Dergiler / Türkiyat Mecmuası / 2026 / Cilt: 35 Sayı: 1

Yabancılara Türkçe Öğretiminde Görünüş Kategorisinin Öğretimi

Teaching Aspectual Category in Teaching Turkish to Foreigners

Dilek Fidan(Kocaeli Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Bölümü)0000-0003-1349-580X
Gizem Salkım(Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Yabancılara Türkçe Öğretimi Tezli Yüksek Lisans Programı)0000-0001-9130-2394
Sayfa
377–396
Yayın Tarihi
2025-06-23
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Her iki kaynakta, biçim birimlerin görünüş özelliklerinin ve önerilen dil düzeylerinin benzerlikler yanında farklılık gösterdiği gözlenmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmanın amacı, eylemlere eklenen görünüş biçim birimlerinin yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılan dil bilgisi kitaplarında, nasıl ele alındığını betimlemektir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu kapsamda, Benzer¹ ve Bölükbaş Kaya² örneklem olarak belirlenmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Her iki kaynakta, biçim birimlerin görünüş özelliklerinin ve önerilen dil düzeylerinin benzerlikler yanında farklılık gösterdiği gözlenmiştir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Görünüş · Yabancılara Türkçe Öğretimi · Zaman

Özet

Bu çalışmanın amacı, eylemlere eklenen görünüş biçim birimlerinin yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılan dil bilgisi kitaplarında, nasıl ele alındığını betimlemektir. Bu kapsamda, Benzer¹ ve Bölükbaş Kaya² örneklem olarak belirlenmiştir. Doküman inceleme yöntemi kullanılarak Türkçedeki görünüş biçim birimlerinin ({-DI}, {-(I)yor}, {-mIş}, {-A/Ir}, {-AcAk}, {-mAktA}, {-mAdA}, {-(I)yordu}, {-ArdI}, {-AcAktI}, {-mIştI}, {-(I)yormuş}, {-ArmIş}, {-AcAkmIş}, {-mIşmIş}) öğretimde ele alınan işlevler karşılaştırılmış ve dil bilgisi öğretiminde öğrenicinin bilişsel yükünü azaltmak için görünüşün dil bilgisi öğretiminde nasıl olması gerektiği üzerine önerilerde bulunulmuştur. Benzer’de³ görünüş kategorisinin aktarılmasında “görünüş” teriminin açık olarak geçtiği ve belirli işlevlerin kullanımında hangi dil yapılarının tercih edilmesi gerektiği; buna karşın Bölükbaş Kaya’da⁴ ise bu terimin açık bir biçimde kullanılmadan (örtük bir biçimde), söz konusu biçim birimlerin “zaman ekleri” (şimdiki, geçmiş, gelecek, geniş zaman ve bunların bileşik zamanlı görünümleri) başlığı altında ele alındığı ve işlevlerine bakıldığında görünüş kategorisini işaret ettiği görülmüştür. Her iki kaynakta, biçim birimlerin görünüş özelliklerinin ve önerilen dil düzeylerinin benzerlikler yanında farklılık gösterdiği gözlenmiştir.

Abstract

This study focuses on the aspectual categories in Turkish grammar books used for teaching Turkish as a foreign language. The sample includes Benzer⁵ and Bölükbaş Kaya⁶, and the document review method is used to compare and describe the functions of aspect markers suffixed to the verb in Turkish grammar. The study identifies common aspects of the functions of aspect morphemes ({-DI}, {-(I)yor}, {-mIş}, {-A/Ir}, {-AcAk}, {-mAktA}, {-mAdA}, {-(I)yordu}, {-ArdI}, {-AcAktI}, {-mIştI}, {-(I)yormuş}, {-ArmIş}, {-AcAkmIş}, {-mIşmIş}) and suggests ways to incorporate aspect issues in grammar teaching to provide more efficient learning environments and reduce cognitive load for learners. Benzer⁷ explicitly uses the term "aspect" and discusses language structures for certain language functions, while Bölükbaş Kaya⁸ discusses aspectual category functions under the title of "tense suffixes" (present, past, future, present and compound tense aspects of these tenses). Both sources found differences and similarities in aspectual features and suggested language levels of the morphemes.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Fidan, D., Salkım, G. (2025). Yabancılara Türkçe Öğretiminde Görünüş Kategorisinin Öğretimi. Türkiyat Mecmuası, Cilt: 35 Sayı: 1, 377–396. https://doi.org/10.26650/iuturkiyat.1677205

