Dergiler / Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi / 2026 / Sayı: 2

Milletlerarası Ticarette Bir Ödeme Yöntemi Olarak Belgeli Akreditif İşlemine Uygulanacak Hukuk: Maddi Hukuk ve Kanunlar İhtilafı Perspektifleri

The Law Applicable to Documentary Letter of Credit Transactions as a Method of Payment in International Trade: Substantive Law and Conflict-of-Laws Perspectives

Sayfa
353–399
Yayın Tarihi
2026-07-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Nihayetinde, bu çalışma, belgeli akreditif işlemlerinin hukuki boyutunu çok yönlü bir yaklaşımla ele alarak, milletlerarası ticaret hukuku alanındaki akademik literatüre katkıda bulunmayı hedeflemektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, milletlerarası ticarette ödeme güvenliğinin temininde kritik bir rol üstlenen belgeli akreditif işlemlerini hem maddi hukuk hem de milletlerarası özel hukuk perspektiflerinden incelemeyi amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Uygulamada belgeli akreditif ilişkisinin esasına, hukuki nitelemeden bağımsız bir şekilde Uluslararası Ticaret Odası (International Chamber of Commerce) (ICC) tarafından kaleme alınan Akreditiflere İlişkin Tekdüzen Teamül ve Uygulamalar (Uniform Customs and Practice for Documentary Credits (UCP) 600 kurallarının uygulandığı görülmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Nihayetinde, bu çalışma, belgeli akreditif işlemlerinin hukuki boyutunu çok yönlü bir yaklaşımla ele alarak, milletlerarası ticaret hukuku alanındaki akademik literatüre katkıda bulunmayı hedeflemektedir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:belgeli akreditif · UCP 600 · lex mercatoria

Özet

Bu çalışma, milletlerarası ticarette ödeme güvenliğinin temininde kritik bir rol üstlenen belgeli akreditif işlemlerini hem maddi hukuk hem de milletlerarası özel hukuk perspektiflerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Belgeli akreditifin, ticari aktörler arasındaki güven eksikliğini gidererek milletlerarası ticareti kolaylaştıran temel bir ödeme mekanizması olduğu vurgulanırken, işlemin doğasının karmaşıklığına dikkat çekilmektedir. Bu çerçevede belgeli akreditif işleminin hukuki niteliğinin “parçalama görüşü” esas alınarak belirlendiği bu çalışmada, belgeli akreditifin birden çok hukuki işlemden oluştuğuna odaklanılmıştır. Uygulamada belgeli akreditif ilişkisinin esasına, hukuki nitelemeden bağımsız bir şekilde Uluslararası Ticaret Odası (International Chamber of Commerce) (ICC) tarafından kaleme alınan Akreditiflere İlişkin Tekdüzen Teamül ve Uygulamalar (Uniform Customs and Practice for Documentary Credits (UCP) 600 kurallarının uygulandığı görülmektedir. UCP 600 kurallarının uygulanmadığı veya uygulanamadığı belgeli akreditif ilişkilerinin de gündeme gelebilme olasılığı vardır. UCP 600 hükümlerinin devre dışı kaldığı durumlarda, akreditif ilişkisinin hukuki niteliği konusunda parçalama görüşü belirleyici bir yaklaşım olarak öne çıkmaktadır. Parçalama görüşü gereği, belgeli akreditifin aktörlerinin bu ilişki kapsamında gerçekleştirdikleri her bir hukuki ilişki bakımından yabancılık unsuru ve uygulanacak hukuk açısından müstakil olarak bir değerlendirme yapılmasının gerekliliği savunulmaktadır. Bu itibarla iki bölümden oluşan çalışmamızın ilk bölümünde, belgeli akreditifin maddi hukuk perspektifine; ikinci bölümde ise özellikle 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) m. 24’ün uygulanmasıyla, akreditifin içeriğinde yer alan her bir ilişkiye uygulanacak hukukun tayin edilmesine odaklanılmıştır. Nihayetinde, bu çalışma, belgeli akreditif işlemlerinin hukuki boyutunu çok yönlü bir yaklaşımla ele alarak, milletlerarası ticaret hukuku alanındaki akademik literatüre katkıda bulunmayı hedeflemektedir.

