KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi / 2026 / Sayı: 2

Özel Hukuk Bağlamında Yevgeniy B. Paşukanis'in Meta Mübadelesi Teorisinin Değerlendirilmesi

Evaluation Of Yevgeny B. Pashukanis's Theory in The Context Of Private Law

Burak Yücekaya(SİVAS CUMHURİYET ÜNİVERSİTESİ, HUKUK FAKÜLTESİ, KAMU HUKUKU BÖLÜMÜ, HUKUK FELSEFESİ VE SOSYOLOJİSİ ANABİLİM DALI)0000-0002-3265-5824
Sayfa
309–351
Yayın Tarihi
2026-07-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuç olarak, Paşukanis’in teorisinin özel hukuk mantığını açıklamakta güçlü bir kavramsal çerçeve sunduğu, ancak kitabının adını koyduğu şekliyle genel bir hukuk teorisi yaratmakta ve hukukun tüm görünümlerini açıklamakta sınırlı kalabileceği değerlendirilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, Sovyet hukuk kuramcısı Yevgeniy Bronislavoviç Paşukanis’in hukuk kuramını, özel hukuk mantığının temel unsurları bakımından analiz etmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Sonuç olarak, Paşukanis’in teorisinin özel hukuk mantığını açıklamakta güçlü bir kavramsal çerçeve sunduğu, ancak kitabının adını koyduğu şekliyle genel bir hukuk teorisi yaratmakta ve hukukun tüm görünümlerini açıklamakta sınırlı kalabileceği değerlendirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Tüm bunlara rağmen, çalışmada, kendisinin kuramının, hukuku anlamada ve açıklamakta öncüllerinin ve çağdaşlarının ilerisinde olduğu vurgulanmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:özel hukuk · sözleşme özgürlüğü · özgür irade

Özet

Bu çalışma, Sovyet hukuk kuramcısı Yevgeniy Bronislavoviç Paşukanis’in hukuk kuramını, özel hukuk mantığının temel unsurları bakımından analiz etmektedir. Paşukanis, hukuk kurallarının kaynağını meta mübadelesi ilişkilerinde görmekte ve hukuk biçimini meta biçiminin bir yansıması olarak ele almaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde, özel hukuku kamu hukukundan ayıran ya da bu ayrımı anlamsız kılan unsurlar irdelenerek bu ayrımın temeline dair kapsamlı sorgulamalar yapılmış ve sözleşme özgürlüğünün bu ayrımdaki belirleyici rolü incelenmiştir. İkinci bölümde ise Paşukanis’in meta biçimi ile hukuk biçimi arasında kurduğu analojik ilişki detaylandırılmış; kapitalist toplumsal formasyonlarda metanın zorunlu olarak içinde barındırdığı fetiş karakterin hukuk fetişizmi şeklinde tezahür ettiğine dair polemik yapılmıştır. Çalışma boyunca Paşukanis’in meşhur sosyalist devlet sürecinde hukukun sönümleneceği iddiasına değil, doğrudan kapitalist üretim sürecindeki mübadele ilişkilerinde hukukun oynadığı role odaklanılmıştır. Sonuç olarak, Paşukanis’in teorisinin özel hukuk mantığını açıklamakta güçlü bir kavramsal çerçeve sunduğu, ancak kitabının adını koyduğu şekliyle genel bir hukuk teorisi yaratmakta ve hukukun tüm görünümlerini açıklamakta sınırlı kalabileceği değerlendirilmiştir. Tüm bunlara rağmen, çalışmada, kendisinin kuramının, hukuku anlamada ve açıklamakta öncüllerinin ve çağdaşlarının ilerisinde olduğu vurgulanmıştır.

Abstract

This study analyzes the legal theory of Soviet legal theorist Yevgeniy Bronislavovich Pashukanis in the context of the fundamental elements of private law. Pashukanis views the source of legal rules as relations of commodity exchange and treats the form of law as a reflection of the form of commodities. The first section of the study examines the elements that distinguish private law from public law, or fail to do so, leading to serious questioning of the basis for this distinction and examining the decisive role of freedom of contract in this distinction. The second section details the analogical relationship Pashukanis establishes between commodity form and legal form; it argues that the fetish character inherent in commodities in capitalist social formations manifests itself as legal fetishism. Throughout the study, the focus is not on Pashukanis’ famous claim that law will wither away in the socialist state building process, but rather on the role of law in exchange relations in the capitalist production process itself. In conclusion, it is assessed that Pashukanis’s theory offers a strong conceptual framework for explaining the logic of private law, but may be limited in creating a general theory of law and explaining all aspects of law, as the title of his book suggests. Nevertheless, the study emphasizes that his theory is ahead of his predecessors and contemporaries in understanding and explaining law.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yücekaya, B. (2026). Özel Hukuk Bağlamında Yevgeniy B. Paşukanis'in Meta Mübadelesi Teorisinin Değerlendirilmesi. Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, Sayı: 2, 309–351. https://doi.org/10.33432/ybuhukuk.1888380

