Dergiler / BELLETEN / 2025 / Cilt: 89 Sayı: 316

Nikola Mavroyani: Eflak’ın Sıra Dışı Voyvodası (1786-1790)

Nikola Mavroyani: The Extraordinary Voivode of Wallachia (1786-1790)

Ertan Ünlü(ANKARA ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-8192-0359
Sayfa
1041–1078
Yayın Tarihi
2025-12-08
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Hırsları ve yanlış adımları dolayısıyla güvendiği çevrelerin desteğini kaybeden Mavroyani, 30 Eylül 1790’da devlete ihanetle suçlanarak Rusçuklu Şerif Hasan Paşa’nın emriyle katledilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Nikola Mavroyani 1735 yılında Pare Adası’nda doğmuştur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Kısa sürede efendisi Hasan Paşa’nın gözüne girmiş ve kendisini voyvodalık yolundaki basamaklardan biri olan donanma tercümanlığına terfi ettirmiştir (1770).
💡
Sonuç & Katkı:Hırsları ve yanlış adımları dolayısıyla güvendiği çevrelerin desteğini kaybeden Mavroyani, 30 Eylül 1790’da devlete ihanetle suçlanarak Rusçuklu Şerif Hasan Paşa’nın emriyle katledilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Eflak · Fener · Voyvoda

Özet

Nikola Mavroyani 1735 yılında Pare Adası’nda doğmuştur. İstanbul’a gelerek Kaptan-ı Derya Cezayirli Gazi Hasan Paşa’nın sarrafı Hacı Nikolaki’ye intisap etmiştir. Onun aracılığıyla da Hasan Paşa’nın himayesine girmiştir. Bu himaye, Mavroyani’nin hayatında önemli bir dönüm noktasıdır. Çünkü Eflak voyvodalığının kapıları Cezayirli Gazi Hasan Paşa sayesinde Mavroyani’ye açılmıştır. Bu doğrultuda Mavroyani’nin ilk görevi, donanma tercümanının maiyetinde yazıcı olmaktır. Türkçe, Yunanca ve İtalyanca bilen Mavroyani, yazıcılıkla yetinmemiştir. Kısa sürede efendisi Hasan Paşa’nın gözüne girmiş ve kendisini voyvodalık yolundaki basamaklardan biri olan donanma tercümanlığına terfi ettirmiştir (1770). Donanma tercümanlığını yaklaşık on altı yıl sürdüren Nikola Mavroyani, bu vazifesi sırasında nüfuzunu daha da arttırmıştır. Güven ve itimadını kazandığı hamisi Cezayirli Gazi Hasan Paşa’ya voyvodalık için baskı yapmıştır. Hasan Paşa da elinden gelen çabayı göstermiş, Mihalaki Bey’e kâğıtlar göndererek Eflak voyvodalığından çekilmeye zorlamıştır. Mihalaki Bey de hastalığını gerekçe göstererek can korkusundan istifa etmiştir. Akabinde de kâğıt üzerinde divan tercümanı gösterilen Mavroyani, alışılmışın dışında olarak 7 Nisan 1786’da Eflak voyvodalığına tayin edilmiştir. Nikola Mavroyani Eflak voyvodalığını sıra dışı bir yolla elde etmiştir. Yine de o devletine sadık bir bendedir. Göreve getirilmesinden kısa süre sonra başlayan Osmanlı-Rusya-Avusturya Savaşı’nda üstlendiği rol de bunun göstergesidir. Fakat savaşın getirdiği zorlu koşullar ve hamilerinin düşüşü, Mavroyani’nin kariyerini olumsuz yönde etkilemiştir. Hırsları ve yanlış adımları dolayısıyla güvendiği çevrelerin desteğini kaybeden Mavroyani, 30 Eylül 1790’da devlete ihanetle suçlanarak Rusçuklu Şerif Hasan Paşa’nın emriyle katledilmiştir.

