Dergiler / Külliye / 2026 / Cilt: 7 Sayı: 2

Kentsel Enerji Verimliliği İçin Bir Model Olarak Vakıf Camii: Ankara Ahmet Hamdi Akseki Camii Örneği

The Foundation Mosque as a Model for Urban Energy Efficiency: The Case of Ahmet Hamdi Akseki Mosque in Ankara

Fatih Muhammed Çakmak(ANKARA HACI BAYRAM VELI UNIVERSITY)0000-0003-1573-7892
Hatice Gül Önder(ANKARA HACI BAYRAM VELİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-4794-6923
Sayfa
251–279
Yayın Tarihi
2026-07-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgulara göre, katılımcıların %36'sı caminin enerji verimliliği göz önünde bulundurularak tasarlandığını ve sürdürülebilirlik odaklı belirli sistemler içerdiğini belirtmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, tarihi vakıf geleneğinin çağdaş bir yansıması olarak inşa edilen ve bir vakıf camii olan Ahmet Hamdi Akseki Camii’nin enerji verimliliğine odaklanmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:İslam medeniyetinin tarihi, kültürel ve sosyal dokularını da içinde barındıran Ahmet Hamdi Akseki Camiinin mimari tasarımı, aydınlatma sistemleri, su kullanım verimliliği, ısıtma ve havalandırma sistemleri, güneş enerjisi potansiyeli ve sürdürülebilirlikle ilgili diğer özellikleri çalışma kapsamında değerlendirilmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgulara göre, katılımcıların %36'sı caminin enerji verimliliği göz önünde bulundurularak tasarlandığını ve sürdürülebilirlik odaklı belirli sistemler içerdiğini belirtmiştir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:30 katılımcı
⚙️Değişkenler:İslam Tarihi · Şehir Planlama · Vakıf Camii

Özet

Bu çalışma, tarihi vakıf geleneğinin çağdaş bir yansıması olarak inşa edilen ve bir vakıf camii olan Ahmet Hamdi Akseki Camii’nin enerji verimliliğine odaklanmaktadır. İslam medeniyetinin tarihi, kültürel ve sosyal dokularını da içinde barındıran Ahmet Hamdi Akseki Camiinin mimari tasarımı, aydınlatma sistemleri, su kullanım verimliliği, ısıtma ve havalandırma sistemleri, güneş enerjisi potansiyeli ve sürdürülebilirlikle ilgili diğer özellikleri çalışma kapsamında değerlendirilmektedir. Caminin inşaat aşamasından başlayıp işletme sürecine kadar geçen süre zarfındaki enerji verimlilik potansiyelinin ve iyi model örnekliğinin ortaya koyulması amaçlanmıştır. Çalışmada, metodolojik olarak karma yöntem yaklaşımı kullanılmıştır. Mimarlar, inşaat işçileri, vakıf yetkilileri ve cami kullanıcıları dahil olmak üzere 30 katılımcıyla yüz yüze görüşmeler yapılmıştır. Caminin güneş enerjisi üretim kapasitesini değerlendirmek için saha gözlemleri ve teknik hesaplamalar gerçekleştirilmiştir. Bulgulara göre, katılımcıların %36'sı caminin enerji verimliliği göz önünde bulundurularak tasarlandığını ve sürdürülebilirlik odaklı belirli sistemler içerdiğini belirtmiştir. Ayrıca, %77'si enerji verimli aydınlatma armatürlerinin kullanıldığını vurgulamış, %60'ı ise su tasarrufu sağlayan ekipmanların mevcut olduğunu bildirmiştir. Teknik hesaplamalar sonucunda, cami kompleksinin çevresindeki dört uygun noktaya 935 adet güneş paneli kurulabileceğini ortaya koyulmuştur. Bu kurulum, yıllık 769.550 kWh elektrik üretimi sağlayacaktır ve yatırımın geri ödeme süresi 4,49 yıl olarak hesaplanmıştır. Türkiye’de bu türden yapılan ilk çalışmalardan biri olan bu araştırma, caminin sürdürülebilir kaynak kullanımı ve enerji verimli cami yönetimi konusunda bir model işlevi görebileceğini ortaya koyarken, aynı zamanda tarihi vakıf geleneğinin günümüze uzanan devamlılığını da yansıtmaktadır.