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (53)

  1. Akman, Şefik Taylan (2016) Hukuk ve Politika İlişkisi: Hukukun Ekonomi Politik Analizi ve Liberal Hukuk Düzeninin Eleştirisi, 1. Baskı, Ankara, İmge Kitabevi Yayınları.
  2. Akman, Şefik Taylan (2012) “Yabancılaşma ve Hukuk”, Hacettepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 2, S. 2, ss. 108-115.
  3. Balbus, Isaac (1977) “Commodity Form and Legal Form: An Essay on the “Relative Autonomy” of the Law”, Law & Society Review, C. 11, S. 3, ss. 571-588.
  4. Beirne, Piers/Sharlet Robert (1982) “Pashukanis and the Socialist Legality”: Beirne, Piers/Sharlet, Robert (Editörler), Marxism and Law, 1. Baskı, New York, Wiley (Çeviren: Ünsalan, Fehmi “Paşukanis ve Sosyalist Yasallık” ss. 149-187 (2017) Marksist Devlet ve Hukuk Teorisi, Yelkenci, Taner (Editör), Genişletilmiş 2. Baskı, Ankara, NotaBene Yayınları).
  5. Bensussan, Gérard/Labica, Georges (1982) Dictionnaire Critique du Marxisme, 1. Baskı, Paris, Quadrige/PUF (Çeviren: Yalçıntoklu, Volkan (2016) Marksizm Sözlüğü, 1. Baskı, İstanbul, Yordam Kitap).
  6. Collins, Hugh (1982) Marxism and Law, 1. Baskı, Oxford, Oxford University Press OUP (Çeviren: Tuna, Umre Deniz (2016) Marksizm ve Hukuk, 2. Baskı, Ankara, Dipnot Yayınları).
  7. Cotterrell, Roger (2012) The Sociology of Law: An Introduction, 2. Baskı, Oxford, Oxford University Press (Çeviren: Üye, Saim (2020) Hukuk Sosyolojisi: Giriş, 1. Baskı, İstanbul Pinhan Yayıncılık).
  8. Çataloluk, Gökçe (2021) Bir Hukuk Paradoksu Olarak Güven, 1. Baskı, İstanbul, On İki Levha Yayınları.
  9. Çelebi, Hürkan/Özdemir, Ali Murat (2010) “Uluslararası Hukukta Eleştirel Yaklaşımlar”, Uluslararası İlişkiler, C. 7, S. 25, ss. 69-90.
  10. Doğan, Kaan (2023) Karl Marx’ın Erken Dönem Düşüncesinde Hukuk ve Yabancılaşma (Yüksek Lisans Tezi), Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
  11. Doğan, Mazlum (2021) Sözleşme Özgürlüğünün Emredici Hukuk Kuralları Çerçevesinde Sınırlandırılması, 1. Baskı, Ankara, Turhan Kitabevi.
  12. Dural, Mustafa/Sarı, Suat (2011) Türk Özel Hukuku Cilt: 1 (Temel Kavramlar) Medeni Kanunun Başlangıç Hükümleri, İstanbul, Filiz Kitabevi.
  13. Eren, Fikret (2008) Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 10. Baskı, Ankara, Beta Yayınları.
  14. Erman, Hasan (1973) “Borçlar Hukukunda Akit Serbestîsi ve Genel Olarak Sınırlamaları”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, C. 38, S. 1-4, ss. 601-620.
  15. Fuller, Lon. L (1949) “Pashukanis and Vyshinsky: A Study in the Development of Marxian Legal Theory”, Michigan Law Review, C. 47, S. 8, ss. 1157-1166.
  16. Gözler, Kemal (2019) Hukuka Giriş, 16. Baskı, Bursa, Ekin Kitabevi.
  17. Güriz, Adnan (2014) Hukuk Felsefesi, 10. Baskı, Ankara, Siyasal Kitabevi.
  18. Hazard, John (1951) “Introduction”, Hazard, John (Editör), Soviet Legal Phiolsophy, 1. Baskı, Massachusetts, Harvard University Press, ss. xvii-XXxvii (Çeviren: Karahanoğulları, Onur “Tarihsel Deney: Ekim Devrimi Sonrası Sovyet Hukuk Kuramının Oluşumu” (2011), Praksis Dergisi, S. 10, ss. 279-300).
