Dergiler / Anadolu / 2025 / Sayı: 51

Arykanda’daki Naltepesi Yapısının Geç Antik Dönem’deki İşlevi Üzerine Yeni Bir Öneri

A New Proposal on the Function of the Naltepesi Structure in Arykanda in Late Antiquity

Dergi
Anadolu
Sayfa
239–268
Yayın Tarihi
2025-12-01
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu kapıdan koridora girince, güneyde üst kata çıkışı sağlayan sekiz basamaklı bir merdivenin varlığı, üst kat günümüze ulaşmamış olmakla birlikte yapının bu evrede iki katlı olduğunu göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makalede Arykanda antik kentinde bulunan Naltepesi yapısının zaman içinde geçirdiği değişiklikler üç evre halinde incelenmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:İlk bakışta hamam olarak değerlendirilen yapı, gerek mimari plânı, dış görünümü ve iki katlı oluşu, gerekse de Hygieia-Hypnos ve Telesphoros’a ait heykeltıraşlık buluntuları ile bu alandaki diğer hamamlardan farklı özellikler taşımakta, ikinci inşa evresinde Asklepios’a bağlı hekim veya hekimlerce işletilen bir sağlık evi olabileceği konusunda veriler içermektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu kapıdan koridora girince, güneyde üst kata çıkışı sağlayan sekiz basamaklı bir merdivenin varlığı, üst kat günümüze ulaşmamış olmakla birlikte yapının bu evrede iki katlı olduğunu göstermektedir.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Asklepios · Arykanda · Naltepesi Yapısı

Özet

Bu makalede Arykanda antik kentinde bulunan Naltepesi yapısının zaman içinde geçirdiği değişiklikler üç evre halinde incelenmiştir. İlk evresinde enine elemanlı sıra tipte, kamuya açık bir hamam işlevli olduğu görülen yapı, ikinci evrede önemli değişikliklere uğramıştır. Bu inşa evresinde apoditerium’u kaldırılmış, frigidarium’un kuzey ve doğu duvarları dıştan düzgün blok taşlarla kaplama yapılarak kalınlaştırılmış, frigidarium’un kuzey duvarındaki kapılar kapatılarak yapıya buradan giriş iptal edilerek kuzeybatıdaki anıtsal kapıya alınmıştır. Bu kapıdan koridora girince, güneyde üst kata çıkışı sağlayan sekiz basamaklı bir merdivenin varlığı, üst kat günümüze ulaşmamış olmakla birlikte yapının bu evrede iki katlı olduğunu göstermektedir. Üçüncü evrede yapı demirci atölyesine dönüştürülmüştür. İlk bakışta hamam olarak değerlendirilen yapı, gerek mimari plânı, dış görünümü ve iki katlı oluşu, gerekse de Hygieia-Hypnos ve Telesphoros’a ait heykeltıraşlık buluntuları ile bu alandaki diğer hamamlardan farklı özellikler taşımakta, ikinci inşa evresinde Asklepios’a bağlı hekim veya hekimlerce işletilen bir sağlık evi olabileceği konusunda veriler içermektedir. İkinci evresinde MS 4. yüzyılın başlarında hizmete giren yapı, Asklepios’un varlığını tehlike gören Hıristiyanlığın giderek güçlenmesi ile MS 4. yüzyılın sonlarında kapatılmış veya tahrip edilmiş, daha sonra da bir demirci ustasının atölyesine dönüştürülmüştür. En geç MS 5. yüzyılın 3. çeyreğinde ise çıkan bir yangın sonucu buradaki yaşam sonlanmıştır.

