Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightAraştırma bulguları, Pavet'in sözlüğünün edebi metin kullanımı, kültürel bağlam açıklamaları ve çok katmanlı madde yapısı bakımından döneminin çağdaş sözlüklerinden belirgin biçimde farklılaştığını; özellikle tanımlama stratejilerinde karma bir yaklaşım (eşdeğerlik, açıklayıcı tanım, ansiklopedik tanım) benimsenerek madde başlarının %85'inde edebi örnek kullanıldığını; bununla birlikte etimolojik açıklamalarında ve transkripsiyon sisteminde dönemin sınırlılıklarını da taşıdığını ortaya koymaktadır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu makale, 19. yüzyıl Avrupa oryantalist leksikografi geleneğinin önemli temsilcilerinden Abel Pavet de Courteille (1821-1889) tarafından 1870 yılında Paris'te yayımlanan Dictionnaire Turk-Oriental adlı sözlüğü; tarihsel, dilbilimsel ve metodolojik açıdan karşılaştırmalı leksikografik inceleme yöntemiyle analiz etmektedir. Çalışmanın temel araştırma sorusu şudur: Pavet'in sözlüğü, aynı dönemde üretilen Zenker'in Dictionnaire turc-arabe-persan'ı (1866-1876), Budagov'un Sravnitel'nyj slovar''ı (1869-1871) ve Vámbéry'nin Çağatayca çalışmalarıyla (1867) karşılaştırıldığında mikro yapı, tanımlama stratejileri ve kaynak kullanımı bakımından ne ölçüde farklılaşmakta; Pavet'in etimolojik yaklaşımı dönemin karşılaştırmalı dilbilim paradigmasıyla ne ölçüde örtüşmektedir? Nitel doküman analizi ve karşılaştırmalı leksikografik inceleme yöntemiyle yürütülen bu çalışmada, sözlüğün 5.558 madde başından tabakalı amaçlı örnekleme yoluyla seçilen farklı sözcük türleri, köken dilleri ve anlam alanlarından örnek madde başı kelimeler üzerinde sistematik bir mikro yapı analizi gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulguları, Pavet'in sözlüğünün edebi metin kullanımı, kültürel bağlam açıklamaları ve çok katmanlı madde yapısı bakımından döneminin çağdaş sözlüklerinden belirgin biçimde farklılaştığını; özellikle tanımlama stratejilerinde karma bir yaklaşım (eşdeğerlik, açıklayıcı tanım, ansiklopedik tanım) benimsenerek madde başlarının %85'inde edebi örnek kullanıldığını; bununla birlikte etimolojik açıklamalarında ve transkripsiyon sisteminde dönemin sınırlılıklarını da taşıdığını ortaya koymaktadır. Sözlük, 19. yüzyıl Çağatay ve Osmanlı Türkçesinin belgelenmesi, Ali Şir Nevai edebiyatının Avrupa'daki alımlanması ve oryantalist leksikografi tarihinin anlaşılması açısından kritik bir kaynak niteliğindedir.
Abstract
This article analyzes the Dictionnaire Turk-Oriental, published in 1870 in Paris by Abel Pavet de Courteille (1821-1889), a significant representative of the 19th-century European Orientalist lexicographic tradition, from historical, linguistic, and methodological perspectives through the method of comparative lexicographic analysis. The central research question is: To what extent does Pavet's dictionary differ from its direct contemporaries -Zenker's Dictionnaire turc-arabe-persan (1866–1876), Budagov's Sravnitel'nyj slovar' (1869–1871), and Vámbéry's Chagatai studies (1867)- in terms of microstructure, definition strategies, and source utilization; and to what extent does Pavet's etymological approach align with the comparative linguistics paradigm of his era? Conducted through qualitative document analysis and comparative lexicographic examination, this study performs a systematic microstructure analysis on 20 headwords selected via stratified purposive sampling from the dictionary's 5,558 entries, covering different word classes, source languages, and semantic domains. The findings reveal that Pavet's dictionary markedly diverges from its contemporaries in its use of literary textual evidence, cultural context annotations, and multi-layered entry structure with literary examples attested in 85% of analyzed entries and a hybrid definition strategy combining equivalence, descriptive, and encyclopedic approaches while also bearing the limitations of its era in etymological explanations and transcription system. When specific etymological attributions are compared with modern Turkological scholarship, notably Clauson (1972), several discrepancies emerge that reflect the nascent state of comparative Turkic linguistics in the 19th century.