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (28)

  1. Akcaoğlu, Can. “Türkçe Zaman Eklerinin Görünüş Özelliklerinin Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimine Yansımaları.” Doktora tezi, Hacet- tepe Üniversitesi, 2025. Ulusal Tez Merkezi (464513). google scholar
  2. Akcaoğlu, Can. “Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde -(X)yor Yüklemleştiricisinin Görünüşü”, Uluslararası Türkçe Öğretimi Araştırmaları google scholar
  3. Dergisi, 5/1 (2025): 107-128. erişim 25 Nisan 2025. https://zenodo.org/doi/10.5281/zenodo.15153956. google scholar
  4. Aksu Koç, Ayhan, Dan Slobin. Tense-Aspect-Modality in Turkish. Amsterdam: John Benjamin Yayınevi, 1982. google scholar
  5. Atasoy, Gülsüm. “Türkçede Görünüş Belirteçliklerinin Öğretimi: Görünüş ve Derlem Çalışması”, Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 3/1 (2017): 1-18. erişim 27 Mart 2024. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/277741. google scholar
  6. Benzer, Ahmet. “Fiilde Zaman Görünüş Kip ve Kiplik”, Doktora tezi, Marmara Üniversitesi, 2008. Ulusal Tez Merkezi (221524). google scholar
  7. Benzer, Ahmet. Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde İşlevsel Dil Bilgisi. Ankara: Pegem Akademi. 2021. google scholar
  8. Bölükbaş Kaya, Fatma. Yabancılara Türkçe Dil Bilgisi Öğretimi. İstanbul: Kültür Sanat Basımevi, 2021. google scholar
  9. Comrie, Bernard Sterling. Aspect. Cambridge: Cup, 1976. google scholar
  10. Demirgüneş, Sercan. “Türkçede Görünüş ve Zaman Morfemleri.”, Yüksek lisans tezi, Niğde Üniversitesi, 2007. Ulusal Tez Merkezi (210823). google scholar
  11. Demirgüneş, Sercan. “Türkçede Görünüş ve Dil Bilgisel Zaman: Türkçe 1. Sınıf Ders Kitabı Örneğinde Eylem Türleri, Üye Yapı, Biçim Birim ve Belirteç Etkileşimi”. Dil Dergisi, 140 (2008): 52-66. google scholar
  12. Esmer, Elçin. “İlköğretim Üçüncü Sınıf Türkçe Ders Kitabı Anlatı Metinlerinde Bakış Açısı Görünüşü- Hal Türü Etkileşimi ve Ön-Arka Plan Düzenlenişi”. Dil ve Edebiyat Dergisi, 8/2 (2011): 19-37. erişim 27 Mart 2024. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/ 182640. google scholar
  13. Erguvanlı Taylan, Eser. “The Parameter of Aspect in Turkish”, 6th International Conference on Turkish Linguistics Bildiriler Kitabı içinde, editör Ahmet Konrot, 153-168. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayını, 1992. google scholar
  14. Erguvanlı Taylan, Eser. The Phonology and Morphology of Turkish. İstanbul: Boğaziçi University Press, 2015. google scholar
  15. Erkman Akerson, Fatma. “Türkçe Yüklemde Görünüş, Zaman ve Kip”, VIII. Dilbilim Kurultayı Bildiriler Kitabı içinde, editör Nilüfer Sarı, 79-88. İstanbul: İletişim Fakültesi Yayınevi, 1994. google scholar
