KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Sayıştay Dergisi / 2026 / Cilt: 37 Sayı: 141

ÇEVRE VERGİLERİNİN KARBON EMİSYONLARI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: TÜRKİYE İÇİN EŞİK VE ZAMANLA DEĞİŞEN BİR ANALİZ

THE EFFECTIVENESS OF ENVIRONMENTAL TAXES ON CARBON EMISSIONS: A THRESHOLD AND TIMEVARYING ANALYSIS FOR TÜRKİYE

Ömer Emirkadı(Karadeniz Teknik Üniversitesi)0000-0001-5808-249X
Sayfa
411–444
Yayın Tarihi
2026-07-22
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Rolling window analizi vergi etkinliğinin 2004–2012 döneminde güçlü olduğunu, 2019–2022’de yüksek enflasyon ve reel vergi aşınması nedeniyle zayıfladığını ortaya koymuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, Türkiye’de çevre vergilerinin karbon emisyonları üzerindeki etkisini, 1997–2022 dönemi için incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çevre vergilerinin etkisinin sabit ve doğrusal olup olmadığı; yüksek enflasyon ve maktu vergi yapısının yarattığı mali sürüklenme koşullarında nasıl değiştiği, ARDL sınır testi, rolling window nedensellik analizi, Hansen eşik regresyonu ve frekans alanı nedensellik yöntemlerini birleştiren çok katmanlı bir ampirik çerçeveyle araştırılmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Rolling window analizi vergi etkinliğinin 2004–2012 döneminde güçlü olduğunu, 2019–2022’de yüksek enflasyon ve reel vergi aşınması nedeniyle zayıfladığını ortaya koymuştur.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:2022 Verileri
⚙️Değişkenler:çevre vergileri · eşik regresyonu · rolling window

Özet

Bu çalışma, Türkiye’de çevre vergilerinin karbon emisyonları üzerindeki etkisini, 1997–2022 dönemi için incelemektedir. Çevre vergilerinin etkisinin sabit ve doğrusal olup olmadığı; yüksek enflasyon ve maktu vergi yapısının yarattığı mali sürüklenme koşullarında nasıl değiştiği, ARDL sınır testi, rolling window nedensellik analizi, Hansen eşik regresyonu ve frekans alanı nedensellik yöntemlerini birleştiren çok katmanlı bir ampirik çerçeveyle araştırılmaktadır. ARDL sınır testi değişkenler arasında uzun dönemli bir ilişki ortaya koymuş; yalnızca enerji vergilerinin emisyon azaltıcı etki ürettiğini göstermiştir. Eşik regresyonu, enerji vergilerinin etkin olabilmesi için GSYH›nin yaklaşık yüzde 1,22›si düzeyinde bir vergi yoğunluğu eşiğinin aşılması gerektiğini saptamıştır. Rolling window analizi vergi etkinliğinin 2004–2012 döneminde güçlü olduğunu, 2019–2022’de yüksek enflasyon ve reel vergi aşınması nedeniyle zayıfladığını ortaya koymuştur. Bulgular, çevre vergilerinin çevresel etkinliğinin tasarım kalitesine, vergi yoğunluğuna ve reel değerin korunmasına bağlı olduğuna işaret etmektedir.

Abstract

This study examines the effectiveness of environmental taxes on carbon emissions in Türkiye over the period 1997–2022, investigating whether the relationship is stable and linear and how it is shaped by persistent inflation and the fiscal drag arising from specific tax structures. A multi-layered empirical framework combining ARDL bounds testing, rolling-window Granger causality, Hansen threshold regression, and frequency-domain causality analysis is employed. The ARDL test confirms a longrun cointegrating relationship. Only energy taxes produce a statistically significant emission-reducing effect. Threshold regression identifies a critical energy tax intensity of approximately 1.22 percent of GDP, below which no measurable deterrent effect emerges. Rolling-window analysis reveals that tax effectiveness was robust during 2004–2012 but weakened markedly after 2019, coinciding with high inflation and realvalue erosion of nominally fixed tax levies. The findings indicate that environmental tax effectiveness depends on tax intensity, tax design, and the preservation of real tax burdens over time.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Emirkadı, Ö. (2026). ÇEVRE VERGİLERİNİN KARBON EMİSYONLARI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: TÜRKİYE İÇİN EŞİK VE ZAMANLA DEĞİŞEN BİR ANALİZ. Sayıştay Dergisi, Cilt: 37 Sayı: 141, 411–444. https://doi.org/10.52836/sayistay.1902263

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (44)

