Dergiler / Türkiyat Mecmuası / 2026 / Cilt: 35 Sayı: 2

Gizli Dillerin Oluşumunda Semantik Seçilimler

Semantic Selections in the Formatıon of Secret Languages

Ali Akar(MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-2950-6940
Sayfa
435–451
Yayın Tarihi
2025-12-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bunlar genel dilde olmayan alıntılama, genel dildeki sözcüğe farklı anlam yükleme, saklantı sözcüklerin kullanımı, genel dilde olmayan yansıma sözcükler oluşturma, genel dildeki sözcüğün ses bakımından değiştirilmesi, alıntıda anlam farklılaştırma, yeni metaforik çağrışımlar gibi çeşitli ve farklı sözcük oluşturma biçimleridir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Toplumda genel iletişimi sağlayan ölçünlü dilin altında belli toplum kesimlerinin kendi aralarında kullanmış oldukları alt diller (sosyolekt) de vardır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Gizli dillerin söz varlığını oluşturan sözcüklerin seçilim biçimleri de farklılıklar gösterir.
💡
Sonuç & Katkı:Bunlar genel dilde olmayan alıntılama, genel dildeki sözcüğe farklı anlam yükleme, saklantı sözcüklerin kullanımı, genel dilde olmayan yansıma sözcükler oluşturma, genel dildeki sözcüğün ses bakımından değiştirilmesi, alıntıda anlam farklılaştırma, yeni metaforik çağrışımlar gibi çeşitli ve farklı sözcük oluşturma biçimleridir.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Sosyal Grup Dilleri · Gizli Diller · Gizli Dillerin Oluşumu

Özet

Toplumda genel iletişimi sağlayan ölçünlü dilin altında belli toplum kesimlerinin kendi aralarında kullanmış oldukları alt diller (sosyolekt) de vardır. Bu diller, alanyazında (literatür) değişik adlarla anılmış, kullanılma yerleri ve amaçları doğrultusunda çeşitli şekillerde gruplandırılmıştır. Türkiye’deki alt diller olarak gizli diller, argo, jargon, kuş dili… ilk akla gelenlerdir. Alt diller içinde yer alan gizli diller, çeşitli meslek zümreleri tarafından kullanılan, morfolojik ve semantik olarak genel dilden ayrılan dillerdir. Türkiye’deki gizli dillerin sözlük malzemeleriyle ilgili çeşitli derlemeler yapılmasına rağmen bunların oluşma nedenleri, dilsel yapıları incelenmiş değildir. Semantik seçilim, gizli dillerin oluşumunu sağlayan temel süreç olması bakımından önemli bir yere sahiptir. Semantik seçilimde, genel dilin, alt dillerin ve komşu dillerin söz havuzundaki mevcut ögeler içinden bir kısmının seçilip norm hâline getirilmesi sağlanmaktadır. Normun oluşması ses, çağrışım, boşluk, sınırlılık, yenilik ve ekonomiklik gibi birtakım dilsel önkoşulların gerçekleşmesiyle mümkündür. Gizli dillerin söz varlığını oluşturan sözcüklerin seçilim biçimleri de farklılıklar gösterir. Bunlar genel dilde olmayan alıntılama, genel dildeki sözcüğe farklı anlam yükleme, saklantı sözcüklerin kullanımı, genel dilde olmayan yansıma sözcükler oluşturma, genel dildeki sözcüğün ses bakımından değiştirilmesi, alıntıda anlam farklılaştırma, yeni metaforik çağrışımlar gibi çeşitli ve farklı sözcük oluşturma biçimleridir.

Abstract

Beneath the standard language that facilitates general communication, sub-languages (sociolects) exist within specific social groups. In the field, these varieties are identified by different terms and classified according to their domains and communicative purposes. In the Turkish context, secret languages, slang, jargon, and bird language represent the most prominent examples. Secret languages occupy a distinctive position, being employed by various occupational or social groups and differing from the standard language in both morphological and semantic dimensions. Although several compilations have addressed their vocabulary, the linguistic structures and factors underlying their emergence remain largely unexplored. In semantic selection, some of the existing elements in the word pool of the general language, sub-languages and neighboring languages are selected and made into a norm. The development of such norms is conditioned by linguistic factors including phonological form, associative potential, lexical gaps, limitation, innovation, and economy. Accordingly, the lexicon of secret languages is shaped through diverse strategies such as borrowing, semantic shifts, concealed expressions, onomatopoeic formations, phonological modifications, new borrowings with altered meanings, and metaphorical extensions. These processes collectively ensure that secret languages function as dynamic, norm-governed, and contextually specialized systems within society.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Akar, A. (2025). Gizli Dillerin Oluşumunda Semantik Seçilimler. Türkiyat Mecmuası, Cilt: 35 Sayı: 2, 435–451. https://doi.org/10.26650/iuturkiyat.1738587

