Dergiler / Mavi Atlas / 2026 / Cilt: 14 Sayı: 1

Selçuklu-Bizans Karşılaşmalarında Psiko-Sosyal Açıdan Savaşlar ve Etkileri

Wars and Their Effects in Seljuk-Byzantine Encounters from A Psychosocial Perspective

Zehra Odabaşı(SELÇUK ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-1890-4289
Sayfa
235–247
Yayın Tarihi
2026-04-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu açıdan bakıldığında tarihi açıdan dönemin kronikleri, seyahatnâmeleri, coğrafya kitapları ve modern psikoloji çalışmaları çevresinde incelenilecek olan bu çalışma önemli bir alan boşluğunu doldurmayı hedeflemektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Psikolojik savaş konusu tarih ve uluslararası ilişkilerden siyaset bilimine, iletişimden güvenlik ve stratejiye, psikolojiden sosyolojiye kadar birçok bilimin inceleme alanı içinde yer almaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Halbuki bu çatışmaların halk üzerindeki etkileri, idarecilerin propaganda metotları, kutsal ve dinî figürlerin savaş sebebi olarak kullanılması gibi konuların incelenmesi, toplumların sosyal ve psikolojik bakımdan da değerlendirilmesi sonucunda sonraki dönemlerde oluşacak ilişkilerin seyrini ve tarihi süreci daha net ortaya koyacaktır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu açıdan bakıldığında tarihi açıdan dönemin kronikleri, seyahatnâmeleri, coğrafya kitapları ve modern psikoloji çalışmaları çevresinde incelenilecek olan bu çalışma önemli bir alan boşluğunu doldurmayı hedeflemektedir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Selçuklu · Bizans · Savaş

Özet

Psikolojik savaş konusu tarih ve uluslararası ilişkilerden siyaset bilimine, iletişimden güvenlik ve stratejiye, psikolojiden sosyolojiye kadar birçok bilimin inceleme alanı içinde yer almaktadır. Psikolojik savaş, aynı zamanda tarihte ve günümüzde tüm toplumları ilgilendiren uluslararası ilişkiler ve dış politikada da belirleyici olan önemli unsurlardan biridir. Bu araştırma, savaş ve psikolojiyi Selçuklu-Bizans arasındaki savaşlara odaklanarak interdisipliner bir metotla Psikoloji ve Tarih ilminin kavramları üzerinden incelemeyi amaçlanmaktadır. Selçuklu ve Bizans savaşları hakkındaki çalışmalar, çoğunlukla savaşların sebepleri, süreçleri, taktikleri ve orduların özellikleri gibi konular üzerine yoğunlaşmıştır. Halbuki bu çatışmaların halk üzerindeki etkileri, idarecilerin propaganda metotları, kutsal ve dinî figürlerin savaş sebebi olarak kullanılması gibi konuların incelenmesi, toplumların sosyal ve psikolojik bakımdan da değerlendirilmesi sonucunda sonraki dönemlerde oluşacak ilişkilerin seyrini ve tarihi süreci daha net ortaya koyacaktır. Savaşlar, ülkelerin politik sistemlerini değiştirdikleri gibi çoğu zaman demografik değişiklik, dinî ve kültürel değişikliğe de neden olmuşlardır. Bu durum Anadolu ve Selçuklu-Bizans ilişkileri için de çok belirgindir. Dolayısıyla adı geçen taraflar arasındaki savaşlarda hangi maddi ve manevi argümanların hangi yöntemlerle kullanıldığı ve tarafların verdikleri psikolojik tepkiler oldukça önemlidir. Literatürde 21. yüzyılda psikolojik savaşlar, tarihsel değişimler ve kavramsal içerik hakkında birçok çalışma olsa da doğrudan Orta Çağ ve Bizans ile Selçuklu arasındaki savaşları tarihî ve psikolojik açıdan derinlemesine inceleyen çalışmalar yetersizdir. Bu açıdan bakıldığında tarihi açıdan dönemin kronikleri, seyahatnâmeleri, coğrafya kitapları ve modern psikoloji çalışmaları çevresinde incelenilecek olan bu çalışma önemli bir alan boşluğunu doldurmayı hedeflemektedir.