Abstract

This article investigates the architectural and functional transformations of the Naltepesi structure, located within the ancient city of Arykanda, through three distinct construction phases. In the first phase, the building functioned as a public bath of the transverse-room type, featuring longitudinal elements. Significant modifications were introduced during the second phase. In this stage, the apodyterium was removed, and the north and east walls of the frigidarium were reinforced by external cladding with well-cut ashlar blocks. The doorways in the north wall of the frigidarium were blocked, thereby eliminating access from this direction. Instead, entry was rerouted through a monumental gate situated in the northwest. Upon entering through this gate into a corridor, a staircase of eight steps was located on the southern side, providing access to an upper storey. Although the upper floor has not survived, the presence of the staircase indicates that the building was two-storeyed during this phase. In the third and final phase, the structure was repurposed as a blacksmith’s workshop. While the building was initially interpreted as a typical Roman bath, several features—its architectural layout, external façade, two-storey design, and the discovery of sculptural fragments associated with Hygieia, Hypnos, and Telesphoros—distinguish it from other bathing complexes in the region. This provides evidence that it may have been a health house run by a physician or physicians affiliated with Asclepios during its second phase of construction. The building, which began operating in the early 4th century AD during its second phase, was closed or destroyed in the late 4th century AD due to the growing power of Christianity, which saw Asclepios's existence as a threat. It was later converted into a blacksmith's workshop. However, a fire in the third quarter of the 5th century AD brought the site to an end

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Aksöyek, S. (2025). Arykanda’daki Naltepesi Yapısının Geç Antik Dönem’deki İşlevi Üzerine Yeni Bir Öneri. Anadolu, Sayı: 51, 239–268. https://doi.org/10.36891/anatolia.1741411

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (104)

  1. Antik Kaynaklar
  2. Apollodorus. The Library, Volume I. Books 1-3.9. (Translated by James G. Frazer). The Loeb Classical Library 121. Harvard University Press MA, Cambridge 1921.
  3. Cod. Theod.=Codex Theodosianus. Pharr, C. The Theodosian Code and Novels and the Sirmondian Constitutions. Princeton 1952.
  4. Celsus. On Medicine, Volume I. Books 1-4. (Translated by W. G. Spencer). The Loeb Classical Library 292. Harvard University Press MA, Cambridge, 1935.
  5. Galen. On Anatomical Procedures. (Translation with introduction and notes by Ch. Singer). Geoffrey Cumberlege. Oxford University Press. London/New York/Toronto 1965.
  6. Hippocrates, Hippocrates, Vol. I. (Translated W.H.S. Jones). The Loeb Classical Library. Harvard University Press. London 1948.
  7. Hippocrates, Hippocrates Vol. II. (Translated by W. H. S. Jones). The Loeb Classical Library. Harvard University Press. Cambridge 1959.
  8. Homeros, İlyada (Çev. A. Erhat – A. Kadir). Can Yayınları. İstanbul 1984.
  9. Homeros, Odysseia (Çev. A. Erhat – A. Kadir). Can Yayınları. İstanbul 1984.
  10. Lactantius, De morbitus persecutorum (Ed. and trans. by J. L. Creed). Clarendon Press. Oxford 1984.
  11. Iustinus. The writings of Justin Martyr and Athenagoras (Trans. by M. Dods – G. Reith – B.P. Pratten). T & T Clark. Edinburg 1867.
  12. Ovid, Metarnorphoses (Translated. by F. J. Miller). William Heinemann. Harvard University Press. MA, Cambridge 1958.
  13. Pausanias. Description of Greece, Volume I: Books 1-2. (Translated by W. H. S. Jones). The Loeb Classical Library 93. Harvard University Press. MA, Cambridge 1918.
  14. Pausanias. Description of Greece, Volume II: Books 3-5. (Translated by W. H. S. Jones, H. A. Ormerod). The Loeb Classical Library 188. Harvard University Press. MA, Cambridge 1926.
  15. Pindaros, Bütün Zafer Şarkıları (Çev. E. Gören). Yapı Kredi Yayınları. İstanbul 2023.
  16. Plato. Lysis. Symposium. Phaedrus. (Edited and translated by Ch. Emlyn-Jones, W. Preddy). The Loeb Classical Library 166. Harvard University Press. MA, Cambridge 2022.
