflar ve kuruluşlar aracılığı ile söz konusu çocukların topluma kazandırılması sağlanmıştır. Çocukların fiziksel, zihinsel, sosyal ve ruhsal açıdan sağlıklı gelişebilmeleri, maddî ve manevî ihtiyaçlarının karşılanabilmesi için sıcak bir aile ortamına ihtiyaçları vardır. Ancak yoksulluk, hastalık, ölüm, aile içi sorunlar vb. nedenlerle öz ailelerinin yanında bakımları sağlanamayan çocuklar için kurum yerine koruyucu aile bakımı üzerinde durulmaktadır. Koruyucu aile bakımı genellikle evlat edinme uygulamasıyla karıştırılmaktadır. Kimi aileler uygulamaya, bu nedenle uzak dururken kimileri de bunu evlat edinmenin bir basamağı olarak kullanmaktadır. Bu makalede, İslâm’da koruyucu aile kavramı, tarihi temelleri, fıkhî çerçevesi ve günümüzdeki uygulamalar bağlamında ele alınmakla beraber koruyucu aile olmanın hukukî, ahlakÎ ve toplumsal boyutları hakkında bütüncül bir değerlendirme ortaya konulması hedeflenmektedir.

Abstract

The family, which is the fundamental building block of society, is of great importance in terms of the development and social integration of individuals. However, alternative family models have been developed for children who, for various reasons, cannot be cared for by their biological families. One such model is the foster family system. Islam places a special emphasis on the care of orphans and abandoned children, assigning Muslims the responsibility of protecting the weakest members of society. The Holy Quran contains many verses on the protection of orphans, safeguarding their rights, and treating them well. While Islam prescribes certain commands and prohibitions regarding the protection and upbringing of children whose parents are alive, it is unthinkable that there would be no planning or guidance for children who are deprived of parental care and protection and are in need. The most important evidence of this is the commands of the Prophet regarding the protection and care of orphaned children, making room for them at the table, and even showing us how to caress their heads when loving them. From the earliest days of Islam, orphaned and abandoned individuals have existed in Islamic societies, and foundations and institutions have been established to ensure that these children are integrated into society in order to fulfill this purpose. Children need a warm family environment to develop healthily physically, mentally, socially, and spiritually, and to have their material and spiritual needs met. However, for children who cannot be cared for by their own families due to poverty, illness, death, family problems, etc., foster care is emphasized over institutional care. Foster care is often confused with adoption. This article aims to provide a comprehensive assessment of the legal, ethical, and social dimensions of foster care, while also examining the concept of foster care in Islam, its historical foundations, its fiqh framework, and its current applications.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Böke, E. G. (2025). İSLÂM HUKUKU AÇISINDAN KORUYUCU AİLE OLMAK. Ombudsman Akademik, Sayı: ÖZEL SAYI 3 (AİLE) Özel Sayı, 201–230. https://doi.org/10.32002/ombudsmanakademik.1707601

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (47)

  1. ACAR, Abdullah (2019). “İslâm’da Evlat Edinme Yasağının Hikmetinin Hz. Yusuf ve Hz. Musa’nın Evlatlık Olmaları ile İrtibatı” İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi, (33), 423-451.
  2. ACAR, H. İbrahim (2006). “İslâm Hukuku Açısından Evlat Edinme ve Hz. Peygamber'in Zeynep'le Evliliği”, İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi, (7), 99-110.
  3. AĞIRMAN, Cemal (2007). “Fert ve Toplumun Yetim ve Öksüzlere Karşı Sorumlulukları”, Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 7(2), 9-30.
  4. AKTAN, Hamza (1997). "Evlat Edinme", İslâm'da İnanç, İbadet ve Günlük Yaşayış Ansiklopedisi, İstanbul, İFAV Yayınları, I/509-511.
  5. ALKIŞ, Alpaslan & Ünalan, Abdurrahman (2022). “Evlat Edinme ve Korunmaya Muhtaç Çocuklar Konusunun İslâm Hukuku ve İnsan Psikolojisi Açısından Değerlendirilmesi” Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, 20 (39), 1-49.