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (32)

  1. Akar, Ali. “Kalaycı Dili”, Kültür Tarihimizde Gizli Diller içinde. editörler: Emine Gürsoy Naskali-, Erdal Şahin, ss 35-51. İstanbul: Picus Yayıncılık, 2008.
  2. Aksan, Doğan. Her Yönüyle Dil-Ana Çizgileriyle Dilbilim 1, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1999.
  3. Aktunç, Hulki. Büyük Argo Sözlüğü, Tanıklarıyla, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2000.
  4. Borrow, George. Romano Lavo-Lil: Word-Book Of The Romany Or English Gypsy Language, London: John Murrey Albemarle Street, 1907.
  5. Bussmann, Hadumond, Lexikon Der Sprachwissenschaft, Stuttgart: Kröner Verlag, 1990.
  6. Lewandowski, Thedor Linguistisches Wörterbuch, I-II-III, Heidelberg: Quelle u. Meyer 1994.
  7. Caferoğlu, Ahmet. “Erkilet Çerçilerinin Argosu Dilce”, İstanbul Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi(1952): 331-344.
  8. Caferoğlu, Ahmet. “Pallacı, Tahtacı ve Çepni Dillerine Dair”, Türkiyat Mecmuası XI, (1954): 42-56.
  9. Caferoğlu, Ahmet. Anadolu Ağızlarından Toplamalar. Kastamonu, Çankırı, Çorum, Amasya, Niğde İlbaylıkları, Kalaycı Argosu ve Geygeli Yörüklerinin Gizli Dili, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1943.
  10. Clauson, Sir Gerard. An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish, London: Published by Oxford University Press, 1972.
  11. Demir, Nurettin. “Dil ve Varyasyon”, Türk Dili, Yazılı ve Sözlü Anlatım içinde, editörler: Nurettin Demir-Emine Yılmaz, 15-24, Ankara: Nobel Yayınları, 2010.
  12. Devellioğlu, Ferit, Türk Argosu, Ankara: Aydın Kitabevi, 1980.
  13. Eraslan, Kemal. Eski Uygur Türkçesi Grameri, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2012.
  14. Guiraud, Pierre. Anlambilim, çeviren Berke Vardar. Ankara: Kuzey Yayınları, 1984.
  15. Halliday, M.A.K. “Anti-Languages”, American Anthropologist, 78 (1976): 570-584.
  16. Hartmann, R. R. K.-James, Gregory. Dictionary of Lexicography, New York: Routledge, 1998.
  17. Kaymaz, Zeki. Türkiye’deki Gizli Diller Üzerine Bir Araştırma, İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi, 2003.
  18. Kıran, Zeynel-Kıran, (Eziler) Ayşe. Dilbilime Giriş, Ankara: Nobel Yayınları, 2010.
  19. Korkmaz, Zeynep. Gramer Terimleri Sözlüğü, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1992.
  20. Lakoff, George-Johnson, Mark. Metaforlar, Hayat, Anlam ve Dil, çeviren Gökhan Yavuz Demir. İstanbul: İthaki Yayınları, 2015.
  21. Özkan, Nevzat. “Gizli Dil Olarak Argonun Fonksiyonu Üzerine”, Argo içinde, editörler Emine Gürsoy-Naskali, Gülden Sağol, 13-23. Çanakkale: Paradigma Akademi, 2022.
  22. Paspati, Alexandre G. “Memoir on the Language of the Gypsies, as now used in the Turkish Empire”, Journal of the American Oriental Society 7, (1863): 143-270.
  23. Saussure, Ferdinand de. Genel Dilbilim Dersleri, çeviren Berke Vardar. İstanbul: Multilingual Yayınları, 1998.
  24. Şükün, Ziya. Farsça-Türkçe Lûgat 1, 2, 3, İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1996.
  25. Tekin, Talât. Orhon Yazıtları, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2008.
  26. Thomason, Sarah Grey, Terrence Kaufman, “Contact-Induced Language Change: An Analytic Framework.” içinde Language Contact, Creolization, and Genetic Linguistics, ss 35-64. Berkeley: University of California Press, 1988.
  27. Topaloğlu, Ahmet. Dil Bilgisi Terimleri Sözlüğü, İstanbul: Ötüken Neşriyat, 1989.
  28. Türk Dil Kurumu. Türkçe Sözlük, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2011.
  29. Türk Dil Kurumu. Yeni Tarama Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1983.
  30. Vardar, Berke. Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü, İstanbul: Multilingual Yayınları, 2002.
  31. Yıldırım, Faruk. Abdal Gizli Dili, İstanbul: Karahan Kitabevi, 2011.
  32. Zipf, George Kingsley. Human Behavior And The Principle of Least Effort: An İntroduction to Human Ecology, Cambridge: Addison-Wesley Press, 1949.