  17. Plutarch. Moralia, Volume IV: Roman Questions. Greek Questions. Greek and Roman Parallel Stories. On the Fortune of the Romans. On the Fortune or the Virtue of Alexander. Were the Athenians More Famous in War or in Wisdom? (Translated by F. C. Babbitt). The Loeb Classical Library 305. Harvard University Press. MA, Cambridge 1936.
  18. Modern Kaynaklar
  19. Ackerknecht, E. H. 1982. A Short History of Medicine. Baltimore: The John Hopkins Press.
  20. Akar-Tanrıver, D. 2017. “Smyrna’da Asklepios Kültü.” Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi 38:117-130.
  21. Akça T. 2013. Bergama Asklepieionu’nun Tıbbi Bakış Açısı ile Değerlendirilmesi. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Çukurova Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü: Adana.
  22. Akçay, B. 2007. Perge Güney Hamamı Heykeltıraşlık Eserleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: İstanbul.
  23. Antal, A. 2014. “A God Convalescence. Telesphorus/Genius Cucullatus in Roman Dacia.” Acta Musei Napocensis 51(I):195-206.
  24. Arınç, U. 2023. Arykanda Antik Kenti’nin Helenistik ve Roma Dönemi Plastik Sanatı (1971-2018). Yayımlanmamış Doktora Tezi. Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: Antalya.
  25. Aurenhammer, M. 1990. Die Skulpturen von Ephesos Ideal Plastik I. Forschungen in Ephesos X/1. Wien: VÖAW.
  26. Bailey, J. E. 1996. “Asklepios: Ancient Hero of Medical Caring.“ Annals of Internal Medicine 124:257-263.
  27. Bayburtluoğlu, C. 1985. “1984 Yılı Arykanda Kazısı Raporu.” Kazı Sonuçları Toplantısı 7, 357-373.
  28. Bayburtluoğlu, C. 2003. Arykanda Yüksek Kayalığın Yanındaki Yer. İstanbul: Homer Kitabevi.
  29. Baykan, D. 2012. “Roma Dönemi Tedavi Mekanları.” I. Şahin (ed.). İsmail Fazlıoğlu Armağanı. Edirne: Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Yayınları 3, 43-49.
  30. Behr, C. A. 1968. Aelius Aristides and the Sacred Tales. Amsterdam: Hakkert.
  31. Beumer, M. 2016. “Hygieia. Identity, Cult and Reception.” Kleio-Historia 3:5-24.
  32. Bol P. C. 1980. “Hypnos.” AntW 11(2):60-62.
  33. Bonanome, D. 2015. “Telesforo E Le Divinita Salutari A Grottaferrata. Indagine Sul Piccolo Dio “Cucullatus”.” A. Serra (ed.), Humanitas Studi Per Patrizia Serafin. Roma: UniversItalia, 23-70.
  34. Cohn-Haft, L. 1956. The Public Physicians of Ancient Greece. Smith College Studies in History 42. Northampton MA: Department of History of Smith College.
  35. Compton, M. T. 2002. “The Association of Hygeia with Asklepios in Graeco-Roman Asklepieion Medicine.” Journal of the History of Medicine and Allied Sciences 57:312-319.
  36. Çevik, N. – İ. Kızgut – S. Bulut. 2008. “Excavations at Rhodiapolis in 2007.” Anmed 6:63-69.
  37. Çevik, N. – S. Bulut – İ. Kızgut. 2009. “Excavations at Rhodiapolis in 2008.” Anmed 7:75-81.
  38. Çevik, N. 2021. Lykia Kitabı: Arkeolojisi, Tarihi ve Kültürüyle Batı Antalya. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  39. Demirer, Ü. 2019. “Telesphoros’un Köken Sorunu.” Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 9(18):53-67. DOI: 10.33207/trkede. 597882
  40. Demirer, Ü. – A. Yaraş. 2016. “Yelten Asklepiosu.” Seleucia VI:45-59.
  41. Deonna, W. 1955. “Telesphore et le “genius cacullatus” celtique.“ Latomus 21:43-74.
  42. Edelstein E. J. – L. Edelstein 1945a. Asclepius; A Collection and Interpretation of the Testimonies. Vol. 1. Baltimore: The John Hopkins Press.