Abstract

Nikola Mavroyani was born on the island of Paros in 1735. He came to İstanbul and was initiated by Hacı Nikolaki, the sarraf of the chief admiral Algerian Gazi Hasan Pasha. Through him, he came under the patronage of the Algerian Gazi Hasan Pasha. This patronage was an important turning point in Mavroyani’s life. Because the doors of Wallachian voivodeship were opened to Mavroyani thanks to Hasan Pasha. Accordingly, Mavroyani’s first assignment was as a scribe in the naval interpreter’s entourage. Fluent in Turkish, Greek and Italian, Mavroyani was not content to be a scribe. He soon won the favour of his master, Hasan Pasha, and was promoted to the position of naval interpreter, one of the steps towards voivodeship (1770). Mavroyani, who worked as a naval interpreter for about sixteen years, further increased his influence during this duty. Having gained his trust and confidence, he pressured his master, the Algerian Hasan Pasha, for the voivodeship. Hasan Pasha did his best and sent papers to Mihalaki Bey, forcing him to withdraw from the Wallachian voivodeship. Mihalaki also resigned out of fear for his life, citing his illness. Subsequently, Mavroyani, who was shown as a court interpreter on paper, was appointed as voivode of Wallachia on 7 April 1786, contrary to the custom. Nikola Mavroyani obtained the voivodeship of Wallachia in an unusual way. Nevertheless, he was a loyal subject to his state. His role in the Ottoman-Russian- Austrian War, which began shortly after his appointment, is proof of this. However, the harsh conditions of the war and the fall of his patrons had a negative impact on Mavroyani’s career. Having lost the support of his trusted circle due to his ambitions and missteps, Mavroyani was accused of treason against the state and was executed by order of Şerif Hasan Pasha of Ruse on 30 September 1790.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Ünlü, E. (2025). Nikola Mavroyani: Eflak’ın Sıra Dışı Voyvodası (1786-1790). BELLETEN, Cilt: 89 Sayı: 316, 1041–1078. https://doi.org/10.37879/belleten.2025.1041

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (54)