Abstract

This study aims to examine documentary credit transactions, which play a critical role in ensuring payment security in international business, from both substantive law and private international law perspectives. While emphasizing that documentary credit is a fundamental payment mechanism that facilitates international business by addressing the lack of trust between commercial actors, the complexity of the transaction's nature is also highlighted. In this context, this study focuses on the fact that a documentary credit transaction consists of multiple legal transactions, with the legal nature of the documentary credit transaction determined based on the "fragmentation theory." In practice, the essence of the documentary credit relationship is governed, regardless of its legal characterization, by the Uniform Customs and Practice for Documentary Credits (UCP 600) drafted by the International Chamber of Commerce (ICC). However, there may also be instances where the UCP 600 rules are not applied or cannot be applied to documentary credit relationships. In cases where the provisions of UCP 600 are inapplicable, the fragmentation theory emerges as a decisive approach in determining the legal characterization of the credit relationship. According to this theory, each legal relationship established among the actors involved in the documentary credit must be examined separately in terms of the existence of a foreign element and the determination of the applicable law. Accordingly, the first part of this study focuses on the substantive law perspective of documentary credit within the framework of the fragmentation theory, while the second part concentrates particularly on the determination of the applicable law for each relationship under Article 24 of the Turkish Private International and Procedural Law Act No. 5718 (PIL Act). Ultimately, this study aims to contribute to the academic literature in the field of international commercial law by addressing the legal dimensions of documentary credit transactions through a comprehensive and multidimensional approach.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Batıgün, E. S. (2026). Milletlerarası Ticarette Bir Ödeme Yöntemi Olarak Belgeli Akreditif İşlemine Uygulanacak Hukuk: Maddi Hukuk ve Kanunlar İhtilafı Perspektifleri. Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, Sayı: 2, 353–399. https://doi.org/10.33432/ybuhukuk.1717174

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (60)

