Dergiler / Güvenlik Stratejileri Dergisi / 2025 / Cilt: 21 Sayı: 52

Ambargo Sonrası Türk-Amerikan ve NATO İlişkileri: NSSM 227, CIA ve NATO Savunma Planlama Belgeleri Işığında Türkiye’nin Stratejik Konumu (1974-1980)

Turkish-American and NATO Relations After the Embargo: Türkiye’s Strategic Position in Light of NSSM 227, CIA, and NATO Defense Planning Documents (1974-1980)

Macide Baslamisli(Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi)0000-0003-0381-4651
Sayfa
355–372
Yayın Tarihi
2025-12-19
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, ABD kurumsal raporlarının Türkiye’yi “güvenilmez ama vazgeçilmez” bir ortak olarak tanımlarken, NATO’nun ise ekonomik ve askeri kapasite eksikliklerine odaklandığını göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı sonrasında uygulanan Amerikan silah ambargosunun, Türk-Amerikan ilişkileri ve Türkiye’nin NATO içindeki stratejik konumu üzerindeki etkilerini incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çalışmanın amacı, literatürde çoğunlukla ikincil yorumlara dayanan güven krizi tezini, ABD Ulusal Güvenlik Konseyi’nin NSSM 227 raporu (1975), CIA’nın Kuruluşlararası Bilgi Notu (1975) ve NATO Savunma Planlama belgeleri (1973–1982) ışığında birincil belgelerle yeniden değerlendirmektir.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, ABD kurumsal raporlarının Türkiye’yi “güvenilmez ama vazgeçilmez” bir ortak olarak tanımlarken, NATO’nun ise ekonomik ve askeri kapasite eksikliklerine odaklandığını göstermektedir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Türk-Amerikan İlişkileri · NATO · Ambargo

Özet

Bu çalışma, 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı sonrasında uygulanan Amerikan silah ambargosunun, Türk-Amerikan ilişkileri ve Türkiye’nin NATO içindeki stratejik konumu üzerindeki etkilerini incelemektedir. Çalışmanın amacı, literatürde çoğunlukla ikincil yorumlara dayanan güven krizi tezini, ABD Ulusal Güvenlik Konseyi’nin NSSM 227 raporu (1975), CIA’nın Kuruluşlararası Bilgi Notu (1975) ve NATO Savunma Planlama belgeleri (1973–1982) ışığında birincil belgelerle yeniden değerlendirmektir. Çalışma, ABD ulusal arşivleri, Bilgiye Erişim Özgürlüğü Yasası kapsamında erişime açılan CIA belgeleri ve NATO arşivi üzerinden yapılan sistematik taramalara dayanmaktadır. Bulgular, ABD kurumsal raporlarının Türkiye’yi “güvenilmez ama vazgeçilmez” bir ortak olarak tanımlarken, NATO’nun ise ekonomik ve askeri kapasite eksikliklerine odaklandığını göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, Türkiye’nin söz konusu dönemde “özel müttefik” konumundan “zorunlu ortak” kimliğine evrildiğini ve ambargonun NATO’nun güney kanadındaki caydırıcılığa yönelik riskleri artırdığını ortaya koymaktadır.

Abstract

This study examines the effects of the American arms embargo imposed after the 1974 Cyprus Peace Operation on Turkish-American relations and Türkiye’s strategic position within NATO. The objective is to reassess the widely cited “crisis of confidence” thesis—often built on secondary interpretations—through primary documents, namely the U.S.’s National Security Council’s National Security Study Memorandum 227 (NSSM 227) report (1975), the CIA’s Interagency Memorandum (1975), and NATO Defense Planning documents (1973–1982). The research is based on systematic archival work conducted in 2023–2024, using U.S. presidential archives, CIA Freedom of Information Act (FOIA) releases, and NATO archives. The findings demonstrate that while Washington depicted Türkiye as an “unreliable but indispensable” ally, Brussels focused on military and economic deficiencies, framing Türkiye as a dependent yet critical partner. Ultimately, the study argues that Türkiye’s position shifted from a “special ally” to a “compulsory partner” and that the embargo significantly amplified concerns about NATO’s southern flank deterrence.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Baslamisli, M., *, M. B. (2025). Ambargo Sonrası Türk-Amerikan ve NATO İlişkileri: NSSM 227, CIA ve NATO Savunma Planlama Belgeleri Işığında Türkiye’nin Stratejik Konumu (1974-1980). Güvenlik Stratejileri Dergisi, Cilt: 21 Sayı: 52, 355–372. https://doi.org/10.17752/guvenlikstrtj.1786004

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (26)

