KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Külliye / 2026 / Cilt: 7 Sayı: 2

2023 Türkiye Cumhurbaşkanlığı Seçiminde Entelektüel Düşünme Eğilimi ve Siyasal Değerler: Seçmen Gruplarının ve Seçmen Davranışı Ekollerinin Siyasal Pazarlama Perspektifinden Karşılaştırmalı Analizi

Intellectual Thinking Disposition and Political Values in the 2023 Turkish Presidential Election: A Comparative Analysis of Voter Groups and Schools of Thought in Voter Behaviour from a Political Marketing Perspective

Esat Saygın(Yüksek İhtisas Üniversitesi)0000-0003-2784-2630
Metehan Tolon(ANKARA HACI BAYRAM VELİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-0832-3632
Sayfa
280–307
Yayın Tarihi
2026-07-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, EDE’nin, seçmeni değerlerden soyutlayarak objektif tutumla rasyonel tercihte bulunmasını sağlayacağına yönelik varsayımı desteklememektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu araştırma, seçmenlerin entelektüel düşünme eğilimlerinin (EDE) rasyonel ve sosyolojik yaklaşımlarına etkisini ve siyasal değerlerin aracı rolünü incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Araştırmada 2023 Türkiye seçimlerinde Erdoğan ve Kılıçdaroğlu destekçilerinden oluşturulan gruplar (N = 828), PROCESS makro modeli kullanılarak karşılaştırılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, EDE’nin, seçmeni değerlerden soyutlayarak objektif tutumla rasyonel tercihte bulunmasını sağlayacağına yönelik varsayımı desteklememektedir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:2023 Verileri
⚙️Değişkenler:siyasal pazarlama · seçmen davranışları · entelektüel düşünme

Özet

Bu araştırma, seçmenlerin entelektüel düşünme eğilimlerinin (EDE) rasyonel ve sosyolojik yaklaşımlarına etkisini ve siyasal değerlerin aracı rolünü incelemektedir. Araştırmada 2023 Türkiye seçimlerinde Erdoğan ve Kılıçdaroğlu destekçilerinden oluşturulan gruplar (N = 828), PROCESS makro modeli kullanılarak karşılaştırılmıştır. Bulgular, EDE’nin, seçmeni değerlerden soyutlayarak objektif tutumla rasyonel tercihte bulunmasını sağlayacağına yönelik varsayımı desteklememektedir. Erdoğan destekçilerinde milli ve dini değerlerin, salt rasyonel fayda hesaplamalarını dengeleyerek onları güçlü bir sosyolojik ve aidiyet temelli yaklaşıma yönlendirdiği görülmektedir. Kılıçdaroğlu destekçilerinde ise EDE’nin sosyolojik yaklaşımı azalttığı, dini değerlerin de rasyonel (fayda merkezli) ağırlığını dönüştürerek faydacılığı esneten bir motivasyon kaynağı oluşturduğu görülmüştür. Her iki grupta da ekonomik değerler, rasyonel yaklaşımı güçlendiren en tutarlı aracı değişken olarak öne çıkmıştır. Sonuçlar, seçmen davranışlarının sadece bilişsel düzeyde EDE’nin etkisiyle şekillenemeyebileceğini siyasal değer özdeşleşmelerinin pazar segmentasyonunda oldukça önemli bir faktör olduğunu göstermektedir. Mevcut örneklemin sınırlılıkları değerlendirildiğinde, bu bulgular, siyasal pazarlama stratejilerinde keskin kutuplaştırıcı değer konumlandırmalarından ziyade dengeli ve kapsayıcı değer temelli mesajların daha işlevsel olabileceğine işaret etmektedir. Bulgular, tüm seçmen kitlesine genellenebilir olarak değil, örneklem içinde gözlenen gruba özgü analitik kalıplar olarak yorumlanmalıdır.

Abstract

This research examines the impact of voters' intellectual thinking disposition (ITD) on rational and sociological approaches to making choices, and the mediating role of political values. Using the PROCESS macro model, groups of Erdoğan and Kılıçdaroğlu supporters (N = 828) from the 2023 Turkish elections were compared. The findings do not support the prevailing view that ITD directly leads voters to make rational choices with an objective attitude by abstracting them from values. Among Erdoğan supporters, national and religious values were found to balance purely rational utility calculations, leading them towards a strong sociological and belonging-based approach. Among Kılıçdaroğlu supporters, ITD was found to reduce the sociological approach, while religious values created a motivational source that softened utilitarianism by transforming the rational (utility-centered) weight. In both groups, economic values emerged as the most consistent mediating variable, strengthening the rational approach. The results suggest that voter behaviour may not be shaped solely by the influence of ITD at the cognitive level, and that political value identifications are a significant factor in market segmentation. Given the limitations of the current sample, these findings suggest that balanced and inclusive value-based messages may be more functional in political marketing strategies than sharply polarizing value positioning. The findings should be interpreted as analytical patterns specific to the group observed within the sample, rather than being generalizable to the entire electorate.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Saygın, E., Tolon, M. (2026). 2023 Türkiye Cumhurbaşkanlığı Seçiminde Entelektüel Düşünme Eğilimi ve Siyasal Değerler: Seçmen Gruplarının ve Seçmen Davranışı Ekollerinin Siyasal Pazarlama Perspektifinden Karşılaştırmalı Analizi. Külliye, Cilt: 7 Sayı: 2, 280–307. https://doi.org/10.48139/aybukulliye.1846176

