Dergiler / BELLETEN / 2026 / Cilt: 90 Sayı: 318

Sultan I. İzzeddin Keykâvus’un Sinop’ta Keşfedilen Yayımlanmamış İki Kitabesi

Two Unpublished Inscriptions of Sultan Izz al-din Kaykawus I Discovered in Sinop

Sayfa
387–414
Yayın Tarihi
2026-08-10
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Söz konusu kitabeler kaynaklarda ismine rastlanmayan Selçuklu Emîri Fahreddin Erdemşâh’ı ortaya çıkardığı gibi, Amasya Valisi Mübârizeddin Behrâmşâh’ın ekibiyle birlikte Sinop’ta bilinenden daha fazla tamir ve tahkim çalışması yaptığını göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Sinop, çok köklü tarihî geçmişe sahip olan önemli bir Karadeniz liman kentidir.
📊
Temel Bulgular & Veri:İzzeddin Keykâvus iktidarında 1214 yılı sonlarında fethedilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Söz konusu kitabeler kaynaklarda ismine rastlanmayan Selçuklu Emîri Fahreddin Erdemşâh’ı ortaya çıkardığı gibi, Amasya Valisi Mübârizeddin Behrâmşâh’ın ekibiyle birlikte Sinop’ta bilinenden daha fazla tamir ve tahkim çalışması yaptığını göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:2021 Verileri
⚙️Değişkenler:Sinop · Sultan I. İzzeddin Keykâvus · Kitabe

Özet

Sinop, çok köklü tarihî geçmişe sahip olan önemli bir Karadeniz liman kentidir. Özellikle Karadeniz’in kuzeyindeki liman kentleriyle ve kıyılardaki diğer kentlerle tarihî ve ticari bağları bulunmaktadır. Ayrıca Türkiye’nin Karadeniz’e çıkış kapılarından da birisidir. Bu öneminden ötürü de Türkiye Selçuklularının hedefleri arasına girmiş ve Sultan I. İzzeddin Keykâvus iktidarında 1214 yılı sonlarında fethedilmiştir. Fetih sonrasında Selçuklular Sinop Kalesi’nde yoğun bir tamir ve tahkim faaliyeti gerçekleştirerek şehirde kalıcı izler bırakmışlardır. Böylelikle de Sinop’u bir Müslüman-Türk şehri hâline getirmişlerdir. Türkiye Selçuklularının Sinop’taki en önemli izlerinden biri, şehir kalesinin sur ve burçlarına yerleştirdikleri kitabelerdir. Bu kitabeler Türkiye Selçukluları hakkında çok kıymetli bilgiler içermektedirler. 2021 yılında Sinop Kalesi içinde bulunan tarihî cezaevinde Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Avrupa Birliği’nin destekleriyle gerçekleştirilen restorasyon çalışmaları sırasında gerek Sinop şehir tarihi gerekse de Türkiye Selçukluları adına yeni veriler sağlayan ve daha önce yayımlanmamış olan iki kitabe keşfedilmiştir. Söz konusu kitabeler kaynaklarda ismine rastlanmayan Selçuklu Emîri Fahreddin Erdemşâh’ı ortaya çıkardığı gibi, Amasya Valisi Mübârizeddin Behrâmşâh’ın ekibiyle birlikte Sinop’ta bilinenden daha fazla tamir ve tahkim çalışması yaptığını göstermektedir. Bulunan bu iki kitabe ile birlikte Türkiye Selçuklularının Sinop İç Kalesi içerisinde toplamda ne kadar alanda tahkim ve tamir çalışması yaptığı da daha iyi anlaşılmaktadır. Çalışmamızda tespit edilen iki yeni Selçuklu kitabesinin Arapça metinleri ve tercümeleri verilecek, ayrıca sağladıkları yeni bilgiler Sinop ve Selçuklu Tarihi açısından değerlendirilecektir.

