Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightFakat Sovyetler bu cumhuriyeti daha fazla yaşamasına müsaade etmeyerek 1924 yılında lağvedince Yaş Hiveliler hareketi nihai hedefine ulaşamamıştır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Hive Hanlığı, Timur sonrası Türkistan’da oluşan parçalanmış siyasi yapının önemli aktörlerinden biri olmuştur. Rusya’nın işgal ettiği batı Türkistan topraklarında bulunan Hive Hanlığı 1873 yılında Çarlık Rusyası’nın mandası haline gelmiştir. Türkistan’da eğitim ve kültür alanında başlayıp teknik, sosyal ve siyasi alanlarda da reform yapma hareketine evirilen Ceditçilik hareketi doğal olarak Hive Hanlığını da etkilemiştir. İslam coğrafyasında meydana gelen demokratikleşme hareketlerinden de etkilenen Hive’deki Ceditçilik hareketi, Rusya’da meydana gelen 1905 ve 1917 ihtilalları ile önemli kırılmalar yaşamıştır. Osmanlıdaki Jöntürkler (Genç Osmanlılar) hareketinden etkilenerek Yaş Hiveliler adını alan hareket, Bolşevik ihtilalının etkisiyle hanlık idaresini hedef alan siyasi nitelikli devrimci bir harekete dönüşmüştür. Amaçları ülkelerini hanlık idaresi ve Çarlık Rusya’nın baskısından kurtararak çağın gereği demokratik bir devlet kurmak olan Yaş Hivelilerin, bu amaçlarını gerçekleştirmek için Bolşeviklerden yardım istemeleri, Yaş Hiveliler hareketinin kaderini tayin etmiştir. Sözde, halk devrimini gerçekleştirmek isteyenlere yardım etmek için Hive’yi işgal eden kızıl ordu, 1920 yılında hanlık rejimini yıkarak Yaş Hiveliler İhtilal Komitesi kontrolünde Harezm Şuralar Cumhuriyetini kurmuştur. Fakat Sovyetler bu cumhuriyeti daha fazla yaşamasına müsaade etmeyerek 1924 yılında lağvedince Yaş Hiveliler hareketi nihai hedefine ulaşamamıştır.
Abstract
Hive Khanate was an important agent of the fragmented political structure of the post-Timirud era in the Turkestan. Hive Khanate of Western Turkestan lands that was occupied by Russia became mandate of Russia in the 1873. Reformist Jadidism movement in the Turkestan, initially focused on reforms in education and culture anf after technical, social and political reforms and naturally the movement also influenced Hive Khanate. Democratic movements in the Islamic world influenced Jadidism movement in the Turkestan experienced to strong effects of risings of 1905 and 1907 in the Russia. With the influence of Jon Turks (Young Ottomans) movement of Ottomans, the movement in Turkestan get Young Khivans name and the Young Khivans movement under the effect of Bolshevik started to become a politically oriented revolutionist movement. Their main purposes was to establish a democratic state while getting rid of oppression of Tsardom of Russia. Thus, to realize their aim they wanted to help of the Bolsheviks that changed the course of the movement. The Red Army for actualizing so-called popular revolution idea of Young Khivans movement, invaded Hive in 1920 and the Army ended up Khanate regime and soon established People’s Republic of Khrorezm under the control of Committee of Revolutionary Young Khivans. However, Soviets disallowed the independence of the regime, afterwards Soviets disbanded the People’s Republic of Khrorezm in the 1924, thus Young Khivans movement could not realize their main goals.