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (40)

  1. Akgün, B. (2002). Türkiye’de seçmen davranışı, partiler sistemi ve siyasal güven [Voter behavior, party system, and political trust in Türkiye]. Nobel Yayın Dağıtım.
  2. Aslan, M. M. (2015). Siyasal iletişim ve din: Seçmen davranışında dinî inançların rolü üzerine bir araştırma [Political communication and religion: A study on the role of religious beliefs in voter behavior] [Doctoral dissertation, Selçuk University]. Institutional Repository of Selçuk University. https://hdl.handle.net/20.500.12395/3549
  3. Aslan, M. M., & Erbay, M. (2017). The effect of religion on political behaviour in the context of sociological and psycho-social models. Econspeak: A Journal of Advances in Management IT & Social Sciences, 7(11), 1–9.
  4. Aydın, K., & Özbek, V. (2004). Ailenin seçmen davranışları üzerindeki etkisi [The effect of family on voter behavior]. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8, 144–167.
  5. Banazılı, A. M. (2019). Siyaset psikolojisinde oy verme yaklaşımları ve seçmen davranışı: İngiltere örneği [Voting approaches and voter behavior in political psychology: The case of England]. International Social Sciences Studies Journal, 5(30), 1065–1070. https://doi.org/10.26449/sssj.1320
  6. Bryman, A. (2016). Social research methods (5th ed.). Oxford University Press.
  7. Budge, I., & Farlie, D. J. (1977). Voting and party competition: A theoretical critique and synthesis applied to surveys from ten democracies. John Wiley & Sons.
  8. Campbell, A., Converse, P. E., Miller, W. E., & Stokes, D. E. (1960). The American voter. John Wiley & Sons.
  9. Candan Demirkol, E., & Hanedar, A. Ö. (2005, October 12–14). İktisat neden bir kapalı kutudur? Hâkim iktisadın değer yargısı–sınama ilişkisi [Why is economics a black box? The value judgment–testing relationship of mainstream economics] [Conference paper]. Ekonomik Yaklaşımlar Kongresi IV, Ankara, Türkiye.
  10. Cochran, W. G. (1977). Sampling techniques (3rd ed.). John Wiley & Sons.
  11. Comrey, A. L., & Lee, H. B. (1992). A first course in factor analysis (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
  12. Çağan, K. (2003). Entelektüel imgesi üzerine [On the image of the intellectual]. Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 161–170. http://hdl.handle.net/11630/3151
  13. Çinko, L. (2006). Seçmen davranışları ile ekonomik performans arasındaki ilişkilerin teorik temelleri ve Türkiye üzerine genel bir değerlendirme [Theoretical foundations of the relationship between voter behavior and economic performance and a general evaluation of Türkiye]. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 61(1), 103–116. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000001390
  14. Da Silva Antunes, R. J. (2010). Theoretical models of voting behaviour. Exedra, 4, 145–170.
  15. De Vaus, D. A. (1990). Surveys in social research (2nd ed.). Unwin Hyman.
  16. Downs, A. (1957). An economic theory of democracy. Harper & Brothers.
  17. Elder, L., & Paul, R. (1998). The role of Socratic questioning in thinking, teaching, and learning. The Clearing House: A Journal of Educational Strategies, Issues and Ideas, 71(5), 297–301. https://doi.org/10.1080/00098659809602729
  18. Erdoğan, M. (2018). Oy verme yaklaşımlarının siyasal liderin itibar değeri üzerindeki etkisi: Üniversite öğrencileri üzerine bir araştırma [The effect of voting approaches on the reputation value of political leaders: A study on university students] [Master’s thesis, Gümüşhane University]. Institutional Repository of Gümüşhane University. https://hdl.handle.net/20.500.12440/2478
  19. Gökçe, O., Akgün, B., & Karaçor, S. (2002). 3 Kasım seçimlerinin anatomisi: Türk siyasetinde süreklilik ve değişim [The anatomy of the November 3 elections: Continuity and change in Turkish politics]. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2(4), 1–44.
  20. Gül, H., Cansever, N., & Turhan, M. (2015). 2011 genel ve 2014 yerel seçimlerinde Isparta’da seçmen davranışı analizi [Analysis of voter behavior in Isparta in the 2011 general and 2014 local elections]. Toplum ve Demokrasi Dergisi, 9 (19), 225–242.
  21. Güllüpunar, H. (2010). Siyasal iletişim ve aday imajı [Political communication and candidate image]. Eğitim Yayınevi.
  22. Güllüpunar, H., Diker, E., & Aslan, E. S. (2013). Oy verme yaklaşımları bağlamında aday merkezli seçmen tercihi üzerine deneysel bir araştırma [An experimental study on candidate-centered voter preference in the context of voting approaches]. Akademik Bakış Dergisi, 35, 1–21. https://www.ajindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423867851.pdf
