Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBulgular, büyüsel uygulamaların yalnızca olağanüstü unsurlar olmadığını, anlatının ilerleyişini sağlayan, kahramanın sınanma ve dönüşüm süreçlerini şekillendiren işlevsel yapılar olduğunu da göstermektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Büyü, doğadaki varlıklar ve olaylar arasındaki dengeyi değiştirme amacı taşıyan, doğaüstü güçlere dayalı uygulamalar bütünüdür. Halk kültürünün en eski unsurlarından biri olan büyü, insanın doğayı, kaderi ve bilinmeyeni kontrol etme arzusunun sembolik bir yansıması olarak masallarda önemli bir yer tutmaktadır. Bu çalışma, Özbek halk masallarında yer alan büyüsel uygulamaları işlevsel ve sembolik boyutlarıyla incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın veri evrenini Hüseyin Baydemir’in Özbek Halk Masalları adlı eserinde yer alan yetmiş masal oluşturmaktadır. Amaçlı örnekleme yöntemi doğrultusunda, büyüsel uygulamaların çeşitliliği ve anlatının ilerleyişindeki belirleyici rolleri dikkate alınarak araştırma amacına uygun olduğu düşünülen beş masal incelenmiştir. Bu masallar Propp’un işlevsel çözümleme yöntemi ile Eliade’nin sembolik yaklaşımı çerçevesinde analiz edilmiştir. İnceleme sonucunda büyüsel uygulamalar; insandan hayvana dönüşüm, kahramanı yönlendirme ve anlatının yönünü değiştirme olmak üzere üç başlık altında değerlendirilmiştir. Bulgular, büyüsel uygulamaların yalnızca olağanüstü unsurlar olmadığını, anlatının ilerleyişini sağlayan, kahramanın sınanma ve dönüşüm süreçlerini şekillendiren işlevsel yapılar olduğunu da göstermektedir. Ayrıca bu uygulamaların kutsalla profan arasındaki geçişi simgeleyen sembolik anlamlar taşıdığı ve masal sonunda ortadan kalkarak doğal ve toplumsal düzenin yeniden tesis edilmesine katkı sağladığı belirlenmiştir. Bu çalışma, Özbek halk masallarındaki büyüsel uygulamaların anlatısal işlevleri ile kültürel ve sembolik anlamları arasındaki ilişkiyi ortaya koyarak Türk dünyası masal araştırmalarına katkı sunmayı hedeflemektedir.
Abstract
Magic is a set of practices based on supernatural powers that aim to alter the balance between natural beings and phenomena. As one of the oldest elements of folk culture, magic occupies an important place in folktales as a symbolic reflection of humanity’s desire to control nature, fate, and the unknown. This study aims to examine magical practices in Uzbek folktales from both functional and symbolic perspectives. The corpus of the study consists of seventy folktales included in Hüseyin Baydemir’s Uzbek Folk Tales. Using purposeful sampling, five tales considered most appropriate for the research purpose were selected based on the diversity of magical practices they contain and the determining roles these practices play in the progression of the narrative. These tales were analyzed within the framework of Propp’s functional analysis and Eliade’s symbolic approach. The findings classify magical practices into three categories: human-to-animal transformation, practices guiding the hero, and practices altering the course of the narrative. The results demonstrate that magical practices are not merely supernatural elements but also functional structures that drive the narrative forward and shape the hero’s trials and transformation. Furthermore, these practices carry symbolic meanings representing the transition between the sacred and the profane and contribute to the restoration of the natural and social order by disappearing at the end of the tale. In this respect, the study seeks to contribute to Turkic world folktale studies by revealing the relationship between the narrative functions and the cultural and symbolic meanings of magical practices in Uzbek folktales.