  16. Fidan, Dilek. “Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi Ders Kitaplarındaki Dil Bilgisi Konuları ve Öğretmen-Öğrenici Görüşleri”, Turkish Studies-International Periodical for the Languages Literature and History of Turkish or Turkic, 11/14 (2016): 257-276, erişim 16 Mart 2023. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.9826. google scholar
  17. Gündüz, Fikriye. “Yeni Hitit Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı C1 Seviyesinde Görünüş Kategorisi”, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11/1 (2020): 42-49. erişim 27 Mart 2024. https://doi.org/10.33537/sobild.2020.11.1.6. google scholar
  18. İbe Akcan, Pınar. “Edinim Sürecinde Görünüş ve Ders Kitaplarında Çocuklara Yöneltilen Verinin Sorgulanmasına İlişkin Bir Çalışma: İkinci Sınıf Hayat Bilgisi Kitaplarındaki Eylemler, Durum Türleri ve Görünüş Etkileşimi”, Dil Dergisi, 130 (2005): 7-18 erişim 27 Mart 2024. https://doi.org/10.1501/Dilder_0000000043. google scholar
  19. Johanson, Lars. Türkçede Görünüş. çeviren Nurettin Demir. Ankara: Grafiker Yayınları, 2016. google scholar
  20. Korkmaz, Zeynep. Türkiye Türkçesi Grameri Şekil Bilgisi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2003. google scholar
  21. Ortaköylüoğlu, Hale. “Türkçede Görünüş: Okul Öncesi Hikâye Kitaplarında Eylem Türleri, Üye Yapı, Biçim Birim ve Belirteç Etkileşimi”, International Journal of Language Academy, 3/1 (2015): 224-240. erişim 27 Mart 2024. http://dx.doi.org/10.18033/ijla.136. google scholar
  22. Schilder, Frank, “Aspect and Discourse Structure: Is a Neutral Viewpoint Required?”, Centre for Cognitive Science, (1995): 326–328, erişim 27 Mart 2024. 10.3115/981658.981711. google scholar
  23. Smith, Carlota. The Parameter Of Aspect. Kluwer Academic Publishers, 1997. google scholar
  24. Subaşı Uzun, Leyla ve Zeynep Erk Emeksiz. “Türkçede -Ar Biçim Biriminin Anlamsal ve Sözdizimsel Yapısı Üzerine”, XVI. Dilbilim Kurultayı Bildirileri Kitabı içinde, editör Güray König, 129-145. Ankara: Hacettepe Üniversitesi, 2002. google scholar
  25. Uzun, Nadir Engin. “Türkçede Görünüş/Kip/Zaman Üçlüsü”, Dil Dergisi, 68 (1998): 5-21, erişim 27 Mart 2024. https://www.academia.edu/ 22425548/T%C3%BCrk%C3%A7ede_G%C3%B6r%C3%BCn%C3%BC%C5%9F_Kip_Zaman_%C3%9C%C3%A7l%C3%BCs%C3%BC. google scholar
  26. Ülkümen, Melis. “Dil Bilgisi Öğretiminde Kip, Zaman ve Görünüş Konusunun Öğretiminin İncelenmesi.” Yüksek lisans tezi, Başkent Üniversitesi, 2017. Ulusal Tez Merkezi (482009). google scholar
  27. Üzüm, Melike. “Zaman, Görünüş ve Kiplik İlişkisine Genel Bir Bakış.” Turkic Linguistics And Philology, 1/1 (2018): 53-66. erişim 27 Mart 2024. http://www.turkiclinguistics.com/yukleme/sayilar/tammetin/melike-uzum-zaman-gorunus-ve-kiplik-iliskisine-genel-bir-bakis- 11.pdf. google scholar
  28. Yıldırım, Ali ve Hasan Şimşek. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2008. google scholar