Abstract

Psychological warfare is a subject within the scope of many disciplines, from history and international relations to political science, communications, security and strategy, and psychology to sociology. Psychological warfare is also a key determining factor in international relations and foreign policy, which affects all societies both historically and today. This research aims to examine war and psychology through an interdisciplinary approach, drawing on concepts from psychology and history, focusing on the Seljuk-Byzantine wars. Studies on the Seljuk and Byzantine wars have largely focused on the causes, processes, tactics, and characteristics of armies. However, examining issues such as the effects of these conflicts on the people, the propaganda methods of the administrators, the use of sacred and religious figures as a reason for war, and evaluating societies from a social and psychological perspective will reveal more clearly the course of relations and the historical process that will occur in later periods. Wars not only altered the political systems of countries but also often led to demographic, religious, and cultural changes. This is particularly evident in the relations between the Seljuks and Byzantines in Anatolia. Therefore, the material and moral arguments used, and the methods employed in the wars between the parties, as well as the psychological responses of the parties, are crucial. While there are numerous studies in the 21st-century literature on psychological warfare, historical changes, and conceptual content, there is a paucity of in-depth studies directly examining the medieval wars between the Byzantines and the Seljuks from a historical and psychological perspective. From this perspective, this study, which will be examined from a historical perspective within the framework of period chronicles, travelogues, geography books, and modern psychology studies, aims to fill a significant gap in literature.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Odabaşı, Z. (2026). Selçuklu-Bizans Karşılaşmalarında Psiko-Sosyal Açıdan Savaşlar ve Etkileri. Mavi Atlas, Cilt: 14 Sayı: 1, 235–247. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.1815083

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (59)