Abstract

This study focuses on the energy efficiency of the Ahmet Hamdi Akseki Mosque, a foundation mosque built as a contemporary reflection of historical foundation traditions. The resarch evaluates the architectural design, lighting systems, water-use efficiency, heating and ventilation systems, solar energy potential, and other sustainability-related features of the Ahmet Hamdi Akseki Mosque, while also considering its historical, cultural and social significance within the broader context of Islamic civilization.The aim is to assess the mosque comprehensively, from its construction to operational processes and to determine its potential as a model for energy-efficient mosque design. The study employed a mixed-method approach. Interviews were conducted with 30 participants, including architects, construction workers, foundation officials and mosque users. Field observations and technical calculations were also carried out to assess the mosque’s solar energy generation capacity. According to the interviews, 36% of respondents stated that the mosque had been designed with energy efficiency in mind and included specific sustainability-oriented systems. Furthermore, 77% highlighted the use of energy-efficient lighting fixtures, and 60% reported the presence of water-saving equipment. The technical assessment revealed that 935 solar panels could be installed in four suitable locations around the mosque complex. This installation would enable an estimated annual electricity generation of 769,550 kWh, with a calculated payback period of 4.49 years. As one of the first studies of its kind in Türkiye, the research demonstrates the mosque’s potential to serve as a model for sustainable resource use and energy-efficient mosque management, while also reflecting the modern continuation of the historical foundation tradition.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çakmak, F. M., Önder, H. G. (2026). Kentsel Enerji Verimliliği İçin Bir Model Olarak Vakıf Camii: Ankara Ahmet Hamdi Akseki Camii Örneği. Külliye, Cilt: 7 Sayı: 2, 251–279. https://doi.org/10.48139/aybukulliye.1816367

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (39)