  6. ARI, Abdüsselam (2013). “Yetim”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul, 43/501-503.
  7. AYDIN, Mehmet Akif (1995). “Evlat Edinme”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul, XI/527-529.
  8. BARDAKOĞLU, Ali & Aydın, M.Âkif & Çağrıcı, Mustafa &, Görgülü, Ülfet (2020). Aile İlmihali, Ankara:TDV Yayınları.
  9. BARDAKOĞLU, Ali (1998). “Hidâne”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları Yayınları, İstanbul, 17/467-471.
  10. BAY, Abdullah (2018). “Osmanlı Toplumunda Koruyucu Aile Uygulaması”, Koruyucu Aile Olmak, TDV Yayınları, Ankara, 67-85.
  11. BİLMEN, Ömer Nasuhi (2022). Fıkıh İlmi& İslâm Hukuku Terimleri Sözlüğü, ed. Abdullah Karaman, İstanbul: Nizamiye Akademi.
  12. BİLMEN, Ömer Nasuhi (1971). Hukukî İslâmiyye ve Istılahât-ı Fıkhiyye Kamusu, Bilmen Yayınevi, İstanbul.
  13. BUHÂRÎ, Ebû Abdullah Muhammed b. İsmail (1987). es-Sahîh, Dâru İbn Kesîr, Beyrut.
  14. ÇOLAK, Abdullah (2018). İslâm Aile Hukuku, Ensar Neşriyat, İstanbul.
  15. DOĞAN, Recep (2013). "Bir Koruma Tedbiri Olarak Koruyucu Aile Kurumu ve Koruyucu Aile Yönetmeliği." Ankara Barosu Dergisi 2, 148-170.
  16. DÖNDÜREN, Hamdi (1995). Delilleriyle Aile ilmihali, Erkâm Yayınları, İstanbul.
  17. DUMAN, Soner (2023), Günümüz Fıkıh Problemleri, Beka yayınları, İstanbul.
  18. ERDOĞAN, Oktay (2017). Çocuk Hakları, Acar Yayınları, İstanbul.
  19. GÖRGÜLÜ, Ülfet (2024). “İslâm Hukukuna Göre Yetimlere Koruyucu Aile Olmak”, Bütün Yönleriyle Yetim, Ensar Neşriyat, İstanbul, s. 173-174.
  20. GÖRGÜLÜ, Ülfet (2014). “Koruyucu Aile Uygulamasının İslâm Hukuku Açısından Değerlendirilmesi”, İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi, c:23, 45-58.
  21. GÜMÜŞ BÖKE, Emine (2016). “İslâm Hukukunda Süt Kardeşliği ve Mahremiyet”, Din, Gelenek ye Ahlak Bağlamında Mahremiyet Algıları Sempozyumu, (27-29 Mart 2015), Samsun, 481-502.
  22. İBN MANZÛR, Ebu’l-Fadl Muhammed b. Mükerrem (2004). Lisânü’l-arab, Dâru Sader, Beyrut, 3. Basım.
  23. İBN RÜŞD, Ebü'l-Velîd Muhammed b. Ahmed el-Hafîd (1982). Bidâyetu’l-Muctehid ve Nihâyetu’l-Muktesid, Daru’l-Ma’rife, Beyrut.
  24. KAAN, Enver Osman (2018). Güncel Fıkıh Problemleri, İstanbul: Rağbet Yayıncılık.
  25. KALELİ, Reyhan (2019). İslâm Hukukunda Koruyucu Aile-Mukayeseli Çalışma, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
  26. KARAMAN, Hayrettin (1994). İslâm’da Kadın ve Aile, Ensar Neşriyat, İstanbul.
  27. KAHRAMAN, Abdullah (2017). Fıkıh Usûlü, Rağbet Yayınları, İstanbul.
  28. KAHRAMAN, Abdullah (2016). “Mahremiyetin Tanımı ve Sınırı”, Din, Gelenek ye Ahlak Bağlamında Mahremiyet Algıları Sempozyumu, (27-29 Mart 2015), Samsun, 29-52.