  1. Abdülhamid el-Kâtib. (2007). Doğunun hükümdarı (G. Gündüzöz & S. Gündüzöz, Çev.). Antik Şark Klasikleri.
  2. Ali İbn Ebî Bekr el-Herevî. (2016). Siyaset ve savaş sanatı (S. Yazar, Haz.). Büyüyenay Yayınları.
  3. Altan, E. (2002). Myriokephalon (Karamıkbeli) Savaşı’nın Anadolu Türk tarihindeki yeri. Türkler (Cilt 6, ss. 630-634). Yeni Türkiye Yayınları.
  4. Anna Komnena. (1996). Alexiad (B. Umar, Çev.). İnkılap Kitabevi.
  5. Anonim Selçuknâme (2014). (H. İbrahim & F. Coşkuner, Çev.). Atıf Yayınları.
  6. Baştürk, R. (2012). Psikolojik savaş. Kum Saati Yayınları.
  7. Chatzelis, G., & Harris, J. (Eds.). (2017). A Tenth-Century Byzantine military manual: The sylloge tacticorum. Birmingham Byzantine and Ottoman Studies. Routledge.
  8. Cahen, C. (2012). Osmanlılardan önce Anadolu (E. Üyepazarcı, Çev.). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  9. Chalandon, F. (1912). Jean II Comnène (1118-1143) et Manuel I Comnène (1143)-1180). Published by Burt Franklin.
  10. Çay, A. (1987). II. Kılıç Arslan. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  11. Daş, M. (2000). Selçuklu ülkesinde Bizanslı mülteciler. Toplumsal Tarih, 14(84), 4-12.
  12. Demir, F. (2018). Ortaçağ Anadolusu’nda Denizli ile Konya arasındaki askeri yol güzergâhları (XII. Yüzyıl) (Tez No. 541694) [Yüksek lisans tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
  13. Duman, A. (2020). İslâm’ın ilk döneminde mübâreze geleneği. Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi, (5), 21-48. https://izlik.org/JA98BK69NR
  14. Ebû’l-Ferec (İbnül İbrî). (1941). Tarihi muhtasarüddüvel (Ş. Yaltkaya, Çev.). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  15. Finlay, G. (1854). History of the Byzantine Empire. Edinburgh Press.
  16. Genç, Ö. (2021). Vebanın yarım bıraktığı cümlesiyle Giovanni Villani. İçinde E. Akçiçek, F. Çakmak, Ş. Köse, & A. Ç. Büke (Eds.), Tarihsel süreçte Anadolu’da veba (s. 59-80). Gece Kitaplığı Yayınları.
  17. Genç, Ö. (2022). Orta Çağ Avrupası (Sosyal, kültürel ve ekonomik hayat). Kronik Yayınları.
  18. Giros, C. (2016). Bizanslılar ve savaş (10.-13. Yüzyıllar). Bizans Yapılar, Meydanlar, Yaşamlar, (Buket Kitapçı-Bayrı Çev.). Kitap Yayınevi.
  19. Georges Pachymeres. (2016). Bizanslı gözüyle Türkler (İ. B. Barlas, Çev.). İlgi Kültür Sanat Yayıncılık.
  20. Georgios Akropolites. (2008). Vekayinâme (B. Umar, Çev.). Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
  21. Gurstelle, W. (2004). The art of the catapult. Chicago Reiew Press.
  22. Hughes, J. H.M., & Mc Cauley, L. Wilson. (2018). History of military psychology. Journal of the
  23. Royal Army Medical Corps. 165(2). 68-70.
  24. Hunter, E. (1956). Brainwashing: The story of men who defied ıt. Martino Fine Books.
  25. Ioannes Kinnamos. (2001). Historia (1118–1176) (I. Demirkent, Çev.). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  26. İbn Bîbî. (1996). El-evâmirü’l-ala’iye fi’l-umuri’l-ala’iye (Selçuknâme) (Cilt 1) (A. S. Erzi, Yay. haz., M. Öztürk, Çev.). Kültür Bakanlığı Yayınları.
  27. İbn Bîbî. (1996). El-evâmirü’l-ala’iye fi’l-umuri’l-ala’iye (Selçuknâme) (M. Öztürk, hay. Haz., Cilt 2.). Kültür Bakanlığı Yayınları.
  28. İbni Bîbî. (2014). El-evâmirü’l-ala’iye fi’l-umuri’l-ala’iye (Selçuknâme) (M. Öztürk, Çev.). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  29. İbnü’l-Esîr. (1987). El-kâmil fi’t-tarih (Abdülkerim Özaydın, Çev., Cilt 12.). Bahar Yayınları.
  30. İmâdeddin Kâtib İsfehânî. (2004). El-feth el-kussi fi el-feth el-kudsi. (Darü’l- Minar Nşr.). Darül-Fikril-Arabi.
  31. Kalelioğlu, O. (2002). Psikolojik harp istihbaratı. Avrasya Dosyası Üç Aylık Uluslararası İlişkiler ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 8(2), 100–108.