Abstract

Sinop is an important Black Sea harbour city with a very deep-rooted historical past. It has historical and commercial ties especially with the port cities in the north of the Black Sea and other cities on the coasts. It is also one of Turkey’s gateways to the Black Sea. Due to its importance, it became one of the targets of the Seljuqs of Türkiye and was conquered in late 1214 under Sultan İzz al-din Kaykawus I. After the conquest, the Seljuqs carried out intensive repair and fortification activities in Sinop Castle, thus leaving permanent traces in the city. Thus, they turned Sinop into a Muslim-Turkish city. One of the most important traces of the Seljuqs of Türkiye in Sinop is the inscriptions they placed on the castle walls and bastions of the city. These inscriptions contain very valuable information about the Seljuqs of Türkiye. In 2021, during the restoration works carried out in cooperation with the Ministry of Culture and Tourism and the European Union in the Historical Prison located in Sinop Castle, two previously unpublished inscriptions were discovered, providing new data on both the history of the city of Sinop and the Seljuqs of Türkiye. These inscriptions reveal the Seljuq Amir Fahr al-din Ardamshah, whose name is not mentioned in the sources, and show that Mubariz al-din Behramshah, the Governor of Amasya, and his team carried out more repair and fortification works in Sinop than is known. With these two inscriptions, it is better understood how much area the Seljuqs of Türkiye carried out fortification and repair works in Sinop Castle. In our study, the Arabic texts and translations of the two new Seljuq inscriptions will be given, and the new information they provide will be evaluated in terms of Sinop and Seljuq History.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Demir, M. (2026). Sultan I. İzzeddin Keykâvus’un Sinop’ta Keşfedilen Yayımlanmamış İki Kitabesi. BELLETEN, Cilt: 90 Sayı: 318, 387–414. https://doi.org/10.37879/belleten.2026.387

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (54)