  43. Edelstein E. J – L. Edelstein 1945b. Asclepius: A Collection and Interpretation of the Testimonies. Vol. 2. Baltimore: The John Hopkins Press.
  44. Edelstein, L. 1967. Ancient Medicine: Selected papers of Ludwig Edelstein. O. Temkin – C. L. Temkin (ed.). Baltimore. The John Hopkins Press.
  45. Erpek, C. 2019. Şahinefendi Köyü (Nevşehir) Geç Antik Dönem ve Sonrasına Ait Arkeolojik Kalıntılar. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: Ankara.
  46. Eschebach, H. 1984. Die Arzthäuser in Pompeji. Antike Welt 15. Feldmeilen: Raggi-Verlag.
  47. Farrington, A. 1995. The Roman Baths of Lycia: An Architectural Study/ Likya’daki Roma Hamamları: Mimari Araştırmaları. The British Institute of Archaeology at Ankara Monograph 20. London: British Institute of Archaeolgy.
  48. Frei, P. 1990. “Die Götterkulte Lykiens in der Kaiserzeit.” ANRW II, 18(3), 1729-1864.
  49. Gočeva, Z. 1990. “Hygieia.” LIMC V/1, 554-573.
  50. Gülşen, F. F. – S. Durugönül 2020. “A Hygieia-Hypnos Statue from Anazarbos.” AA 2020/2:301-310. DOI: 10.34780/aa.v0i2.1028
  51. Graf, F. 2003. “Asklepios.” New Pauly, Vol. 2, 101-106.
  52. Graf, F. 2005. “Hygieia.” New Pauly, Vol. 6, 603-604.
  53. Hart, G. 1965. “Asclepius: God of Medicine.” Canadian Medical Association Journal 92:232-236. Herzog, R. – P. Schazmann. 1932. Kos: Ergebnisse der Deutschen Ausgrabungen und Forschungen. Band 1. Asklepieion. Berlin: Verlag von Heinrich Keller.
  54. Holtzmann, B. 1984, B. “Asklepios.” LIMC II.1, 863-897.
  55. Jackson, R. 1990. “Waters and Spas in the Classical World.” Medical History 10:1-13.
  56. Jackson R. 1999. Roma İmparatorluğu’nda Doktorlar ve Hastalıklar (Çev. Ş. Mumcu). İstanbul: Homer Kitabevi.
  57. Jayne, W. A. 1925. The Healing Gods of Ancient Civilizations. New Haven: Yale University Press.
  58. Johnston, S. I. 1992. “Riders in the Sky: Cavalier Gods and Theurgic Salvation in the Second Century A.D.” Classical Philology 87(4):303-321.
  59. Kerenyi, C. 1960. Asklepios: Archetypal Image of the Physician's Existence. London: Thames and Hudson.
  60. Knoblauch, von P. – C. Witschel 1993. “Arykanda in Lykien: Eine Topographische Aufnahme.” AA 1993:229-262.
  61. Konstantinos, M. 2013. Healing Gods: The Cult of Apollo Iatros, Asclepius and Hygieia in the Black Sea Region. MA Dissertation Thesis. International Hellenic University: Thessaloniki.
  62. Korkmaz, E. – U. Göçmen 2016. “İzmir İli, Menderes İlçesi, Özdere Mahallesi Dioshieron Antik Kenti Geç Antik Çağ Hamamlı Villa Yapısı Kurtarma Kazısı.” 25. Müze Kurtarma Kazıları Sempozyumu ve II. Uluslararası Müzecilik Çalıştayı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı, 91-106.
