Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightAyrıca hazinenin işleyişi, vergi birimlerine yönelik düzenlemeler ve yürürlüğe konulan nizamnâmeler çerçevesinde Osmanlı malî reform literatürüne yeni katkılar sunmayı amaçlamaktadır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Nizâm-ı Cedîd, Sultan III. Selim döneminde Osmanlı İmparatorluğu’nun askerî, idarî ve malî yapılarının modernleştirilmesini hedefleyen kapsamlı bir reform programıdır. Bu girişimlerin finansmanı, geleneksel gelir kaynaklarının ötesine geçen düzenleyici çerçevelerin oluşturulmasını gerekli kılmıştır. Bu doğrultuda 1793 yılında kurulan İrâd-ı Cedîd Hazinesi, başta yeni teşkil edilen piyade birliklerinin masraflarını karşılamak üzere tasarlanmış müstakil bir malî fon niteliği taşımaktaydı. Bu çalışma, söz konusu hazinenin defterdarlarının Nizâm-ı Cedîd reformlarının malî altyapısının inşasında üstlendikleri öncü ve belirleyici rollerini incelemektedir. İrâd-ı Cedîd defterdarları, bir yandan klasik Osmanlı maliye bürokrasisinin görev alanları içinde faaliyet gösterirken, diğer yandan yeni ordunun idarî ve lojistik işlerinden de sorumlu olmuşlardır. Nitekim modern malî disiplin tekniklerinin uygulanmasıyla birlikte “nâzırlık” mansıbı etrafında kurumsallaştırılan yeni bir yönetici tipolojisinin ortaya çıkmasında etkin rol oynamışlardır. 1793-1807 dönemine odaklanan bu çalışma, defterdarların meslekî kariyerlerini, tarihsel bağlam içindeki etkilerini ve Osmanlı maliyesinde merkezîleşme ile kurumsal modernleşme sürecindeki konumlarını analiz etmektedir. Ayrıca hazinenin işleyişi, vergi birimlerine yönelik düzenlemeler ve yürürlüğe konulan nizamnâmeler çerçevesinde Osmanlı malî reform literatürüne yeni katkılar sunmayı amaçlamaktadır.
Abstract
The Nizām-ı Cedīd was a comprehensive reform program implemented during the reign of Selim III, aimed at modernizing the military, administrative, and fiscal structures of the Ottoman Empire. Financing these initiatives necessitated the establishment of regulatory frameworks that extended beyond traditional revenue sources. In this context, the Irād-ı Cedīd Treasury, founded in 1793, functioned as an independent fund primarily designed to cover the expenses of the newly formed infantry units. This article examines the pioneering and decisive roles of the treasury’s defterdars (treasurers) in constructing the financial foundations of these reforms. While continuing to operate within the conventional framework of the Ottoman fiscal bureaucracy, these treasurers also assumed responsibility for the administrative and logistical affairs of the new army. Through the implementation of modern financial discipline techniques, they contributed to the emergence of a new managerial typology, institutionalized under the title of nāzırlık (superintendency). Focusing on the period between 1793 and 1807, this study analyses the professional trajectories, historical significance, and institutional positions of the treasurers within the broader context of Ottoman fiscal centralization and modernization. Moreover, by examining the treasury’s operational mechanisms, fiscal regulations applied to tax units, and the nizamnāmes (regulations) enacted during this transformative era, the article seeks to offer new contributions to the literature on Ottoman financial reforms.