  1. AHMAD Feroz (1977). The Turkish Experiment in Democracy, 1950–1975, Westview Press, Boulder.
  2. AKDUMAN Birol (2021). “NATO’s Southern Flank: The Evolution of Türkiye’s Strategic Role and Its Implications for Regional Security”, İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 12:5, 2951-2968.
  3. ATMACA Ayşe Ömür (2025). “The Alliance in the Storm: Geopolitical Representation of the United States in the Turkish Parliament during Détente”, All Azimuth, 14:1, 107-119.
  4. BAHCHELI Tozun (1990). Greek-Turkish Relations Since 1955, Westview Press, Boulder.
  5. BAŞLAMIŞLI Macide (2021). “ABD’nin Türkiye’ye Yönelik Ambargo Kararına İlişkin Haşhaş Sorunu Yerine 1974 Kıbrıs Krizini Ön Plana Çıkarma Girişimi,” Asia Minor Studies, 9:1, 695-712.
  6. BÖLÜKBAŞI Süha (1988). The Superpowers and the Third World: Turkish-American Relations and the Cyprus Issue, University Press of America, Lanham.
  7. COULOUMBIS Theodore A. (1983). The United States, Greece, and Turkey: The Troubled Triangle, Praeger, New York.
  8. GOODE James F. (2020). The Turkish Arms Embargo: Drugs, Ethnic Lobbies, and US Domestic Politics. Studies in Conflict, Diplomacy, and Peace, University Press of Kentucky, Kentucky.
  9. GÜVENÇ Serhat and ÖZEL Soli (2012). “NATO and Turkey in the post-Cold War World: Between Abandonment and Entrapment”, Southeast European and Black Sea Studies, 12:4, 533-553.
  10. HALE William (2000). Turkish Foreign Policy since 1774, Routledge, London.
  11. HARRIS, George S. (1972). Troubled Alliance: Turkish-American Problems in Historical Perspective, 1945–1971, American Enterprise Institute, Washington, D.C.
  12. HARRIS George S. (1976). “The Arms Embargo and Turkey,” Middle East Journal, 30:2, 129-143.
  13. KER-LINDSAY James (2011). The Cyprus Problem: What Everyone Needs to Know, Oxford University Press, Oxford.
  14. LEFFLER Melvyn P. (2007). For the Soul of Mankind: The United States, the Soviet Union, and the Cold War, Hill and Wang, New York.
  15. MALLINSON William (2016). Kissinger and the Invasion of Cyprus: Diplomacy in the Eastern Mediterranean, Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, Newcastle.
  16. RUSTOW Dankwart A. (1987). Turkey: America’s Forgotten Ally. Council on Foreign Relations, New York.
  17. SANDER Oral (1998). Türk-Amerikan İlişkileri. İmge Kitabevi Yayınları, Ankara.
  18. SCHIMMELFENNIG Frank (2018). NATO and the European Security Order: History, Theory, and Practice, Routledge, London.
  19. Central Intelligence Agency (CIA) (1975). “Turkey After the US Arms Cutoff” Interagency Memorandum, CIA Records (CREST), https://www.cia.gov/readingroom/document/cia, accessed 20.03.2024.
  20. NARA (1975). “Turkey (1),” Box 125, July 25, The Ron Nessen Papers, Gerald R. Ford Presidential Library National Archives | Home, www.fordlibrarymuseum.gov/digital-research-room, accessed 20.03.2024.
  21. National Security Council (1975). NSSM 227: U.S. Security Policy Toward Turkey, Box 37, Gerald R. Ford Presidential Library National Archives,www.fordlibrarymuseum.gov/sites/default/files/pdf_ documents/library/document accessed 20.03.2024.
  22. NATO Defence Planning Committee (1976). DPC/D/76/2: “Defence Planning 1976–1980”, https://archives. nato.int/nato-defence-planning-1976-1980-turkey, accessed 12.03.2025.
  23. NATO Defence Review Committee (1974). DRC/WP/74/2: “Defence Review Committee Working Paper on Turkey”. Brussels: NATO Archives, https://archives.nato.int/1975-1980-force-proposals-turkey, accessed 12.03.2025.
  24. NATO Defence Review Committee (1973). Force Planning Country Study: Turkey, 1973–1982, s. 15, NATO Archives Online, accessed 12.03.2025.
  25. U.S. Congress (1975). Congressional Record, 94th Congress, House of Representatives, 142. https://www.congress. gov/bill/94th-congress/house, accessed 20.03.2024.
  26. U.S. Department of State (2007). “Minutes of the Washington Special Actions Group Meeting,” 14 Aug. 1974, Foreign Relations of the United States, 1969–1976, Vol. XXX, Greece; Cyprus; Turkey. Washington, D.C.: Government Printing Office, accessed 18.11.2025.