  63. Köckerling, F. – D. Köckerling – C. Lomas, 2013. “Cornelius Celsus – ancient encyclopedist, surgeon–scientist, or master of surgery?” Langenbeck's Archives of Surgery 398:609-616. DOI: 10.1007/s00423-013-1050-0
  64. Krencker, D. – E. Krüger – H. Lehmann – H. Wachtler 1929. Die Trierer Kaiserthermen. Ausburg: Dr. Benno Filser Verlag.
  65. Krug, A. 2005. “Hygieia Panthea.” M. Şahin – İ. H. Mert (ed.), Ramazan Özgan'a Armağan / Festschrift für Ramazan Özgan. İstanbul: Ege Yayınları, 193-205.
  66. Künzl, E. 1998. “Instrumentenfunde und Arzthäuser in Pompeji: Die medizinische Versorgung einer römischen Stadt des 1. Jhs. n. Chr.” Sartoniana 11:71-152.
  67. Larson, J. 2007. Ancient Grek Cults: A Guide. New York: Routledge.
  68. Lloyd, G. E. R. (ed). 1983. Hippocratic Writings, (Trans. J. Chadwick – W. N. Mann). London: Penguin Books Ltd.
  69. Manière-Lévêque A.-M. 2006. “The House of the Lycian Acropolis.” L. Lavan – L. Özgenel – A. Sarantis (ed.). Housing in Late Antiquity: From Places to Shops. Late Antique Archaeology 3.2. Leiden: Brill, 475-494.
  70. Milne, J. S. 1907. Surgical Instruments in Greek and Roman Times. Oxford: The Clarendon Press.
  71. Nutton, V. 2004. Ancient Medicine. London and New York: Routledge.
  72. Nutton V. 2006. “The Rise of Medicine.” R. Porter (ed.), The Cambridge History of Medicine. Cambridge: Cambridge University Press, 46-70.
  73. Oransay, A. 2006. Arykanda Antik Kenti’nde 1971- 2002 Kazı Sezonlarında Ele Geçen Madeni Buluntular ve Madencilik Faaliyetleri. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: Ankara.
  74. Pasipoularides A. 2014. “Galen, father of systematic medicine. An essay on the evolution of modern medicine and cardiology.” International Journal of Cardiology 172:47-58. DOI: 10.1016/j.ijcard.2013.12.166
  75. Petsalis-Diomidis, A. 2010. Truly Beyond Wonders: Aelius Aristides and the Cult of Asklepios, Oxford: Oxford University Press.
  76. Phillips, E. D. 1973. Greek Medicine. London: The Camelot Press LTD.
  77. Pietschmann, R. 1896. “Asklepios.” RE II-2, 1642-1697.
  78. Polat, G. – Y. Polat – R. Çıldır-Aktaş – D. Z. Arkan – A. Saka ve diğ. 2015. “Antandros 2014 Yılı Kazıları”. Kazı Sonuçları Toplantısı 30.3, 345-362.
  79. Radt, W. 2002. Pergamon Antik Bir Kentin Tarihi ve Yapıları (Çev. S. Tammer). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  80. Retief, F. P – L. Cilliers 2006. “Medical Practice in Graeco-Roman Antiquity.” Curationis 29(2):34-40. DOI: 10.4102/curationis.v29i2. 1071
  81. Riethmüller, J. W. 2023. “Pergamon Asklepieionu.” F. Pirson – A. Scholl (ed.), Pergamon: Anadolu’da Hellenistik Bir Başkent (Çev. G. Ateş) İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 369-380.
  82. Rühfel, H. 1994. “Telesphorus.” LIMC VII, 1/2, 870-878.
  83. Sancaktar, H. 2019. Arykanda Akropolisi Kutsal Alan ve Kültleri, Arykanda I. Ankara: Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
  84. Schwenn, F. 1934. “Telesphoros.” RE VA.1, 388-390.
  85. Sezer, S. S. 2014. “Bolu Müzesi’nden Bir Grup Heykeltıraşlık Eseri.” Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 7(32):404-424.
  86. Seviç, F. 2022. Arykanda Antik Kenti'ndeki Geç Antik Dönem Hamamları. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: Ankara.