  1. Ahmed b. Lütfullah, Müneccimbaşı, Câmiü’d-Düvel (Anadolu Selçukluları ve Beylikler), C II, çev. Ali Öngül, Kabalcı Yayınları, İstanbul 2017.
  2. Altınkaynak, Serhat, “Sinop Kitabelerinde Anadolu İdarî Yapılanmasının Gözlenmesi ve Sinop’un Fetih Tarihi”, Uluslararası Karadeniz Bilimsel Araştırmalar ve İnovasyon Kongresi, ed. Gülsüm Öztürk-Ebülfez Ezimli, İksad Yayınları, Trabzon 2024, s. 359-381.
  3. Anonim Selçukname (Târih-i Âl-i Selçûk Der Anatolı), çev. Halil İbrahim Gök-Fahrettin Coşguner, Atıf Yayınları, Ankara 2014.
  4. Baykara, Tuncer, “Türkiye Selçuklularında İdarî Birim ve Bununla İlgili Meseleler”, Vakıflar Dergisi, S. 19, 1985, s. 49-60.
  5. Behçet, Mehmet, “Sinop Kitabeleri II”, Türk Tarih Encümeni Mecmuası, C I/S. 4, 1930, s. 43-49.
  6. Behçet, Mehmet, “Sinop Kitabeleri”, Türk Tarih Encümeni Mecmuası, C I/S. 2, 1930, s. 35-45.
  7. Cahen, Claude, Osmanlılardan Önce Anadolu, çev. Erol Üyepazarcı, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul 2002.
  8. Cenâbî Mustafa Efendi, Cenabî Mustafa Efendi’nin El-‘Aylemü’z-Zahir Fî Ahvali’l-Eva’il Ve’l-Evahir Adlı Eserinin Türkiye Selçukluları İle İlgili Kısmının Tenkidli Metin Neşri, haz. Muharrem Kesik, Selenge Yayınları, İstanbul 2023.
  9. Demir, Mahmut, “I. İzzeddin Keykavus’un Sinop’u Fethi ve Fethin Selçuklu Kitabelerine Yansıması”, Uluslararası Geçmişten Günümüze Sinop’ta Türk-İslam Kültürü Sempozyumu Bildirileri, C I, ed. Cüneyd Aydın-Emrah İndi-Doğan Fırıncı, Sinop Üniversitesi Yayınları, Sinop 2018, s. 193-208.
  10. Duran, Remzi, Selçuklu Devri Yapı Kitâbeleri (İnşa ve Ta’mir), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2001.
  11. Ebu’l-Fidâ, el-Melikü’l-Müeyyed İmâdeddin, El-Muhtasar fî’l-Ahbârü’l-Beşer, C II, nşr. Mahmûd Deyyûb, Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1997.
  12. El-Aynî, Bedreddin Mahmûd, Ikdu’l-Cümân fî Tarihi Ehli’z-Zamân, C III, nşr. Mahmûd Rezzak Mahmûd, Dârü’l-Kütübi’l-Vesâikü’l-Kavmiyye, Kahire 2007.
  13. El-Makrizî, Takiyüddin Ebi’l-Abbas Ahmed bin Ali bin Abdülkâdir el-Ubeydî, Es-Sulûk li-marifeti Düvel ve’l-Mülûk, C I, nşr. Muhammed Abdülkâdir Ata, Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1997.
  14. Erim, Neşe, “Osmanlı İmparatorluğunda Kalebendlik Cezası ve Suçların Sınıflandırılması Üzerine Bir Deneme”, Osmanlı Araştırmaları, S. 4, 1984, s. 79-88.
  15. Faruk, Sümer, “Keykavus I”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA), C 25, İstanbul 2002, s. 352-353.
  16. Göksu Erdeğer, Melek, “Mübarizeddin Behramşah”, Konya Ansiklopedisi, C 7, Konya 2014, s. 39-40.
  17. Hacıgökmen, Mehmet Ali, “Türkiye Selçuklu Devlet Adamlarından Eseddeddin Ayaz”, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, S. 27, 2010, s. 471-488.
  18. Hilmi, Hüseyin, Sinob Kitabeleri, Sinop Matbaası, Sinop 1339-1341.
  19. Gürbüz, Osman, Anadolu Selçukluları Döneminde Erzurum (1212-1318), Aktif Yayınevi, Ankara 2004.
  20. İbn Bîbî, el-Hüseyin b. Muhammed b. Ali el-Caferî er-Rugadî, Anadolu Selçukî Devleti Tarihi, çev. M. Nuri Gençosman, Uzluk Matbaası, Ankara 1941.
  21. İbn Bîbî, el-Hüseyin b. Muhammed b. Ali el-Caferî er-Rugadî, El Evamirü’l-Ala’iye Fi’l-Umuri’l-Ala’iye (Selçukname), C I. çev. Mürsel Öztürk, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1996.
  22. İbn Bîbî, el-Hüseyin b. Muhammed b. Ali el-Caferî er-Rugadî, El Evamirü’l-Ala’iye Fi’l-Umuri’l-Ala’iye (Tıpkıbasım), haz. Necati Lugal-Adnan S. Erzi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1956.
  23. İbnü’l-Furât, Nâsırüddin Muhammed b. Abdirrahîm b. Alî el-Mısrî el-Hanefî, Tarih-i İbnü’l- Furât, C V/1, neş. Hasan Muhammed eş-Şemâ’a, Beyrut 1970.
  24. İbnü’l-İbri, Ebu’l-Ferec Cemâleddin, Tarihü’z-Zamân, nşr. İshak Ermele, Dârü’l-Maşrık, Beyrut 1986.
  25. İşbilir, Ömer, “Kalebend”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA), Ek-C 2, İstanbul 2019, s. 5-7.
  26. Karpuz, Haşim, “Erzurum ve Çevresindeki Bazı Selçuklu Kaleleri”, I-II. Millî Selçuklu Kültür ve Medeniyeti Semineri Bildirileri, Selçuk Üniversitesi Yayınları, Konya 1993, s. 157-170.