  1. Açıkel, A. (2017). Osmanlı döneminde Tokat cami vakıflarına bir örnek: Gülbahar Hatun Camii Vakfı. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 12(2), 1–16. https://doi.org/10.19129/sbad.3260
  2. Açıkgöz, O. (2016). Vakıf yönetim organının ibrası ve uygulanacak hükümlerin tespiti. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 22(3), 53–82. https://dergipark.org.tr/tr/pub/maruhad/issue/36500/333716
  3. Aji, I. W. R., Suhardi, B., & Iftadi, I. (2022). Evaluation and design accessibility of mosque’s facilities for people with disabilities. Journal of Islamic Architecture, 7(2). https://doi.org/10.18860/jia.v7i2.17380
  4. Akın, T. (2011). Vakıflar Genel Müdürlüğü ve vakıf kültür varlıklarının korunması. Erdem, 59, 1–36. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/669576
  5. Anadolu Ajansı. (2025, Nisan 20). Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı 14 soruda “İklim Kanunu Teklifi”. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/cevre-sehircilik-ve-iklim-degisikligi-bakanligi-14-soruda-iklim-kanunu-teklifini-anlatti/3531636
  6. Argun, S. (2014). Günümüz STK'ları ve Osmanlı vakıf sistemi: Mukayese ve değerlendirme. Vakıf ve İktisat (ss. 183–186). Vakıflar Genel Müdürlüğü Kültür Yayınları.
  7. Berki, A. H. (1957). İslam’da vakıf. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6(1–4), 19–26. https://izlik.org/JA29RR76JB
  8. Caner, A. (2021). Hayır kurumlarının gelirleri ve bunların sarf yerleri. Amasya İlahiyat Dergisi, 16, 483–517. https://doi.org/10.18498/amailad.858488
  9. Dewiyanti, D., & Setia Budi, B. (2015). The Salman Mosque: The pioneer of the mosque design idea, the driving force behind the coinage of the term “campus mosque” in Indonesia. Journal of Islamic Architecture, 3(4), 143–153. https://doi.org/10.18860/jia.v3i4.2746
  10. Dinçel, Y. (2025). Protection of critical digital infrastructure: Cyber attacks and threats to energy, water, and financial systems. In A. C. Arslan & M. Tınas (Eds.), Security, law, and influence in the age of techno-politics (pp. 179–210). IGI Global.
  11. European Commission. (2019). The European Green Deal. https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/european-green-deal_en
  12. Günay, H., & Torunbalcı, N. (2024). Osmanlı dönemi yapı temellerinde sismik yalıtım. Vakıflar Dergisi, 61, 151–170. https://doi.org/10.16971/vakiflar.1260264
  13. Hamdani, A. M., Suprapti, A., & Rukayah, S. (2022). Architecture of the Kajoran cultural heritage mosque complex and community life surrounding. Journal of Islamic Architecture, 7(2). https://doi.org/10.18860/jia.v7i2.16525
  14. İnalcık, H. (2019). Vakıf medeniyeti. Vakıflar Dergisi, 80. Yıl Özel Sayısı, 246–247. https://doi.org/10.16971/vakiflar.586914
  15. Kamal, M. A., Warsi, T. R., & Nasir, O. (2023). Islamic principles as a design framework for urban system: Environmental concern and sustainable development. Journal of Islamic Architecture, 7(4), 699–712. https://doi.org/10.18860/jia.v7i4.21187
  16. Kaya, P. H., & Koca, M. (2020). Osmanlı’dan günümüze vakıf sisteminin gelişimi. Al Farabi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 146–160. https://dergipark.org.tr/tr/pub/farabi/issue/55179/722835
  17. Kayaoğlu, İ. (1991). Türk toplumunda vakıf. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 4(4), 1–5. https://izlik.org/JA78EE97TM
  18. Köprülü, F. (1938). Vakıf müessesesi ve vakıf vesikalarının tarihi ehemmiyeti. Vakıflar Dergisi, 1, 1–6. https://izlik.org/JA86CE46PA
  19. MÜSDAV. (2024). Hakkımızda. https://www.musdav.org.tr/Home/Page/3
  20. Narin, M., & Şahin, G. (2024). Enerji verimliliği: Türkiye’de enerji verimliliğine yönelik çalışmalar. International Congress on Advanced Energy Studies, 2014(201431220), 39–51.
  21. Nasıroğlu Aydın, M. (2022). XVIII. yüzyılda Osmanlı’da bir eğitim kurumu: Diyarbakır Mesudiye Medresesi. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 29, 268–286. https://dergipark.org.tr/tr/pub/diclesosbed/issue/68712/1058038
  22. Ocak, N. (1996). Vakıf çeşitleri ve ticari işletme işleten vakıfların tacir sıfatı. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 5(1–2), 237–253. https://dergipark.org.tr/tr/pub/suhfd/issue/26616/280422
  23. Özsaraç, Y. (2021). Vakıflarda anakronizm: Para vakıfları üzerinden bir değerlendirme. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(2), 209–223. https://izlik.org/JA54XB45ZP
  24. Rochani, A., Yuliastuti, N., & Sudarwanto, B. (2022). The existence of waqf in establishing a sustainable communal space. Journal of Islamic Architecture, 7(1). https://ejournal.uin-malang.ac.id/index.php/JIA/article/view/15310/pdf
  25. Sav, M. (2019). Topografik etmenlerin izinde: Edirne Selimiye Külliyesi. Vakıflar Dergisi, 52, 205–229. https://doi.org/10.16971/vakiflar.570655
  26. Savur, D., Emekci, Ş., & Şimşek, C. F. (2024). Energy efficiency analysis: Aslanhane (Ahi Şerafettin) Mosque. Külliye, 5(2), 309–320.
  27. Sümer, B. (2019). Cumhuriyet dönemi camilerinde Osmanlı etkileri: Abdülhamid Han Camii örneği. Al Farabi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 42–66. https://dergipark.org.tr/tr/pub/farabi/issue/46925/569741
  28. Şahin, G., & Önder, H. G. (2021). Atık yönetimi, sera gazı emisyonları ve Türkiye: Avrupa Yeşil Mutabakatı çerçevesinde bir değerlendirme. The Journal of Academic Social Science, 9(112).
  29. Şahin, G., Taksim, M. A., & Yitgin, B. (2021). Effects of the European Green Deal on Türkiye’s electricity market. İşletme Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 4(1), 40–58. https://doi.org/10.33416/baybem.835052
  30. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (2005). 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5346&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
  31. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (2007). 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5627&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
  32. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). 12. Kalkınma Planı (2024–2028). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/12/On-Ikinci-Kalkinma-Plani_2024-2028_11122023.pdf
  33. Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2024, Kasım 23). Kamu binalarına yeşil sertifika zorunluluğu getiriliyor. https://www.csb.gov.tr/kamu-binalarina-yesil-sertifika-zorunlugu-getiriliyor-bakanlik-faaliyetleri-40378
  34. Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (t.y.). Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği. https://webdosya.csb.gov.tr/db/e-plan/webmenu/webmenu13088.pdf
  35. Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. (t.y.). Paris Anlaşması. https://www.mfa.gov.tr/paris-anlasmasi.tr.mfa Türkiye Cumhuriyeti Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (2012). 2012–2023 Enerji Verimliliği Strateji Belgesi. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/02/20120225-7.htm
  36. Türkiye Cumhuriyeti Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (2022). Türkiye Ulusal Enerji Planı. https://enerjiverimliligi.enerji.gov.tr/template/dist/pdf/T%C3%BCrkiye_Ulusal_Enerji_Plan%C4%B1.pdf
  37. Türkiye Cumhuriyeti Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (t.y.). 2017–2023 Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı. https://enerji.gov.tr//Media/Dizin/EVCED/tr/EnerjiVerimlili%C4%9Fi/UlusalEnerjiVerimlili%C4%9FiEylemPlan%C4%B1/Belgeler/UEVEP.pdf
  38. Türkiye Cumhuriyeti Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (t.y.). Enerji Verimliliği 2030 Stratejisi ve II. Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı. https://enerji.gov.tr//Media/Dizin/EVCED/tr/EnerjiVerimlili%C4%9Fi/UlusalEnerjiVerimlili%C4%9FiEylemPlan%C4%B1/Belgeler/2UlusalEnerjiVerimlili%C4%9FiEylemPlan%C4%B1.pdf
  39. Yılmaz, Y. (2014). Vakıf kurumunun dayandığı temel referanslar ve zürrî vakıfların vakıf sistemindeki yeri. Dini Araştırmalar, 17(16–06), 43–66. https://doi.org/10.15745/da.24239