Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightErken modern dönemde Osmanlı, Safevi ve Babür topraklarında İhtiyârât’a gösterilen benzer ilgi, bu bölgeler arasındaki ilim dolaşımını ve ortak entelektüel gelenekleri nasıl miras aldıklarını ve kullandıklarını göstermektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu çalışma, 14. yüzyıl Farsça farmakope (müfredât) literatürünün önde gelen eserlerinden biri olan Hacı Zeyn-i Attâr’ın İhtiyârât-ı bedî‘î’sini incelemekte, eserin Osmanlı İmparatorluğu’ndaki yolculuğunun izini sürmekte ve etkisini değerlendirmektedir. İhtiyârât-ı bedî‘î, yazarın çağdaşlarının ve seleflerinin görüş ve deneyimlerini bir araya getirerek Ortaçağ İslam farmakolojisinde zengin bir bilgi birikimini temsil etmektedir. Dahası, Farsça farmakope literatüründe sonraki birçok metni etkilemiştir. Timurlu ve Safevî İran’ının yanı sıra Babürlü Hindistan’ında da önem kazanmış ve bu bölgelerin tıp ve farmakoloji literatüründe önemli bir referans haline gelmiştir. Metin, ticari ve ilmi ağlar aracılığıyla Osmanlı entelektüel çevrelerine ulaşmış ve 16. yüzyıldan itibaren Osmanlı farmakope ve tıp eserleri arasında sıkça başvurulan bir kaynak haline gelmiştir. Erken modern dönemde Osmanlı, Safevi ve Babür topraklarında İhtiyârât’a gösterilen benzer ilgi, bu bölgeler arasındaki ilim dolaşımını ve ortak entelektüel gelenekleri nasıl miras aldıklarını ve kullandıklarını göstermektedir. Bu çalışma, Osmanlı âlimlerinin İran ve Hint kökenli bitki türlerinin ve farmakolojik minerallerin tanımlanması, korunması ve uygulanması hakkında bilgi edinmelerine yardımcı olma rolü de dâhil olmak üzere, İhtiyârât’ın Osmanlı farmakope literatürüne katkılarını vurgulamaktadır. Muhammed Rızâ’nın İhtiyârât’ı Osmanlı Türkçesine çevirisi, dönemin benzer çevirileriyle karşılaştırmalı olarak incelenmekte ve çevirinin nedenleri araştırılmaktadır. Bu çevirinin 18. yüzyılda, Avrupa’da bilimsel ilginin ivme kazandığı bir dönemde yapılmış olması, bu çalışmanın ele aldığı sorulardan biridir.
Abstract
This study examines Ḥaji Zayn-i Aṭṭār’s Ikhtiyārāt-i badī‘ī, one of the leading manuscripts of 14th-century Persian pharmacopeial literature, tracing its journey in the Ottoman Empire and evaluating its impact. Ikhtiyārāt-i badī‘ī represents a rich accumulation of knowledge in medieval Islamic pharmacology, bringing together the insights and experiences of the author’s contemporaries and predecessors. Moreover, it influenced many subsequent texts in Persian pharmacopeial literature. It gained prominence in Timurid and Safavid Iran as well as Mughal India, becoming a key reference in the medical and pharmacological literature of these regions. Through trade and scholarly networks, the text reached Ottoman intellectual circles and, from the 16th century onward, became a frequently consulted source among Ottoman pharmacopeial and medical works. The similar level of interest in Ikhtiyārāt during the early modern period in Ottoman, Safavid, and Mughal territories demonstrates the circulation of scholarship between these regions and how they inherited and utilized common intellectual traditions. This study highlights the contributions of Ikhtiyārāt to Ottoman pharmacopeial literature, including its role in helping Ottoman scholars learn about the identification, preservation, and application of plant species and pharmacological minerals of Iran and Indian origin. The translation of Ikhtiyārāt into Ottoman Turkish by Muhammed Rızā is examined in comparison with similar translations of the period, exploring the reasons for its translation. Notably, the fact that this translation was undertaken in the 18th century, a time when scientific interest in Europe was gaining momentum, is one of the questions this study addresses.