  27. Keçiş, Murat, “Türkiye Selçuklu Hâkimiyetinde Bir Ortaçağ Liman Kenti: Sinop”, Sinop -Balatlar Kazısı ve Buluntular I, ed. Gülgün Köroğlu-Filiz İnanan-Ozan Hetto, Kitabevi Yayınları, İstanbul 2023, s. 519-532.
  28. Kesik, Muharrem, “Selçuklu Türkiyesi’nde Bir Hayal Şehir: Simre (Simere)”, Osmanlı’nın İzinde Prof. Dr. Mehmet İpşirli Armağanı, C II, haz. Feridun M. Emecen-İshak Keskin-Ali Ahmetbeyoğlu, Timaş Yayınları, İstanbul 2013, s. 141-154.
  29. Koca, Salim, Sultan I. İzzeddin Keykâvus (1211-1220), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1997.
  30. Konyalı, İbrahim Hakkı, Abideleri ve Kitabeleri İle Erzurum Tarihi, Ercan Matbaası, İstanbul 1960.
  31. Konyalı, İbrahim Hakkı, Abideleri ve Kitabeleri İle Konya Tarihi, Yeni Kitap Basımevi, Konya 1964.
  32. Kunt, İbrahim-Soy, Necdet Bekirhan, Konya Kitabeleri, C I, Selçuklu Belediyesi Yayınları, Konya 2020.
  33. Nafiz, Rıdvan-Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, Sivas Şehri, Maarif Vekâleti Yayınları, İstanbul 1928.
  34. Niğdeli Kadı Ahmed, El-Veledü’ş-Şefîk ve’l-Hâfidü’l-Hâlik (Anadolu Selçuklularına Dair Bir Kaynak), haz. Ali Ertuğrul, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2015.
  35. Öz, Mehmet, “Sinop”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA), C 37, İstanbul 2009, s. 252-256.
  36. Özel, Oktay, “Simre”, İktidar İmgeleri Sinop İçkalesindeki 1215 Tarihli Selçuklu Yazıtları içinde çev. Barış Cezar, Koç Üniversitesi Yayınları, İstanbul 2014, s. 257-263.
  37. Öztürk, Yücel, “XIII. ve XVII. Yüzyıllarda Karadeniz Ticareti”, Türk Dünyası Araştırmaları, S. 97, 1995, s. 113-136.
  38. Redford, Scott, “Anadolu Selçukluları ve Antik Çağ”, çev. Ali Ova, Cogito 29 Selçuklular Özel Sayısı, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2001, 48-59.
  39. Redford, Scott, “Sinop in the Summer 1215: The Beginning of Anatolian Seljuk Architecture”, Sinope The Results of Fifteen Years of Research, ed. Dominique Kassab Tezgör, Brill Publishing, Leiden 2012, s. 125-149.
  40. Redford, Scott, İktidar İmgeleri: Sinop İçkalesindeki 1215 Tarihli Selçuklu Yazıtları, çev. Barış Cezar, Koç Üniversitesi Yayınları, İstanbul 2014.
  41. Sümer, Faruk, “Tuğrul Şah”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA), C 41, İstanbul 2012, s. 346-347.
  42. Turan, Osman, Selçuklular Zamanında Türkiye, Turan Neşriyat Yurdu, İstanbul 1971.
  43. Turan, Osman, “Keykavus I”, Milli Eğitim İslam Ansiklopedisi (İA), C 6, İstanbul 1977, s. 631-642.
  44. Turan, Şerafettin, Türkiye-İtalya İlişkileri I Selçuklular’dan Bizans’ın Sona Erişine, Metis Yayınları, İstanbul 1990.
  45. Ulus, İsmail, Açıklamalı Sinop Kitabeleri, Sinop Belediyesi Yay., Sinop 2014.
  46. Ülkütaşır, M. Şakir, “Sinop Kitabelerinden Basılı Olmayan Birkaç Metin”, Türk Tarih, Arkeologya ve Etnografya Dergisi, S. 1, 1933, s. 157-159.
  47. Ülkütaşır, M. Şakir, “Sinobda Selçuklular Zamanına Ait Tarihi Eserler”, Yeni Türk, S. 56, 1937, s. 1050-1053.
  48. Ülkütaşır, M. Şakir, “Sinop’ta Selçukiler Zamanına Ait Tarihi Eserler”, Türk Tarih, Arkeologya ve Etnografya Dergisi, S. 5, 1949, s. 113-151.
  49. Ülkütaşır, M. Şakir, “Anadolu Selçukluları Tarafından Sinop’un Muhasara ve Zaptı”, Türk Kültürü, S. 106 Malazgirt Sayısı, 1971, s. 814-819.
  50. Üstün Demirkaya, Fulya-Tuluk, Ömer İskender, “Eflatun’un “Kurbağa”sı Sinope’den Sinop’a: Kaynaklara Göre Sinop Kentinin Fiziksel Gelişimi”, METU JFA, C 29/S. 1, 2012, s. 45-68.
  51. Yazıcızâde Âli, Tevârîh-i Âl-i Selçuk (Selçuklu Tarihi), haz. Abdullah Bakır, Çamlıca Yayınları, İstanbul 2017.
  52. Yılmaz, Cevdet, “Tarihi Sinop Kalesi Cezaevi”, Dogu Cografya Dergisi, C 14/S. 22, 2009, s. 1-16.
  53. Yılmaz, Leyla-Tuzcu, Kemal, Antalya’da Türk Dönemi Kitabeleri, SOTA Vakfı Yayınları, Haarlem 2010.
  54. Yinanç, Mükrimin Halil, Türkiye Tarihi Selçuklular Devri, C II, haz. Refet Yinanç, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2014.