  87. Seviç, F. 2025a. “Arykanda’da Geç Antik Dönem’de İnşa Edilmiş Bir ‘İşçi’ Hamamı.” Propontica 3(5):1-22. DOI: 10.56170/propontica.1609714
  88. Seviç, F. 2025b. “Geç Antik Dönemde Arykanda Büyük Hamam’ın Dönüşümü/Transformation of Great Bath of Arykanda in Late Antiquity.” Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi 5(1):86-101.
  89. Soyöz, U. 2020. “İyileştiren Dokunuş: Kos (Adası) Roma Asklepion Tapınağı’na Kutsal Şifa Yolculuğu (1)” METU Journal of the Faculty of Architecture 2:103-126. DOI: 10.4305/metu.jfa.2020.2.5
  90. Strocka, V. M. 2012. “Bauphasen des kaiserzeitlichen Asklepieions von Pergamon.” IstMitt 62:199-287. DOI: 10.34780/ra89xs57
  91. Şahin, S. 1994. Die Inschriften von Arykanda. Bonn: Dr. Rudolf Habelt GmbH.
  92. Şahin, M. – M. Taşlıalan 2010. “Smyrna Agorası Heykeltıraşlık Buluntuları.” OLBA XVIII:165-240. Şimşek, C. 2008. “2007 Yılı Laodikeia Antik Kenti Kazıları.” Kazı Sonuçları Toplantısı 30.2, 409-436. Tahberer B. – İ. Uzel 2005. “Antik Kilikya Sikkelerinde Asklepios Kültü.” Belleten 254(69):9-58. DOI: 10.37879/belleten.2005.9
  93. Tambornino, J. 1914. “Hygieia.” RE IX-1, 93-97.
  94. Tekinalp, V. M. 2006. “Arykanda Kenti Bizans Dönemi Mimari Plastik ve Liturjik Taş Eserleri.” K. Dörtlük ve diğ. (ed.), III. Uluslararası Likya Sempozyumu, Sempozyum Bildirileri Cilt II. İstanbul: AKMED, 789-800.
  95. Tekinalp, V. M. – H. Sancaktar. 2024. “Arykanda Yamaç Hamamı’nın Kuzeyindeki Kazılarda Ele Geçen Sikkeler.” Höyük 13:107-142. DOI: 10.37879/hoyuk.2024.1.107
  96. Temkin, O. 1953 “Greek Medicine as Science and Craft.” Isis 44(3): 213-225.
  97. Temkin O. 1991. Hippocrates in a World of Pagans and Christians. Baltimore: The John Hopkins University Press.
  98. Uytterhoeven I. 2011. “Bathing in a ‘Western Style’. Private Bath Complexes in Roman and Late Antique Asia Minor.“ IstMitt 61:287-346. DOI: 10.34780/kf1nb970
  99. Uzunoğlu, H. 2018. Epigrafik Belgeler Işığında Güney ve Güney Batı Anadolu’da Su ve Su Yapıları. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: Antalya.
  100. Varga, T. 2016. “Telesphorus a healing child god in Roman Dacia.” Historia 61(1):17-40. Wroth, W. 1882. “Telesphoros.” JHS 3:283-300.
  101. Yaraş, A. 2011. “Antik Sağlık Merkezi Allianoi ve Hastanesi.” E. Önen – M. Mutluer – N. Çetin (ed.), Uluslararası Bergama Sempozyumu (7-9 Nisan 2011) Bildiriler. Cilt I. İzmir: Bergama Belediyesi Yayınları, 372-387.
  102. Yaraş, A. 2015. “Telesphoros Heykeli (Edirne Müzesi 1148).” C. Şimşek – B. Duman – E. Konakçı (ed.), Mustafa Büyükkolancı’ya Armağan. İstanbul: Ege Yayınları, 723-727.
  103. Yegül, F. 1995. Baths and Bathing in Classical Antiquity. Cambridge: The MIT Press.
  104. Zimmermann, K. 2009. “Telesphoros.” New Pauly, Vol. 14, 232.