  19. Hirst, Paul (1979) On Law and Ideology, 1. Baskı, Londra, Palgrave Macmillan.
  20. Işıklı, Alpaslan (2005) İş Hukuku, 6. Baskı, Ankara, İmaj Yayınevi.
  21. Kars Kaynar, Ayşegül (2017) “Neo-liberal Dönemde Hukuk ve Neo-formalizm Tartışmalarına Bir Giriş”, İktisat Dergisi, S. 536, ss. 34-50.
  22. Kelsen, Hans (1955), The Communist Theory of Law, Stevens & Sons, London.
  23. Koloş, Umut (2012) “Hukuka Bakışta Başka bir Boyut: Hukuk Fetişizmi”, Hukuk Felsefesi ve Sosyolojisi Arkivi, S. 24, ss. 765-789.
  24. Lenin, Vladimir İlyich (1924) Pyaly Vserossiisky syezd deyatelei sovetskoi yustitsii. Stenografichesky otchot (Fifth All-Russia Congress of Soviet Judiciary. Stenographic Report), 1. Baskı, Moskova (Çeviren: Rothstein, Andrew (1971) Collected Works, 1. Baskı, C. 36, Moskova, Progress Publishers).
  25. Marx, Karl (1968) Werke, C. 8, 1. Baskı, Berlin [Demokratik Almanya], Dietz Verlag (Çevirenler: Selik Mehmet/Satlıgan Nail (2011) Kapital: Ekonomi Politiğin Eleştirisi Cilt I, 1. Baskı, İstanbul, Yordam Kitap).
  26. Marx, Karl/Engels Friedrich (1958) Die Deutsche Ideologie, 3. Baskı, Berlin, Dietz Verlag (Çevirenler: Ok, Tonguç/Geridönmez, Olcay (2013) Alman İdeolojisi, 2. Baskı, Evrensel Basım Yayın, İstanbul).
  27. Nikitin, P. (1966) Principes D’ Économie Politique, 1. Baskı, Moskova, Editions du progrés (Çeviren, Konur, Hamdi (2012) Ekonomi Politik, 10. Baskı, Ankara, Sol Yayınları).
  28. Norrie, Alan (1982) “Pashukanis and the ‘Commodity Form Theory’: A Reply to Warrington”, lnternational Journal of Sociology of Law, S. 10, ss. 419-437.
  29. Ozansü, Mehmet Cemil (2014) Erken Modernlikte Ceza Sorumluluğun Kamusallaşması ve Rasyonelleşmesi, 1. Baskı, İstanbul, On İki Levha Yayınları.
  30. Özcan, Mehmet Tevfik (2017) Modern Toplum ve Hukuk Devleti, 2. Baskı, İstanbul, Tekin Yayınevi.
  31. Özdek, Yasemin (2011) Şirket Egemenliği Çağı, 1. Baskı, Ankara, NotaBene Yayınları.
  32. Özdemir, Ali Murat (2008) Sözün Mülkiyeti, 1. Baskı, Ankara, Dipnot Yayınları.
  33. Özeler Sezici, Neslihan (2024) Hukukta Madde ve Form Dikotomisi, 1. Baskı, Ankara, Yetkin Yayınları.
  34. Özenç, Berke (2014) Hukuk Devleti: Kökenleri ve Küreselleşme Çağındaki İşlevi, 1. Baskı İstanbul, İletişim Yayınları.
  35. Paşukanis, Evgeny (1970) La Théorie Générale Du Droit Et Le Marxisme, 1. Baskı, Paris, EDI (Çeviren: Karahanoğulları, Onur (2013) Genel Hukuk Teorisi ve Marksizm, 3. Baskı, İstanbul, Birikim Yayınları).
  36. Reich, Norbert (1972) “Marxistische Rechtstheorie zwischen Revolution und Stalinismus: Das Biespiel Pasukanis”, Krtischie Justiz, S. 2, ss. 154-162 (Çeviren: Toprak, Metin “Devrim ve Stalinizm Arasında Marksist Hukuk Teorisi: Paşukanis Örneği” ss. 187-203 (2017) Marksist Devlet ve Hukuk Teorisi, Yelkenci, Taner (Editör), Genişletilmiş 2. Baskı, Ankara, NotaBene Yayınları).
  37. Renner, Karl (1949) The Institutions of Private Law and Their Social Functions, Ed. Karl Mannheim, Londra, Routledge & Kegan Paul Limited.