  32. Kerîmüddîn Mahmud-i Aksarayî. (2000). Müsâmeretü’l-ahbâr (M. Öztürk, Çev.). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  33. Lasswell, Harold D. (1966). Psychopathology and Politics. Viking Press.
  34. Lazaropoulos, I. (1965). Logos ôs en synopsei dialamvanôn tên genetthlion êmeran tou en thavmasi perivoêtou kai megalathlou evgeniou. In Papadopoulos-Keremeus (Ed.), Fontes Historiae Imperii Trapezuntini (A. M. Hakkert, Ed.). ss. 52-77. Organismos Ekd. Scholikōn vivliōn.
  35. Linebarger, Paul M. A. (1948). Psychological warfare. Infantry Journal Press.
  36. Megret, M. (1972). Psikolojik savaş (S. Tiryakioğlu Çev.). Varlık Yayınevi.
  37. Merçil, E. (1994). Bizans’ta Selçuklu hanedan mensupları. XI. Türk Tarih Kongresi Bildiriler (Cilt 2, ss. 709-721). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  38. Muhammed b. Turtûşî. (1995). Sirâcü’l-mülûk: Siyaset ahlakı ve ilkelerine dair (S. Aykut, Haz.). İnsan Yayınları.
  39. Muhammed bin Hâvendşâh bin Mahmûd Mîrhând. (2015). Ravzatu’s- safâ fî sîreti’l-enbiyâ ve’l-mülûk ve’l-hulefâ (Tabaka-i Selçûkiyye) (E. Göksu, Çev.). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  40. Müneccimbaşı Ahmed b. Lütfullah. (2001). Câmiu’d-düvel Selçuklular tarihi II: Anadolu Selçukluları ve Beylikler (A. Öngül, Yay. Haz.). Akademi Kitabevi.
  41. Niğdeli Kadı Ahmed. (2015). El-veledü’ş-şefîk ve’l-hâfidü’l-halîk (Anadolu Selçuklularına dair bir kaynak) (A. Ertuğrul, Çev., Cilt 1.). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  42. Niketas Khoniates. (2006). Niketas Khoniates’in historiası (1180–1195) (I. Demirkent, Çev.). Dünya Aktüel Yayınları.
  43. Odabaşı, Z. (2025). Doğu’da Müslüman–Haçlı etkileşimleri (11. –13. yüzyıllar). Ortaçağ Araştırmaları Dergisi, 8(1), 116–143. https://izlik.org/JA77XF65JX
  44. Oman, C. W. C. (2002). Ok, balta ve mancınık: Ortaçağ’da savaş sanatı 378–1515. Kitap Yayınları.
  45. Öztürk, M. (2025). VI. Leo’nun taktika isimli eserindeki deniz harbine dair bölümünün tercümesi, notlandırılması ve değerlendirilmesi. Belgeler, 41(45). 1-64. DOI: 10.37879/belgeler.2025.1
  46. Rásonyi, L. (1993). Tarihte Türklük (3. Baskı). Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
  47. Sevim, A. (1971). Malazgirt meydan savaşı. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  48. Sun Tzu. (2013). Savaş sanatı (H. İlhan, Çev.). Kum Saati Yayınları.
  49. Süryani Patrik Mihail. (1944). Süryani Patrik Mihail’in vekayinamesi: İkinci kısım (1042–1195) (H. D. Andreasyan, Çev.). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  50. Şahin, G. (2024). The taktika of Leo VI adlı eserin tercümesi ve değerlendirilmesi (Tez No. 921016) [Yüksek lisans tezi, Ordu Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
  51. Talbot Rice, T. (1961). The Seljuks in Asia Minor. Thames and Hudson Press.
  52. Tarhan, N. (2005). Psikolojik Savaş: Gri propaganda. Timaş Yayınları.
  53. Tekinalp, V. M. (2009). Palace churches of the Anatolian Seljuks: Tolerance or necessity? Byzantine and Modern Greek Studies, 33(2), 148–167. https://doi.org/10.1179/174962509X417645
  54. Turan, O. (2004). Selçuklular zamanında Türkiye. Ötüken Neşriyat.
  55. Tülüce, A. (2015). Bizans tarih yazımında öteki Selçuklu kimliği. Selenge Yayınları.
  56. Uyar, M. (2006). Âdâb el-harb ve el-şeca’a’ya göre “Hisar ve kuşatma geleneği”. Tarih Araştırmaları Dergisi, 25(40), 215–224. https://doi.org/10.1501/Tarar_0000000246
  57. Uyumaz, E. (2018). XI–XIV. yüzyıllar arasında Anadolu’da uygulanan askerî hilelere dair. In H. Alan, Ö. İşbilir, Z. Aycibin, & M. A. Kılıç (Haz.), Abdülkadir Özcan’a armağan: Tarihin peşinde bir ömür (ss. 763-771). Kronik Kitap.
  58. Yusuf Has Hacib. (1947). Kutadgu Bilig I: Metin (R. R. Arat, Haz.). Türk Dil Kurumu Yayınları.
  59. Yusuf Has Hacib. (1959). Kutadgu Bilig II: Tercüme (R. R. Arat, Haz.). Türk Tarih Kurumu Yayınları.