  29. KAHVECİ, Nuri (2019). İslâm Aile Hukuku, Hikmetevi Yayınları, İstanbul.
  30. KARTAL, Ömer (2016). İslâm Hukukunda Koruyucu Aile, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Bozok Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yozgat.
  31. KESKİN, Safiye (2016). “Osmanlı’nın Son Döneminde kimsesiz ve Korunmaya Muhtaç Çocukların Eğitimi ve Topluma Kazandırılması: Kastamonu Örneği”, Dinî Araştırmalar Dergisi, 19 (50), 135-158.
  32. KÖSE, Saffet (2003). “Lukâta”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, Ankara, c:27, 223-225.
  33. KÖSE, Murtaza (2001). “Mukayeseli Hukukta Evlat Edinme Problemi”, Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı:15, Erzurum, 267-306.
  34. KURT, Abdurrahman (1994). İslâm’ın Koruyucu Aileye Bakışı, Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, cilt: VI, sayı: 6, 177-186.
  35. OKUR, Kâşif Hamdi (2018). “Koruyucu Aile Uygulamasının Manevî Temelleri” Koruyucu Aile Olmak, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, Ankara, 17-28.
  36. OKUR, Kâşif Hamdi (2024). “İslam Hukuku Açısından Yetimin Şahsı Üzerinde Velayet”, Bütün Yönleriyle Yetim, Ensar Neşriyat, İstanbul, 101-112.
  37. ÖZEN, Şükrü (2013). “Velâ”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul, c:43, 11-15.
  38. SERAHSÎ, Şemsü’l-Eimme Muhammed b. Ahmed (1993). el-Mebsût, Dâru’l-Ma’rife, Beyrut.
  39. SİS, Ayşe (2019). Fıkhi Açıdan Çocuklara Yönelik Sosyal İçerikli Koruyucu Tedbirler, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  40. ŞAHYAR, Ayşe Esra (2018). “Hz. Peygamber Döneminde Yetim ve Kimsesiz Çocukların Himaye Edilmesi”, Koruyucu Aile Olmak, Ed. Bedriye Yılmaz, TDV Yayınları, Ankara, 49-63.
  41. TOPAL, Şevket (2024). “Günümüzde ve Gelecekteki Yetimlik Olgusuna Fıkhî Bir Bakış”, Bütün Yönleriyle Yetim, Ensar Yayınları, İstanbul, 91-100.
  42. TOPAL, Şevket (2005). “Velayet ve Vesayet Yetkisi Açısından İslâm Hukukunda Korunmaya Muhtaç Çocukların Bakım ve Gözetimi”, Çocuk Sorunları ve İslâm Sempozyumu, (30 Eylül-2 Ekim 2005, İlahiyat Fakültesi, Rize), 286-309.
  43. TURGAY, Nurettin (2017). "Kur’ân-ı Kerîm’e Göre Evlat Edinme Meselesi." Dicle Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi Dergisi, c:7, 81-97.
  44. TURGUT, Faruk (2017). “Tarihsel Süreçte Aile Kurumunun Dönüşümü ve Geleceğine Yönelik Çıkarımlar”, Medeniyet ve Toplum, 1(1), 93-117.
  45. UYANIK, Mustafa (2018). “Alman Gençlik Dairesi ve Çocukların Koruma Altına Alınması Uygulamalarına Yönelik Eleştiriler”, Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 8 (16), 123-140.
  46. YAMAN, Fikret & Tuncay, Tarık (2018). “Almanya’da Çocukları Koruma Altına Alınan Göçmen Ailelerin, Gençlik Dairelerine İlişkin Deneyimleri”, Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 18 (40/2), 315-366.
  47. ZEVKLİLER, Aydın (1968). “Türk Hukukunda Korunmaya Muhtaç Çocuklar”, AÜHFD, 25 (1), Ankara, 173-236.