  38. Sahlins, Marshall (2008) Western Illusion of Human Nature, 1. Baskı, Chicago, Prickly Paradigm Press (Çevirenler: Ayhan, Emine/Demirsü, Zeynep (2021) Batı’nın İnsan Doğası Yanılsaması, 2. Baskı, İstanbul, BGST Yayınları).
  39. Savran, Sungur (2012) “Bir Üretim Tarzı Olarak Kapitalizm”, Satlıgan, Nail/Savran, Sungur/Tonak, E. Ahmet (Editörler), Kapital’in İzinde, 1. Baskı, İstanbul, Yordam Kitap, ss. 91-133.
  40. Sever, Dilşad Çiğdem (2015) “İdeolojik Bir Kavram Olarak Hukuki Eşitlik”, Erdağı, Bora (Editör), Liberal Hakların, Hukukun ve Devletin Sınırları, 1. Baskı, Ankara, NotaBene Yayınları, ss. 29-59.
  41. Sirmen, Lale (1972) “Modern Hukukta Sözleşme Kavramı ve Türk Hukuku”, Prof. Dr. Hüseyin Cahit Oğuzoğlu’na Armağan, 1. Baskı, Ankara, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları.
  42. Shoikhedbrod, Igor (2019) Revisiting Marx’s Critique of Liberalism: Rethinking Justice, Legality and Rights, 1. Baskı, Cham, Palgrave Macmillan.
  43. Sweezy, Paul M. (1981) Four Lectures on Marxism, 1. Baskı, New York, Monthly Review Press (Çeviren: Öncel, Tuncel (2009) Marksizm Üzerine Dört Ders, 1. Baskı, İstanbul, Yordam Kitap).
  44. Şahin Ünver, Fatma Süzgün (2018) Hukuk Felsefesinde İrade Serbestliği ve Sorumluluk, 1. Baskı, Astana Yayınları, Ankara.
  45. Tigar, Michael E. (2020) Law and the Rise of Capitalism, 2. Baskı, New York, Monthly Review Press (Çeviren: Karahanoğulları, Onur (2023) Kapitalizmin Yükselişi ve Hukuk, 2. Baskı, Ankara, Epos Yayınları).
  46. Üye, Saim (2013) Teoride ve Pratikte Hukuki Çoğulluk, 1. Baskı, Ankara, Turhan Kitabevi.
  47. Yücekaya, Burak (2021) Hukukun Piyasalaşma Uğrağı Olarak Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yöntemleri ve Arabuluculuk Kurumu (Yüksek Lisans Tezi), Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  48. Van Caenegem, R. C. (1992) An Historical Introduction to Private Law, 1. Baskı, Cambridge, Cambridge University Press (Çeviren: Acar, Ali vd. (2022) Özel Hukuk Tarihi: Giriş, 1. Baskı, İstanbul, Pinhan Yayıncılık).
  49. Villey, Michel (1979) Le Droit Romain: Son Actualité, 7. Baskı, Paris, Presses Universitaires de France PUF (Çeviren: Tahiroğlu, Bülent (2017) Roma Hukuku Güncelliği, İstanbul, Der Yayınları).
  50. Wacks, Raymond (2015) Understanding Jurisprudence, 1. Baskı, Londra, Oxford University Press (Çevirenler: Şahin Ünver, Fatma Süzgün/Ünver, Serdar (2022) Hukuk Kuramını Anlamak: Hukuk Felsefesi ve Hukuk Kuramına Giriş, 1. Baskı, Ankara, Astana Yayınları).
  51. Warrington, Ronnie (1981) “Pashukanis and the Commodity Form Theory”, International Journal of Sociology of Law, S. 9, ss. 1-22 (Çeviren: Dinçer, Mehmet Evren “Paşukanis ve Meta Biçimi Teorisi” ss. 117-143 (2017) Marksist Devlet ve Hukuk Teorisi, Yelkenci, Taner (Editör), Genişletilmiş 2. Baskı, Ankara, NotaBene Yayınları).
  52. Wilen, Carl (2023) “Why Pashukanis was Right: Abstraction and Form in The General Theory of Law and Marxism”, Capital & Class, C. 49, S. 1. ss. 1-23.
  53. Wood, Ellen Meiksins (2003) Empire of Capital, 1. Baskı, New York, Verso Books (Çeviren: Oğuz, Sami (2006) Sermaye İmparatorluğu, 1. Baskı, Ankara, Epos Yayınları).