  23. Hayes, A. F. (2018). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach (2nd ed.). Guilford Press.
  24. Kalender, A. (2005). Siyasal iletişim: Seçmenler ve ikna stratejileri [Political communication: Voters and persuasion strategies]. Çizgi Kitabevi.
  25. Ladd, J. M. (2006). Attitudes toward the news media and voting behavior [Unpublished manuscript]. Public Policy Institute and Department of Government, Georgetown University.
  26. Lazarsfeld, P. F., Berelson, B., & Gaudet, H. (2021). The people’s choice: How the voter makes up his mind in a presidential campaign (Legacy ed.). (Original work published 1944). Columbia University Press. https://cup.columbia.edu/book/the-peoples-choice/9780231197953
  27. Madubuegwu, C. E., Ogu, O. A., & Oranika-Umeasiegbu, L. C. (2022). Voting behaviour: A theoretical analysis. Irish International Journal of Law, Political Sciences and Administration, 6(6), 64–77.
  28. Ogu, M. I. (2013). Rational choice theory: Assumptions, strengths, and greatest weaknesses in application outside the Western milieu context. Arabian Journal of Business and Management Review (Nigerian Chapter), 1(3), 90–99. https://doi.org/10.12816/0003628
  29. Okuyan, M. A. (2021). Fen bilgisi öğretmenlerinin entelektüel düşünme eğilimleri ile çevre etiği farkındalığı arasındaki ilişki [The relationship between science teachers’ intellectual thinking dispositions and environmental ethics awareness] [Master’s thesis, Manisa Celal Bayar University]. CoHE National Thesis Center.
  30. Özcan, K. (2011). Kurumsal söylemin rasyonel temelleri: Yeni kurumsal kuram bağlamında rasyonalite tartışması [Rational foundations of institutional discourse: A discussion of rationality in the context of new institutional theory]. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13, 297–326.
  31. Paul, R., & Elder, L. (2003). Minik eleştirel düşünme kılavuzu: Kavramlar ve araçlar [The miniature guide to critical thinking: Concepts and tools] (M. B. Fidan, Trans.). Kaliforniya Eleştirel Düşünme Kurumu.
  32. Paul, R., & Elder, L. (2007). Critical thinking competency standards: Standards, principles, performance indicators, and outcomes with a critical thinking master rubric. Foundation for Critical Thinking Press.
  33. Sandıkçı, Y. T. (2023). Siyasal iletişim uygulamalarında seçmen davranışlarını motive eden faktörler: Değer beklenti kuramları bağlamında siyasal kimlikler üzerinden bir araştırma [Factors motivating voter behavior in political communication practices: A study on political identities in the context of value-expectancy theories] [Doctoral dissertation, Süleyman Demirel University]. CoHE National Thesis Center.
  34. Scott, J. (2000). Rational choice theory. In G. Browning, A. Halcli, & F. Webster (Eds.), Understanding contemporary society: Theories of the present (pp. 126–138). Sage Publications. https://doi.org/10.4135/9781446218310.n9
  35. Sharlamanov, K., & Jovanoski, A. (2014). Models of voting. Researchers World - Journal of Arts, Science & Commerce, 5(1), 16–24. https://www.researchersworld.com/index.php/rworld/article/view/742
  36. Temizel, M. (2012). Türkiye'de seçmen davranışlarında sosyo-psikolojik, kültürel ve dinsel faktörlerin rolü: Kuramsal ve ampirik bir çalışma [The role of socio-psychological, cultural and religious factors in voter behavior in Turkey: A theoretical and empirical study] [Doctoral dissertation, Selçuk University]. CoHE National Thesis Center.
  37. Teyyare, E., & Avcı, M. (2016). Yerel seçimlerde seçmen davranışları: 2014 yerel seçimleri ve Zonguldak ili örneği [Voter behavior in local elections: The case of the 2014 local elections and Zonguldak province]. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 4(1), 51–76.
  38. Tozlu, E. (2015). Siyasal halkla ilişkiler uygulamalarının seçmen oy verme davranışı üzerindeki etkisi [The effect of political public relations practices on voters’ voting behavior] [Doctoral dissertation, Maltepe University]. CoHE National Thesis Center.
  39. Yıldırım, A. F. (2022). Entelektüel düşünme eğiliminin sosyal medya kullanım amaçlarına etkisi: Üniversite öğrencileri üzerine bir alan araştırması [The effect of intellectual thinking tendency on social media usage purposes: A field study on university students]. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(4), 1662–1671. https://doi.org/10.33206/mjss.1119882
  40. Yoldaş, C., & Merç, A. (2018). Entelektüel düşünme eğilimi ölçeği geliştirme çalışması [The study of developing intellectual thinking disposition scale]. Turkish Studies—Educational Sciences, 13(27), 1729–1740. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.14349