  1. Arşiv Kaynakları
  2. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA),
  3. Ali Emiri Abdülhamid I (AE.SABH.I), 312/20961, 350/24506, 1/19, 2/217, 7/617, 16/1444, 11/1018, 1/34, 5/513, 8/751, 370/25881, 370/25869, 138/9271, 14/1244, 103/7032, 244/16273, 264/17763, 294/19743, 295/19835, 302/20265, 330/22768, 346/24198, 370/25890, 74/5185, 82/5653, 4/345, 7/638, 10/918, 19/1644, 368/25737, 369/25755,97/6650, 222/14704, 6/528, 30/2267.
  4. Ali Emiri Mahmud II (AE.SMHD.II), 121/10036.
  5. Ali Emiri Mustafa III (AE.SMST.III), 49/3544, 349/28011.
  6. Ali Emiri Selim III (AE.SSLM.III), 376/21447, 377/21525, 66/3970. Amedi Kalemi (A.{AMD), 27/82, 29/24, 28/78, 29/41, 29/35, 29/74.
  7. Bab-ı Defteri Başmuhasebe Kalemi Defterleri (D.BŞM.d), 5404, 5587.
  8. Bab-ı Defteri Başmuhasebe Kalemi Muhallefat Halifeliği (D.BŞM.MHF), 90/1, 90/4, 92/1, 95/107, 90/81.
  9. Cevdet Adliye (C.ADL), 44/2648.
  10. Cevdet Askeriye (C.AS), 620/26157, 1028/45073, 349/14461, 1040/45670, 1050/46143, 1074/47324, 1115/49412, 1151/51167, 1163/51782, 493/20618, 53/2489, 536/22457,636/26789, 876/37563, 931/40299, 1128/50076, 1145/50885, 23/9906, 1164/51794, 1191/53201, 1211/54280, 1224/54952, 1197/53536, 1166/51900, 22/971, 223/9500, 1184/52818, 258/10738, 158/6964, 166/7269, 316/13094, 282/11710, 282/11722, 502/20980, 116/5207, 806/34220, 127/5650, 26/1168, 986/43053, 892/38362, 1088/47977, 846/36165, 944/40962, 916/39587, 28/1255, 725/30417, 955/41505, 846/36165.
  11. Cevdet Bahriye (C.BH), 187/8790, 245/11339,159/7537, 174/8203, 201/9406, 253/11723, 60/2817, 82/3935, 82/3908.
  12. Cevdet Belediye (C.BLD), 104/5190.
  13. Cevdet Dahiliye (C.DH), 214/10678, 346/17296, 14/698, 214/10688, 233/11607.
  14. Cevdet Evkaf (C.EV), 483/24427.
  15. Cevdet Eyalet-i Mümtaze (C.MTZ), 9/405, 1/29, 15/736, 17/850, 1/7, 2/59, 3/115, 13/611, 17/804, 17/825, 10/453, 14/657, 14/686, 19/927, 7/335, 8/359, 13/614, 11/537, 14/693, 16/781, 18/887, 5/232, 17/812, 17/834, 6/295, 19/936, 2/96, 9/443, 20/1000, 8/395, 20/984, 6/285, 6/291, 11/543, 8/375, 11/535, 15/742, 20/975.
  16. Cevdet Hariciye (C.HR), 172/8588, 106/5292, 80/3972, 21/1039, 103/5108, 109/5438, 80/3984, 83/4133, 124/6188, 121/6050, 21/1042, 28/1356, 32/1569, 44/2151, 54/2698, 78/3867, 123/6102, 124/6177, 42/2078, 63/3133, 59/2908, 59/2912, 21/1050, 97/4812, 119/5938, 26/1261, 110/5493, 52/2573, 78/3865, 56/2773, 89/4443, 120/5993, 67/3349, 83/4143, 58/2853, 13/638, 69/3442, 128/6366, 159/7914, 96/4792, 88/4385, 29/1442, 29/1443, 41/2009, 41/2044, 75/3739, 29/1419, 177/8826.
  17. Cevdet Maliye (C.ML), 365/14957, 76/3463, 107/4739, 57/2619, 59/2679, 546/22423, 706/28830, 755/30757, 774/31584; Cevdet Nafia (C.NF), 47/2316, 41/2026.
  18. Hariciye Nezareti Tercüme Odası (HR.TO), 421/5.
  19. Hatt-ı Hümâyun (HAT), 1401/56520, 206/10843, 193/79495, 200/10178, 995/41857, 1386/55023, 1392/55547, 209/11170, 210/11276, 1149/45637, 1450/44, 133/5494, 15/663, 15/664, 14/545, 204/10659, 1382/54643, 1380/54438, 1411/57359, 183/8451, 180/8179, 182/8350, 191/9219, 1380/54429, 1378/54237, 1378/54241, 1378/54263, 1378/54264, 1379/54281, 1379/54283, 1379/54285, 1379/54289, 1379/54314, 1380/54401, 1380/5440,