  1. Abdullah, S. ve Morley, B. (2014). Environmental Taxes and Economic Growth: Evidence from Panel Causality Tests. Energy Economics, 42, 27–33. https://doi.org/10.1016/j. eneco.2013.11.013.
  2. Akbulut Yıldız, G., ve Yıldız, B. (2022). Çevresel Sürdürülebilirlik Çerçevesinde Ekolojik Ayak İzi ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Üzerine Ampirik Bir Analiz. Sayıştay Dergisi, 33(126), 473-498. https://doi.org/10.52836/Sayistay.1145290
  3. Akın, S., ve Adıgüzel, Ş. (2025). Göç ve Çevre Yönetiminin Kamu Politikaları ve Bütçesine Etkileri: Avrupa Birliği ve Üye Ülke Sayıştay Raporlarından Kanıtlar. Sayıştay Dergisi, 36(138), 427-458. https://doi.org/10.52836/sayistay.1720374
  4. Andersen, M. S., Barker, T., Christie, E., Ekins, P., Fitz Gerald, J., Jilkova, J., Junankar, S., Landesmann, M., Pollitt, H., Salmons, R., Scott, S. ve Speck, S. (Eds.). (2007). Competitiveness Effects of Environmental Tax Reforms. (COMETR) Publishable Final Report to the European Commission. National Environmental Research Institute, University of Aarhus. http://www2.dmu.dk/Pub/COMETR_Summary_Report.pdf.
  5. Balcılar, M., Özdemir, Z. A. ve Arslantürk, Y. (2010). Economic Growth and Energy Consumption Causal Nexus Viewed Through a Bootstrap Rolling Window. Energy Economics, 32(6), 1398–1410. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2010.05.015.
  6. Baumol, W. J. ve Oates, W. E. (1988). The Theory of Environmental Policy. (2. Baskı). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781139173513.
  7. Bosquet, B. (2000). Environmental Tax Reform: Does it work? A Survey of the Empirical Evidence. Ecological Economics, 34(1), 19–32.
  8. Bovenberg, A. L. ve Goulder, L. H. (2002). Environmental Taxation and Regulation. Handbook of Public Economics, 3, 1471–1545.
  9. Breitung, J. ve Candelon, B. (2006). Testing for Short and Long-Run Causality: A FrequencyDomain Approach. Journal of Econometrics, 132(2), 363–378.
  10. Bruvoll, A. ve Larsen, B. M. (2004). Greenhouse Gas Emissions in Norway: Do Carbon Taxes Work? Energy Policy, 32(4), 493–505.
  11. Carattini, S., Carvalho, M. ve Fankhauser, S. (2018). Overcoming Public Resistance to Carbon Taxes. WIREs Climate Change, 10(1), Wiley Interdisciplinary Reviews: Climate Change, https://doi.org/10.1002/wcc.531
  12. Ceylan, F. ve Kahyaoğlu, H. (2021). Türkiye’de Petrol Fiyatlarından ve Döviz Kurundan Enflasyona Geçişkenlik: Zamana Göre Değişen Parametreli Bir Analiz. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(46), 999–1015.
  13. Çadırcı, Ç. (2024). Türkiye’de Çevre Vergileri ve Karbon Emisyonu (CO2) Arasındaki Nedensellik İlişkisinin İncelenmesi. İzmir İktisat Dergisi, 39(4), 1125–1144.
  14. Çamkaya, S. (2024). Türkiye’de Çevresel Teknolojilerin Çevresel Kirlilik Üzerindeki Etkisi: Fourier yaklaşımlarından ampirik kanıtlar. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 59(4), 2024–2043.
  15. Çelikkaya, A. (2017). Avrupa Birliği Üyesi Ülkelerde Yenilenebilir Enerjiye Sağlanan Teşvikler Üzerine Bir İnceleme. Sayıştay Dergisi, 104, 1-26.
  16. Doğan, M. (2025). Analysis of the Effect of Environmental Taxes on Climate Change Mitigation in Türkiye by KRLS Technique.Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(3), 426-445. https://doi:10.53443/anadoluibfd.1666310. Erişim: 03.02.2026
  17. Dickey, D. A. ve Fuller, W. A. (1979). Distribution of the Estimators for Autoregressive Time Series with a Unit Root. Journal of the American Statistical Association, 74(366), 427–431.
  18. Dikmen, S. (2024). Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarına Ulaşılmasında Çevre Denetimlerinin Rolü. Sayıştay Dergisi, 131, 543-570. https://doi.org/10.52836/sayistay.1390111 Enders, W. (2014). Applied Econometric Time Series (4. Baskı). Wiley.
  19. EUROSTAT (2024). Environmental tax revenues. https://ec.europa.eu/eurostat/ databrowser/view/env_ac_tax/default/table?lang=en
  20. Fredriksson, P. G. ve Svensson, J. (2003). Political Instability, Corruption and Policy Formation. Journal of Public Economics, 87(7-8), 1383–1410.
  21. Hansen, B.E. (2000). Sample Splitting and Threshold Effects. Econometrica, 68(3), 575– 603.
  22. International Energy Agency (IEA). (2024). CO₂ Emissions from Fuel Combustion. https:// www.iea.org/data-and-statistics/data-product/co2-emissions-from-fuelcombustion. Erişim: 17.01.2026