  1. Alqudah, Abdallah Saleh Barham/Shaik Md Noor Alam, Hazlina/Md Radzi, Mohd Shahril Nizam (2023) “Law Applicable to Documentary Credits: A Case Study of Jordan”, Pakistan Journal of Life and Social Sciences, C. 23, S. 1, ss. 4320-4333.
  2. Abu El-Haija, Mohammed Ibrahim (2022) “The Impact of Advising Bank’s Refusal to Amend Letters of Credit”, Journal of Legal, Ethical and Regulatory Issues, C. 25, Özel Sayı 3, ss. 1-5.
  3. Akıncı, Ziya (1994) Milletlerarası Ticari Hakem Kararları ve Tenfizi, Ankara, Dokuz Eylül Üniversitesi. Hukuk Fakültesi Yayınları.
  4. Aladwan, Zaid (2020) “UCP 600 Thirteen Years On: Is the Compliance Standard Working?”, Business Law Review, C. 41, S. 3, ss. 85-88.
  5. Apathy, Peter/Katzenberger, Thomas (2009) “Das Dokumentenakkreditiv”: Apathy, Peter/Iro, Gert/Koziol, Helmut (Editörler), Österreichisches Bankvertragsrecht, 1. Baskı, Viyana, Springer, ss. 1-182.
  6. Aydın, Gülşah Sinem/Ersöz, Oğuz (2020) “Akreditif Açtıran ile Akreditif Bankası Arasındaki İlişki”, Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 1, ss. 521-556.
  7. Aygül, Musa/Vural Çelenk, Belkıs (2018) “Ekonomik Yaptırımlar ve Akreditif”, Ticaret ve Fikri Mülkiyet Hukuku Dergisi, C. 4, S. 1, ss. 1-18.
  8. Aygün, Mesut (2005) “Karakteristik Edim Teorisi”, Eskişehir Barosu Dergisi, S. 6, ss. 29-51.
  9. Aygün, Mesut (2015) “Yabancılık Unsurunun Mahiyeti ve Yargılamadaki Rolü”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 16, Prof. Dr. Hakan Pekcanıtez’e Armağan Özel Sayı, ss. 1025-1066.
  10. Ayhan İzmirli, Lale (2020) “Milletlerarası Ticarî Sözleşmelerde Hukuk Seçimine Dair Lahey Prensiplerinin Yapısı ve Kapsamı”, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 15, S. 2, ss. 341-391.
  11. Bahtiyar, Mehmet (1990) “Akreditif ve Milletlerarası Özel Hukukta Doğurduğu Sorunlar”, Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi, C. 15, S. 3, ss. 71-88.
  12. Balkar Bozkurt, Süheyla (2011) “Uluslararası Sözleşmelere Uygulanacak Kuralları Belirleyen Yöntemlere Eleştirel Bakış”, Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Ata Sakmar’a Armağan, S. 1, ss. 141-197.
  13. Berger, Klaus Peter (2024) Vorlesung Internationales Wirtschaftsrecht II, Institut für Bankrecht, Köln, LL.M. Materialsammlung.
  14. Bolt, Bernhard (2018) Internationales Privatrecht, Bern, Concordia.
  15. Bozkurt, Sevgi (2006) Akreditifin Uygulanması, 1. Baskı, Ankara, Seçkin Yayınevi.
  16. Can, Hacı (2023) Milletlerarası Özel Hukuk, 6. Baskı, Ankara, Adalet Yayınevi.
  17. Çelikel, Aysel/Erdem, Bahadır (2024) Milletlerarası Özel Hukuk, 18. Baskı, İstanbul, Beta Yayınevi.
  18. Dalgıç Atabaş, Nuşen Pelin (2018) “UCP 600 Açısından Bankaların Belgelerle Bağlı Olması Kuralı”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, S. 134, ss. 487-518.
  19. Doğan, Vahit (2016) Uluslararası Ticarette Ödeme Aracı Olarak Akreditif, 4. Baskı, Ankara, Savaş Yayınları.
  20. Doğan, Vahit/Yılmaz, Alper Çağrı/İzmirli Ayhan, Lale (2024) Milletlerarası Özel Hukuk, 10. Baskı, Ankara, Savaş Kitabevi.
  21. Ehrlich, Dietmar/Haals, Gergor (2009) Zahlung und Zahlungssicherung im Außenhandel, De Gruyter Handbuch, Berlin, De Gruyter.
  22. Gewolb, Roger J. (1966) “The Law Applicable to International Letters of Credit”, Villanova University Charles Widger Law Review, C. 11, S. 4, ss. 742-770.
  23. Giray, Faruk Kerem (2020) “Forum Shopping-Forum Non Conveniens Kavramları ile Anti-Suit Injunction Kavramlarının Türk Milletlerarası Usul Hukukundaki Görünümleri”: Gürler, Sercan (Editör), Adalete Yönelmiş Bir Toplumsal Düzen Olarak Hukuk: Prof. Dr. Yasemin Işıktaç Armağanı, 1. Baskı, İstanbul, Sümer Kitabevi, ss. 869-890.
  24. Grant, John P./Barker, J. Craig (2009) Encyclopaedic Dictionary of International Law, Oxford University Press.
  25. Güngör, Gülin (2022) Türk Milletlerarası Özel Hukuku, 3. Baskı, Ankara, Yetkin Yayınları.
  26. Häberle, Siegfried G. (2000) “Dokumentenakkreditive: Arten, Abwicklungen, Fallbeispiele, Prüflisten”: Häberle, Siegfried G. (Editör), Handbuch der Akkreditive, Inkassi, Exportdokumente und Bankgarantien. Arten, Abwicklungen, Fallbeispiele, Problemlösungen, Prüflisten, Richtlinien und Kommentare, München, Oldenbourg Wissenschaftsverlag, ss. 271-404.
  27. Holtij, Hans-Jürgen (1994) Dokumentenakkreditivgeschäft, Leitfaden für Praktiker, Wiesbaden, Betriebswirtschaftlicher Verlag Gabler.
  28. Huber, Georg (2018) Rechtliche Grundlagen des Exportgeschäftes, Greiter Pegger Kofler & Partner Rechtsanwälte, Stand.