  20. Hatt-ı Hümâyun (HAT), 1380/54435, 1380/54444, 1383/54689, 1450/54, 1380/54386, 1380/54392, 1666/19, 18/823, 1380/54402, 1380/54385, 1380/54390, 1384/54770, 145/6129, 1450/42, 1451/68, 18/829, 22/1077, 30/1425, 30/1426, 23/1138, 1383/54734, 1385/54935, 1384/54762, 17/753, 1431/58580, 1387/55123, 1387/55142, 1416/57864, 195/9701, 1380/54381, 1442/59227, 19/885, 1451/1, 1451/7, 146/6154, 1396/55988, 146/6177, 147/6214, 214/11695, 213/11674, 1392/55564, 181/8208, 181/8298, 189/9044, 1383/54734, 193/9543, 188/8981, 178/7879, 210/11329, 188/8947, 24/1197, 266/15492, 30/141, 22/1064, 1391/55464, 1413/57604, 195/9661, 1431/58580, 30/1419, 195/9729.
  21. İbnülemin Hariciye (İE.HR), 17/1548, 17/1549.
  22. Maliyeden Müdevver Defterler (MAD.d.), 9720, s. 20-31, 48, 68-75.
  23. Meclis-i Vala Evrakı (MVL), 174/18.
  24. Topkapı Müzesi Sarayı Arşivi Evrakı (TSMA.e), 807/72, 807/83, 807/13, 455/20, 437/37, 437/10, 437/17, 437/47, 1011/59, 158/8, 356/5, 356/9, 437/18, 437/19, 437/11, 437/20, 437/45, 437/14, 437/37, 437/44, 382/5, 382/6, 436/51, 1001/47, 732/7, 520/38, 520/39, 437/21, 437/29, 436/58, 437/26, 437/6, 437/5, 437/3, 437/1, 437/2, 437/30, 1128/49, 527/11, 659/42, 786/16, 747/79, 974/51, 520/41, 520/45, 520/46, 559/38, 559/40, 559/58, 559/62, 560/10, 560/14, 560/22, 560/60, 700/14, 732/16, 805/93, 805/43.
  25. Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Defterleri (TSMA.d), 2431, 2432, 2175, 2052, 4658, 4662.
  26. Araştırma ve İnceleme Eserler
  27. Ahmed Câvid, Hadîka-i Vekâyi‘, haz. Adnan Baycar, TTK Yay., Ankara 1998.
  28. Ahmed Cevdet, Tarih-i Cevdet, C 3, haz. Abdülkadir Özcan, TTK Yay., Ankara 2018.
  29. Ahmed Cevdet, Tarih-i Cevdet, C 4, haz. Abdülkadir Özcan, TTK Yay., Ankara 2020.
  30. Ahmed Cevdet, Tarih-i Cevdet, C 5, haz. Ziya Yılmazer, TTK Yay., Ankara 2024.
  31. Ahmed Vasıf, Mehâsinü’l-âsâr ve Hakâikü’l-ahbâr, haz. Mücteba İlgürel, İstanbul Üniversitesi Yayınları, İstanbul 1978.
  32. Ahmed Vâsıf, Mehâsinü’l-âsar ve Hakâikü’l-ahbâr, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, NEKTY05978.
  33. Balcı, Sezai, Osmanlı Devleti’nde Tercümanlık ve Bab-ı Ali Tercüme Odası, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara 2006.
  34. Bayram, Ümmügülsüm Filiz, “A Wallachian Lord in 1787-1792 Ottoman- Russian-Austrian War in Ottoman Sources: Nikola Mavroyani”, International Balkan Annual Conference (IBAC) Book Series (4) TurkeyCRomania A History of Partnership and Collaboration in the Balkans, ed. Florentine Nitu vd., Türk Dünyası Belediyeler Birliği Yayınları, İstanbul 2016, s. 297-308.
  35. Bayram, Ümmügülsüm Filiz, “Eflak ve Boğdan Voyvodalıklarının 1787-1792 Osmanlı-Rus ve Avusturya Savaşlarındaki Rolleri”, Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, C 10/S. 1, 2023, s. 1-31.