  23. INTOSAI (2016). Environmental Auditing and Sustainable Development: Principles and Practices. https://www.environmental-auditing.org. Erişim Tarihi: 28.02.2026
  24. Karaer, M. (2024). Türkiye’de Yüksek Enflasyon Dönemlerinin Vergi Sistemi Üzerindeki Etkileri. Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(115), 2838–2850.
  25. Kılınç, E.C. ve Altıparmak, H. (2020). Çevre ve CO2 Emisyonu Üzerindeki Etkisi Üzerine Bir Uygulama. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 10(1), 217–227.
  26. Lee, J. ve Strazicich, M.C. (2003). Minimum LM Unit Root Test with Two Structural Breaks. Review of Economics and Statistics, 85(4), 1082–1089. Erişim Tarihi: 25.01.2026
  27. Loganathan, N., Shahbaz, M. ve Taha, R. (2014). The Link Between Green Taxation and Economic Growth on CO2 Emissions: Fresh Evidence from Malaysia. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 38, 1083–1091. https://doi.org10.1016/j. rser.2014.07.057
  28. Meireles, M., Robaina, M. ve Magueta, D. (2021). The Effectiveness of Environmental Taxes in Reducing CO2 Emissions in Passenger Vehicles: The Case of Mediterranean Countries. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(10), 5442. https://doi.org/10.3390/ijerph18105442.
  29. Özdemir, H. (2025). Kamu Maliyesinde Yeşil Dönüşüm: Yeşil Bütçe Etiketleme Uygulamaları ve Türkiye’ye Yönelik Politika Önerileri. Sayıştay Dergisi, 36(138), 545-573. https:// doi.org/10.52836/sayistay.1704203
  30. Özkan, D, H. ve Akıncı, A. (2024). Çevre Vergileri Ekonomik Büyüme ve CO2 Emisyonu Arasındaki Nedensellik İlişkisi: Ampirik Bir Uygulama. Eğitim Yayınevi. https://www. egitimyayinevi.com/doc/846
  31. Pearce, D. (1991). The Role of Carbon Taxes in Adjusting to Global Warming. Economic Journal, 101(407), 938–948.
  32. Perron, P. (1989). The Great Crash, the Oil Price Shock, and the Unit Root Hypothesis. Econometrica, 57(6), 1361–1401.
  33. Pesaran, M. H. ve Shin, Y. (1999). An Autoregressive Distributed Lag Modelling Approach to Cointegration Analysis. S. Strom (Ed.), Econometrics and Economic Theory in the 20th Century içinde (371–413). Cambridge University Press.
  34. Pesaran, M. H., Shin, Y. ve Smith, R. J. (2001). Bounds Testing Approaches to the Analysis of Level Relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289–326.
  35. Pigou, A.C. (1920). The Economics of Welfare. Macmillan. 31(122), 206-214 Rapanos, V.T. ve Polemis, M. L. (2005). Energy Demand and Environmental Taxes: The Case of Greece. Energy Policy, 33(14), 1781–1788. Erişim: 13.01.20265
  36. Rosiek, J. (2015). The Impact of Environmental Tax Policy on Sustainable Development of the EU Economies. 11th International Conference of ASECU, Krakow, Poland. https://www.asecu.gr/files/11th_conf_files/18.pdf
  37. Shahbaz, M., Patel, N., Du, A. M. ve Ahmad, S. (2024). From Black to Green: Quantifying the Impact of Economic Growth, Resource Management, and Green Technologies on CO2 Emissions. Journal of Environmental Management, 360, 121091. https://doi. org/10.1016/j.jenvman.2024.121091. Erişim: 21.02.2026
  38. Silajdzic, S. ve Mehic, E. (2018). Do Environmental Taxes Pay Off? The Impact of Energy and Transport Taxes on CO2 Emissions in Transition Economies. Southeast European Journal of Economics and Business, 13(2), 126–143.
  39. Smith, S. (1992). Taxation and the Environment: A survey. Fiscal Studies, 13(4), 21–57.
  40. Söyler, H. ve Kızılkaya, O. (2023). Türkiye’de CO₂ Emisyonlarının Belirleyicileri: Çok Katmanlı Yapay Sinir Ağları ile Bir Uygulama. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(ÖS), 105- 116. https://doi:10.33206/mjss.1320873
  41. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (2023). Döviz Kurundan Tüketici Fiyatlarına Geçişkenlik: Büyüklük, Zaman İçindeki Seyir, Etki Kanalları ve Sektörel Farklılaşma. Enflasyon Raporu 2023-III, Kutu 2.5.
  42. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2024). Çevresel Vergi İstatistikleri. https://data.tuik.gov.tr. Erişim: 08.12.2025
  43. Yavuz, E. ve Ergen, E. (2022). Çevre Vergilerinin Çevre Kirliliği Üzerindeki Etkisi: Seçilmiş G20 Ülkeleri Üzerine Bir Uygulama. International Journal of Public Finance, 7(1), 113–136.
  44. Zivot, E. ve Andrews, D. W. K. (1992). Further Evidence on the Great Crash, the Oil-Price Shock, and the Unit-Root Hypothesis. Journal of Business and Economic Statistics, 10(3), 251–270.