  29. Han, Işık Aslı (2021) Üç Taraflı Hukuki İlişki Modeli Olarak Havale (TBK m. 555-560), 1. Baskı, İstanbul, On İki Levha Yayıncılık.
  30. Işıntan, Pelin (2016) “Uluslararası Satım Sözleşmelerine İlişkin Birleşmiş Milletler Antlaşması ve Borçlar Kanunu Düzenlemelerinde Aynen İfa Kavramı”, Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, S. 1, ss. 161-183.
  31. Karaca, Hüseyin Akif (2024) “Doğrudan veya Dolaylı Banka Garantilerinde Uygulanacak Hukukla İlgili Değerlendirmeler”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 30, S. 1, ss. 294-315.
  32. Kaya, Arslan (1995) Belgeli Akreditifte Lehdarın Hukuki Durumu, İstanbul, Beta Yayıncılık.
  33. Kayak, Sevin (2023) “Akreditif Sözleşmesinin Hukuki Mahiyeti”, Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 9, S. 2, ss. 423-449.
  34. Kocasakal Özdemir, Hatice (2012) “Sözleşmelere Uygulanacak Hukukun MÖHUK m. 24 Çerçevesinde Tespiti ve Üçüncü Devletin Doğrudan Uygulanan Kuralları”, Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni, C. 30, S. 1-2, ss. 27-62.
  35. Koller, Thomas (2016) “Ist die Pflicht des Verkäufers zur fristgerechten Andienung korrekter Dokumente beim Akkreditivgeschäft eine wesentliche Vertragspflicht gemäss Art. 25 CISG? Gleichzeitig mit Bemerkungen zum ‚chinesisch-italienisch-schweizerischen Walzdraht-Fall’”, Zeitschrift für das Recht des internationalen Warenkaufs und Warenvertriebs, C. 16, S. 3, ss. 89-100.
  36. Kostakoğlu, Cengiz (2003) Bankalar Kanunu Şerhi- Banka Kredi Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklar ve Akreditif, 4. Bası, İstanbul.
  37. Mann, Ronald J. (2000) “The Role of Letters of Credit in Payment Transactions”, Michigan Law Review, C. 98, S. 8, ss. 2494-2536.
  38. Markstein, Anthea (2010) “The Law Governing Letters of Credit”, Auckland University Law Review, C. 7, ss. 138-163.
  39. Nomer, Ergin (2021) Devletler Hususi Hukuku, 23. Baskı, İstanbul, Beta Yayınevi.
  40. Oba, Meltem Ece (2017) “Anasyonel Hukuk Kuralları ve Uygulama Alanı”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, S. 129, ss. 295-322.
  41. Özel, Sibel (1991) Akreditif ve Hukuki Niteliği, 1. Baskı, İstanbul, Beta Basımevi.
  42. Özel, Sibel (1991) Yargıtay Kararları Eşliğinde Akreditif ve Hukuki Mahiyeti, İstanbul, Beta Yayınevi.
  43. Özel, Sibel/Erkan, Mustafa/Pürselim, Hatice Selin/Karaca, Hüseyin Akif (2023) Milletlerarası Özel Hukuk, 2. Baskı, İstanbul, On İki Levha Yayıncılık.
  44. Reisoğlu, Seza (2009) Türk Hukukunda ve Bankacılık Uygulamasında Akreditif, 2. Baskı, Ankara, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü.
  45. Shen, Lei (2009) Effective Notice of Refusal in Letter of Credit Transaction, University of Southampton Press.
  46. Şanlı, Cemal (1986) Milletlerarası Ticari Tahkimde Esasa Uygulanacak Hukuk, Ankara, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü Yayınları.
  47. Şanlı, Cemal/Esen, Emre/Ataman-Figanmeşe, İnci (2024) Milletlerarası Özel Hukuk, 11. Baskı, İstanbul, Beta.
  48. Şit, Banu (2001) “Kanunlar İhtilafı Hukukunda Akreditif ve Milletlerarası Ticaret Odası’nın Akreditife İlişkin Yeknesak Kuralları”, Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası
  49. Özel Hukuk Bülteni (MHB), C. 21, S. 1-2, ss. 75-123.
  50. Tekinalp, Gülören (2020) Milletlerarası Özel Hukukta Bağlama Kuralları, 13. Bası, İstanbul, Vedat Kitapçılık.
  51. Tekinalp, Ünal (2003) “Bir Bankanın Tasarruf Mevduat Sigorta Fonu’na Devri ve Hukuki Sonuçları”, Bankacılar Dergisi, S. 45, ss. 81-102.
  52. Tekinalp, Ünal (2009) Banka Hukukunun Esasları, 2. Baskı, İstanbul, Vedat Kitapçılık.
  53. Teo, Lorato (2016) A Legal Analysis of Article 16 of the UCP 600, University of Johannesburg, Johannesburg.
  54. Tiryakioğlu, Bilgin (1996) Taşınır Mallara İlişkin Milletlerarası Unsurlu Satım Akitlerine Uygulanacak Hukuk, Ankara, AÜHF Yayınları.
  55. Tolun, Osman (1957) “Akreditifin Hukuki Mahiyeti”, Adalet Dergisi, S. 3, ss. 276-290.
  56. United Nations Commission on International Trade Law (1995) UNCITRAL Yearbook, Volume XXV: 1994, New York, United Nations Publications.
  57. Uzman, Burak (2022) “Türk Hukukunda Yabancı Unsur Taşıyan Banka ve Teminat Mektupları ile Akreditif Sözleşmelerine Uygulanacak Hukukun Tespiti”, İstanbul Barosu Dergisi, C. 96, S. 3, ss. 99-112.
  58. Weick, Günter (2012) “Incoterms 2012 - Ein Beispiel für die „neue lex mercatoria”“, Zeitschrift für das Juristische Studium, C. 5, ss. 579-584.
  59. Wittig, Arne (2011) Bank- und Kapitalmarktrecht, Köln, Verlag Dr. Otto Schmidt.
  60. Zevkliler, Aydın (2002) Borçlar Hukuku, Özel Borç İlişkileri, 7. Baskı, Ankara, Seçkin Yayınevi.