  36. Blancard, Théodore, Les Mavroyéni, histoire d’Orient (de 1700 à nos jours), 2 C, ErnestLeroux, Paris 1909.
  37. Çiftçi, Cafer, “Bâb-ı âlî’nin Avrupa’ya Çevrilmiş İki Gözü: Eflak ve Boğdan’da Fenerli Voyvodalar (1711-1821)”, Uluslararası İlişkiler, C 7/S. 26, 2010, s. 27-48.
  38. Dıvrak, Uysal, “Osmanlı Devleti’nde Suç ve Ceza: Hatt-ı Hümâyunlara Göre İstanbul’a Gönderilen Uzuvlar (18. ve 19. Yüzyıl), XVIII. Türk Tarih Kongresi, Ankara 1-5 Eylül 2018/Ankara, Kongreye Sunulan Bildiriler, C III, haz. Semiha Nurdan- Muhammed Özler, TTK Yay., Ankara 2022, s. 1467-1484.
  39. Hammer Purgstall, Joseph von, Büyük Osmanlı Tarihi, C 9, Sabah, İstanbul 1990.
  40. Iorga, Nicolae, Osmanlı Tarihi, C V, çev. B. Sıtkı Baykal, Ankara Üniversitesi Yayınları, Ankara 1948.
  41. Kılıç, Musa, “Osmanlı Devleti Hizmetinde Bir Rum Diplomatın Portresi; Viyana Maslahatgüzarı Yanko Mavroyani (Jean Mavroyeni)”, Tanzimat’tan Günümüze Olaylar ve Kişiler Ekseninde Türk Hariciyesi, ed. İrşad Sami Yuca-Hidayet Kara, Kitabevi Yayınları, İstanbul 2019, s. 169-188.
  42. Kurtaran, Uğur, “Heinrich Friedrich von Diez’in İstanbul Elçiliği ve Faaliyetleri (1784-1790)”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, C 75/S. 1, 2020, s. 127-162.
  43. Laiou, Sophia, “Between Pious Generosity and Faithful Service to the Ottoman State: The Vakıf of Nikolaos Mavrogenis, End of the Eighteenth Century”, Turkish Historical Review, Vol. 6/Issue 2, 2015, s. 151-174.
  44. Neumann, Christoph K., “Birey olmanın alameti olarak tüketim kalıpları 18. yüzyıl Osmanlı meta evreninden örnek vakalar”, Tarih ve Toplum Yeni Yaklaşımlar, 8, 2009, s. 7-47.
  45. Philliou, Christine M., Bir İmparatorluk Biyografisi: İhtilaller Çağında Osmanlı Yönetimi ve Fenerliler, Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul 2022.
  46. Rangabé, Eugène Rizo, Livre d’or de la noblesse phanariote en Grèce, en Roumanie, en Russie et en Turquie/par un phanariote, Athenes 1892.
  47. Rûzmerre, Y/1001, Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi.
  48. Sadullah Enverî Târîhi Üçüncü Cilt 1787-1792 Osmanlı Rus Avusturya Savaşı İnceleme- Metin, haz. Ümmügülsüm Filiz Bayram, Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları, Ankara 2023.
  49. Sözen, Zeynep, Fenerli Beyler, 110 Yılın Öyküsü (1711-1821), Aybay Yayınları, İstanbul 2000.
  50. Sturdza, Mihail Dimitri, Dictionnaire historique et genealogique des grandes familles de Grece, d’Albanie, et de Constaninople, Paris 1983.
  51. Taylesanizâde Hâfız Abdullah Efendi Tarihi: İstanbul’un Uzun Dört Yılı (1785-1789), haz. Feridun M. Emecen, Tarih ve Tabiat Vakfı Yayınları, İstanbul 2003.
  52. Ünlü, Ertan, “18. Yüzyılda Sarraf Katlleri: “Devlet Malına Halel’in mi, Hizipleşmenin mi Kurbanları?”, Osmanlı Araştırmaları, S. 52, 2018, s. 99-133.
  53. Ünlü, Ertan, 18. Yüzyılın İkinci Yarısında Osmanlı’da Sarraflar ve İlişki Ağları, Timaş Yayınları, İstanbul 2024, s. 80-84.
  54. Yüksel, Sinan, “Nikola Mavroyani’nin Eflak Voyvodalığı”, Gazi Akademik Bakış, C 15/S. 29, 2021, s. 89-106.